PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN EA SÚP
CỤM CHUYÊN MÔN SỐ 3

DẠY
HỌC
ỨNG
DỤNG
CÔNG
NGHỆ
AI

CHÀO MỪNG CÁC THẦY CÔ VỀ
DỰ GIỜ MÔN NGỮ VĂN LỚP 9

Chỉ ra câu rút gọn trong các câu sau?
Mùa xuân đến rồi!
Pu là học sinh giỏi.
Ôi, mùa xuân!
Học ăn, học nói, học gói, học mở.

Có nên sử dụng câu rút gọn như trường hợp
dưới đây không? Vì sao?
Thầy giáo gọi Chải lên kiểm tra bài cũ, Chải chần chừ không
muốn lên.
Thầy giáo: - Em có học bài không?
Chải: - Không.
Trong trường hợp này không nên dùng câu rút gọn vì sẽ làm cho
lời nói cộc lốc, thiếu lịch sự, không lễ phép.
Nên trả lời là: Dạ, em không ạ! hoặc Thưa thầy không ạ!

Xác định cấu tạo của câu in đậm sau?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Nhớ rừng-Thế Lữ)
a. Đó là một câu bình thường có đủ chủ ngữ và vị ngữ.
b. Đó là một câu rút gọn, lược bỏ chủ ngữ lẫn vị ngữ.
c. Đó là một câu không xác định được chủ ngữ và vị ngữ.

Trên đời chẳng có người tẻ nhạt
Ép-ghe-nhi Ép-tu-sen-cô (Evgheni
Evtushenko)

CÂU ĐẶC BIỆT
HĐ2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I. LÝ THUYẾT VỀ CÂU ĐẶC BIỆT

1. Thế nào là câu đặc biệt?
- Ôi, em Thủy!
-> Cấu tạo: Không có CN –
VN; không thể khôi phục
CN – VN
=> Câu đặc biệt là loại câu
cấu tạo bởi một từ, cụm từ,
không cấu tạo theo mô hình
chủ ngữ - vị ngữ.

VD1: Ôi, em Thủy! Tiếng kêu
sửng sốt của cô giáo làm tôi giật
mình. Em tôi bước vào lớp.
(Khánh Hoài)

CÂU ĐẶC BIỆT
I. LÝ THUYẾT VỀ CÂU ĐẶC BIỆT

1. Thế nào là câu đặc biệt?
- Ôi, em Thủy!

-> Cấu tạo: Không có CN –
VN; không thể khôi phục
CN - VN
=> Câu đặc biệt là loại câu
cấu tạo bởi một từ, cụm từ,
không cấu tạo theo mô hình
chủ ngữ - vị ngữ.

VD2: Phân biệt các câu in đậm sau,
cho biết câu nào là câu rút gọn, câu
đặc biệt?
a) - Chị gặp anh ấy bao giờ?
- Một đêm mùa xuân.
 Câu rút gọn.
b) Một đêm mùa xuân. Trên dòng
sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán
từ từ trôi.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Hãy chỉ ra điểm giống và khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn?

Câu rút gọn
Giống
nhau
Khác
nhau

Câu đặc biệt

Hãy chỉ ra điểm giống và khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn?

Câu rút gọn

Câu đặc biệt

Giống Có cấu tạo gồm một từ hoặc một cụm từ; ngắn gọn, truyền tải
nhau thông tin nhanh
Khác
nhau

- Được cấu tạo theo mô hình
CN – VN
- Có thể khôi phục lại thành
phần bị rút gọn

- Không được cấu tạo theo mô
hình CN – VN
- Do từ, cụm từ tạo thành câu
độc lập, không xác định được
CN – VN

CÂU ĐẶC BIỆT
I. LÝ THUYẾT VỀ CÂU ĐẶC BIỆT

1. Thế nào là câu đặc biệt?

*Chú ý: Cần phân biệt để
tránh nhầm lẫn giữa câu đặc biệt
và câu rút gọn

2. Tác dụng của câu đặc biệt?

CÂU ĐẶC BIỆT
2. Tác dụng của câu đặc biệt?
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Câu đặc biệt
Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông
êm ả, cái đò cũ của bác Tài Phán từ từ
trôi.
(Nguyên Hồng)
Đoàn người nhốn nháo lên. Tiếng
reo. Tiếng vỗ tay. (Nam Cao)
Trời ơi! Cô giáo tái mặt.
(Khánh Hoài)
An gào lên :
- Sơn! Em Sơn! Sơn ơi!

