KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1: Triết học Mác-Lênin cho rằng vận động là mọi sự :
A. biến hóa nói chung
B. biến đổi nói chung
C. phát triển nói chung
D. Cả A và B
KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 2: Sự vận động của thế giới vật chất là:
A. do Thượng đế qui định
B. do một thế lực thần bí qui định
C. quá trình mang tính khách quan
D. quá trình mang tính chủ quan
KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 3: Theo triết học Mác- Lênin , vận động của Vật chất được khái quát thành:
A. 3 hình thức cơ bản
B. 5 hình thức cơ bản
C. 4 hình thức cơ bản
D. 2 hình thức cơ bản
KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 4: Khuynh hướng tất yếu của quá trình phát triển là:
A. Cái sau thay thế cái trước
B. Cái không mới thay thế cái cũ
C. Cái tiến bộ thay thế cái lạc hậu
D. Cái có sau thay thế cái có trước
Nguyên nhân nào dẫn đến sự vận động, phát triển của các sự vật và hiện tượng?
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI
TRƯỜNG THPT CÁO BÁ QUÁT

BÀI 4:
NGUỒN GỐC VẬN ĐỘNG, PHÁT TRIỂN CỦA SỰ VẬT VÀ HIỆN TƯỢNG
( 2 Tiết)
1. Thế nào là mâu thuẫn?
Nguồn gốc của từ Mâu thuẫn
Vào thời Xuân thu- Chiến quốc của Trung Quốc cổ đại, có một người vừa bán Mâu (giáo), lại vừa bán Thuẫn (Khiên).
Khi rao Mâu, anh ta rao rằng:
Mâu đây, Mâu đây, ai mua Mâu đi,Mâu của tôi rất sắc, đâm gì cũng thủng!
Lát sau, khi rao bán Thuẫn, anh ta lại rao rằng:
Thuẫn đây, Thuẫn đây, ai mua Thuẫn đi, Thuẫn của tôi rất chắc, không gì đâm thủng được!
Kể từ đó, Mâu và Thuẫn được dùng để chỉ những khuynh hướng, đặc điểm, tính chất… trái ngược nhau của sự vật hiện tượng
Hãy lấy ví dụ về mâu thuẫn trong cuộc sống hàng ngày mà em biết?
Theo em mâu thuẫn là gì?
To – nhỏ
Ngày- đêm
10
Phân biệt mâu thuẫn (MT)
thông thường và mâu thuẫn triết học :
Thông
thường
M T thông thường là tr?ng th�i
xung d?t, ch?ng d?i nhau.
Triết
học
M T triết học là sự thống nhất
và đấu tranh giữa các mặt đối lập
11
?
Sắp xếp các từ sau đây theo cột
mâu thuẫn thông thường, Triết học :
Số âm, số dương - To, nhỏ
Trắng, đen - di truyền, Biến dị
Hoá hợp, phân giải - Trên, dưới
Trong, ngoài - Chất lượng, số lượng
Thống trị, bị trị - Sản xuất,tiêu dùng
Dũng cảm, hèn nhát.
12
Thông
thường
Triết
học
To - nhỏ
Trắng - đen
Trên - dưới
Trong - ngoài
Số âm - số dương
Thống trị - bị trị
Dũng cảm - hèn nhát
Chất lượng - số lượng
Sản xuất - tiêu dùng
Phân giải - hóa hợp
Di truyền - biến dị
13
Em có nhận xét
gì về những
mâu thuẫn trên ?
Nhận xét:
Bất kỳ sự vật, hiện tượng nào cũng chứa đựng những mặt đối lập. Hai mặt đối lập ràng buộc nhau , tác động lẫn nhau tạo thành mâu thuẫn.
Theo triết học Mác - Lênin:
Mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong
đó hai mặt đối lập vừa thống nhất
với nhau, vừa đấu tranh với nhau.
Mỗi nguyên tử có hai mặt : điện tích (+) và điện tích (-)
a. Mặt đối lập của mâu thuẫn.
Các nguyên tử
có thể thiếu hạt điện tích âm
hoặc dương được không?
15
Xã hội phong kiến có 2 giai cấp:
địa chủ và nông dân
><
><
Xã hội phong kiến
có thể thiếu giai cấp địa chủ
hoặc nông dân được không?
16
Nền kinh tế có hai mặt: sản xuất và tiêu dùng
><
Nền kinh tế có hai mặt: ổn định- khủng hoảng
><
Nền kinh tế có thể thiếu sản xuất hoặc tiêu dùng được hay không?
17
Mặt đối lập của mâu thuẫn, còn gọi là mặt
đối lập biện chứng, là những mặt đối lập ràng
buộc, thống nhất và đấu tranh với nhau trong
MT, chứ không phải là những mặt đối lập bất
kì giữa sự vật, hiện tượng này với sự vật, hiện
tượng kia.
Mặt đối lập của mâu thuẫn : Đó là những
khuynh hướng, tính chất, đặc điểm … mà trong
quá trình vận động, phát triển của sự vật và hiện
tượng chúng phát triển theo những chiều hướng
trái ngược nhau.
18
b. Sự thống nhất giữa các mặt đối lập.
VD : Có quá trình đồng hoá thì quá trình
dị hoá mới thực hiện được và ngược lại…hai quá trình này liên hệ gắn bó với nhau, không ngừng thay thế nhau tạo nên quá trình trao đổi chất của sinh vật.
Nền kinh tế có hai mặt: sản xuất và tiêu dùng
><
Sản xuất
Tiêu dùng
Trong mỗi mâu thuẫn, hai mặt đối lập
liên hệ gắn bó với nhau, làm tiền đề
tồn tại cho nhau. Triết học gọi đó là sự
thống nhất giữa các mặt đối lập.
Phaân bieät khaùi nieäm “Thoáng nhaát” trong
qui luaät maâu thuaãn vôùi caùch noùi thoáng nhaát
ñöôïc duøng haøng ngaøy vôùi noäi dung laø söï hôïp
laïi thaønh moät khoái (thoáng nhaát veà quan ñieåm,
quan nieäm, thoáng nhaát löïc löôïng, thoáng nhaát
veà tö töôûng, toå chöùc vaø haønh ñoäng).
19
b. Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập.
Mặt khác, các mặt đối lập
luôn vận động theo xu hướng nào?
Cho ví dụ minh hoạ?
Sự đấu tranh giữa điện tích (-) và điện tích (+)
Trong mỗi nguyên tử :
Sự đấu tranh giữa g/c thống trị và g/c bị trị trong xã hội có đối kháng giai cấp (CHNL, PK, TBCN).
Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập :
Các mặt đối lập cùng tồn tại bên nhau,
vận động và phát triển theo những
chiều hướng trái ngược nhau, nên
chúng luôn luôn tác động, bài trừ,
gạt bỏ nhau. Triết học gọi đó là sự
đấu tranh giữa các mặt đối lập.
Giai cấp Chủ nô và giai cấp Nô lệ trong chế độ CHNL
20
2.- Mâu thuẫn là nguồn gốc vận động,
phát triển của sự vật và hiện tuợng.
SV,HT
><
SV,HT
><
SV,HT
><
 Bất cứ sự vật nào cũng chứa đựng mâu thuẫn. Khi mâu thuẫn cơ bản được giải quyết, thì SV & HT chứa đựng nó cũng chuyển hoá thành SV & HT khác.
a. Giải quyết mâu thuẫn :
21
?