Tác dụng

CÂU ĐẶC BIỆT
2. Tác dụng của câu đặc biệt?
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Câu đặc biệt
Tác dụng
Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông Xác định thời gian
êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ
trôi.
(Nguyên Hồng)
Đoàn người nhốn nháo lên. Tiếng Liệt kê, thông báo sự tồn tại của sự
reo. Tiếng vỗ tay. (Nam Cao)
vật, hiện tượng
Trời ơi! Cô giáo tái mặt.

Bộc lộ cảm xúc

(Khánh Hoài)
An gào lên :
- Sơn! Em Sơn! Sơn ơi!

Gọi-đáp

2. Tác dụng của câu đặc biệt
Xác định thời gian, nơi chốn
Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của
sự vật, hiện tượng
Bộc lộ cảm xúc
Gọi- đáp

Bài tập nhanh

Tìm câu đặc biệt trong VD
sau và nêu tác dụng:

Đứng trước tổ dế, ong xanh khẽ vỗ cánh,
uốn mình, giương cặp răng rộng và nhọn như
đôi gọng kìm, rồi thoắt cái lao nhanh xuống
hang sâu. Ba giây… Bốn giây… Năm giây…
Lâu quá!
(Vũ Tú Nam)

Câu đặc biệt
Ba giây… Bốn giây… Năm
giây… Lâu quá!

Tác dụng
- Xác định thời gian
- Bộc lộ cảm xúc

CÂU ĐẶC BIÊT
HĐ3: LUYỆN TẬP
II. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
*Bài tập 1. Trong các đoạn trích (a,b) và lời thoại kịch (c), câu nào là câu
đặc biệt? Phân tích tác dụng của câu đặc biệt?

CÂU ĐẶC BIỆT

*Bài tập 1. Trong các đoạn trích (a,b) và lời thoại kịch (c), câu nào là câu
đặc biệt? Phân tích tác dụng của câu đặc biệt?
a. Những hạt mưa gõ vào mái tôn tạo ra một âm thanh khác hẳn khi chúng rơi
trên mái ngói.
Rầm rầm. Rầm rầm. Rầm rầm.
Nghe như có hàng ngàn con ngựa phi ngay trên đầu
(Nguyễn Nhật Ánh, Tôi là Bê-tô)
b. Bộp! Tôi bị giáng một cú vào đầu đau điếng trong khi đang cúi xem từng vết
tích. Hắn. Và một cuốn sách!
(Hà Thuỷ Nguyên, Thiên Mã)
c. Si-men: - Ôi! Mũi kiếm! Mà máu cha em còn đậm !
Đông Rô-đri-gơ : - Si-men em !
Si-men: - Cất khỏi mắt em cái vật đáng khinh kia!
Nó oán trách đời ai và tội ác nặng nề!
(Cooc nây, Lơ-xit)

CÂU ĐẶC BIỆT

*Bài tập 1. Trong các đoạn trích (a,b) và lời thoại kịch (c), câu nào là câu
đặc biệt? Phân tích tác dụng của câu đặc biệt?
a. Những hạt mưa gõ vào mái tôn tạo ra một âm thanh khác hẳn khi chúng rơi
trên mái ngói.
Rầm rầm. Rầm rầm. Rầm rầm.
Nghe như có hàng ngàn con ngựa phi ngay trên đầu
(Nguyễn Nhật Ánh, Tôi là Bê-tô)
b. Bộp! Tôi bị giáng một cú vào đầu đau điếng trong khi đang cúi xem từng vết
tích. Hắn. Và một cuốn sách!
(Hà Thuỷ Nguyên, Thiên Mã)
c. Si-men: - Ôi! Mũi kiếm! Mà máu cha em còn đậm !
Đông Rô-đri-gơ : - Si-men em !
Si-men: - Cất khỏi mắt em cái vật đáng khinh kia!
Nó oán trách đời ai và tội ác nặng nề!
(Cooc nây, Lơ-xit)

CÂU ĐẶC BIỆT
II. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
*Bài tập 1. Trong các đoạn
trích (a,b) và lời thoại kịch (c),
câu nào là câu đặc biệt? Phân
tích tác dụng của câu đặc biệt?

Bài tập 1
a.Rầm rầm.
=> mô tả âm thanh, thông báo về trận
mưa.
b.Bộp! => thông báo về hiện tượng.
Hắn! Và một cuốn sách!
=>liệt kê thông báo sự tồn tại của sự
vật
c.Ôi! =>lời than, bộc lộ cảm xúc.
Mũi kiếm! thông báo về sự tồn tại của sự
vật.
Si-men em! =>Lời goị

CÂU ĐẶC BIỆT
*Bài tập 2. Xác định câu đặc biệt trong lời thoại kịch (a), đoạn văn
(b,c) dưới đây và điền vào các ô trong bảng?

Phiếu học tập 3:
Tác dụng
Câu đặc biệt

Đoạn a
Đoạn b

Đoạn c

Bộc lộ cảm xúc

Liệt kê, thông
báo về sự tồn
tại của sự vật,
hiện tượng

Xác định thời Gọi đáp
gian, nơi chốn

Phiếu học tập 3:
Tác dụng Bộc lộ cảm xúc Liệt kê, thông Xác định thời
báo về sự tồn gian, nơi chốn
tại của sự vật,
Câu đặc biệt
hiện tượng

Gọi đáp

Đoạn a

-Ôi Rô-mêô, hỡi Rômê-ô!

Đoạn b
Đoạn c

-Chao ôi!

-Choáng
váng

Và màn đêm
Đêm!

CÂU ĐẶC BIỆT
*Bài tập 3. Tìm câu đặc biệt trong văn bản “Bí ẩn của làn nước” và
chỉ ra tác dụng của nó? (HOẠT ĐỘNG NHÓM)

Đáp án:
Tìm đúng câu đặc biệt trong văn bản “Bí ẩn của làn nước”
- Con trai... con trai mà... con trai...,
- Nhiều giờ trôi qua. Mưa tuôn, gió thổi.
- Con tôi…! Con tôi… Con tôi!
- Nước lạnh, ngầu bùn, sâu hút và cuốn mạnh.
Tác dụng: Thông báo về sự tồn tại của sự vật, nhằm bộc lộ
cảm xúc, xác định thời gian và gọi đáp. Từ đó làm cho câu
chuyện thêm xúc động, đi sâu vào lòng người đọc.

CÂU ĐẶC BIỆT
*Bài tập 4. Chỉ ra câu đặc biệt và câu rút gọn trong đoạn văn, từ đó nêu sự
khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn? (THẢO LUẬN CẶP ĐÔI)

-Trời ơi, chỉ còn năm phút!
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy
tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái
làn.Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại
chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
-Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này !
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

CÂU ĐẶC BIỆT
*Bài tập 4. Chỉ ra câu đặc biệt và câu rút gọn trong đoạn văn, từ đó nêu sự
khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn? (THẢO LUẬN CẶP ĐÔI)

-Trời ơi, chỉ còn năm phút! (Câu rút gọn)
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy
tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái
làn.Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại
chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
-Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này !
(Câu đặc biệt)
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

CÂU ĐẶC BIỆT
*Bài tập 4. Chỉ ra câu đặc biệt và câu rút gọn trong đoạn văn, từ đó nêu sự
khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn? (THẢO LUẬN CẶP ĐÔI)

-Trời ơi, chỉ còn năm phút! (Câu rút gọn)
-Ô ! (Câu đặc biệt)
*Khác nhau:
+Câu rút gọn có thể khôi phục thành phần còn thiếu (chủ ngữ):
-Trời ơi, chúng ta chỉ còn năm phút!
+ Câu đặc biệt: - Ô ! => Dùng để bộc lộ cảm xúc của anh thanh
niên, cấu tạo chỉ một từ, không xác định được chủ ngữ, vị ngữ

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Dựa vào hình ảnh sau đây, các em hãy đặt câu đặc
biệt?

-Mùa hè. Hoa phượng nở rợp trời.
Hoặc: - Ôi, hoa phượng! Đó là loài hoa
gắn liền với tuổi học trò

HĐ4: VẬN DỤNG

1. Chỉ ra và nêu tác dụng của các câu đặc biệt trong
một đoạn trích truyện đã học.
2. Viết 1 đoạn văn (5 đến 7 câu) với chủ đề: ''Làng
Nủ trong em'' trong đó có sử dụng câu đặc biệt.