Tại sao mâu thuẫn là nguồn gốc
của sự vận động phát triển
các sự vật hiện tượng? Dể
giải quyết mâu thuẫn
chúng ta phải làm gì?

K?t qu?
c?a s? d?u tranh
gi?a các m?t d?i l?p là
mâu thuẫn cũ mất đi,
mâu thuẫn mới hình thành,
sự vật và hiện tượng cũ
được thay thế bằng sự vật
và hiện tượng mới. Quá
trình này tạo nên sự
vận động, phát triển
vô tận của thế giới
khách quan.
Do đó, sự
đấu tranh
giữa
các mặt đối lập
(MT) là
nguồn gốc
vận động,
phát triển của
sự vật và
hiện
tượng.
22
Vận dụng
những hiểu biết trên
đây vào cuộc sống hàng
ngày, chúng ta cần phải
biết phân tích những mâu
thuẫn trong nhận thức, trong
rèn luyện phẩm chất đạo đức.
Phải phân biệt đâu
là đúng, đâu là sai, cái gì là
tiến bộ, cái gì là lạc hậu
để nâng cao nhận thức
khoa học, phát triển
nhân cách.
Biện pháp
thường xuyên
để giải quyết
mâu thuẫn
trong cuộc sống
tập thể
là phải tiến hành
phê bình
và tự phê bình,
tránh thái độ
"dĩ hoà
vi quý".
BÀI H?C TH?C TI?N
23
b. Mâu thuẫn chỉ được giải quyết
bằng đấu tranh.
Mâu thuẫn chỉ được giải quyết bằng đấu tranh, không phải bằng con đường điều hòa mâu thuẫn.
Giai cấp địa chủ, phong kiến bóc lột, đàn áp hết sức dã man!
Nhân dân khởi nghĩa chống phong kiến áp bức, bóc lột.
Thực dân Pháp bóc lột và đàn áp dã man nhân dân ta, mâu thuẫn trở nên gay gắt.
Chúng ta kiên cường đấu tranh đánh đuổi thực dân Pháp, giành lại độc lập…
Một nhà nước mới độc lập, tự do, dân chủ ra đời.
24
Lưu ý
D?u tranh trong tri?t h?c khơng don gi?n ch?
l� s? d?u tranh b?ng b?o l?c, c?n hi?u m?t c�ch
kh�i qu�t hon, dĩ l� s? t�c d?ng, b�i tr?, g?t b?
l?n nhau. S? t�c d?ng, b�i tr?, g?t b? n�y cung
cĩ th? di?n ra du?i nhi?u hình th?c nhu ngo?i
giao, van hố, d�m ph�n t�c d?ng, ho?c b?o l?c
c�ch m?ng ... Nhu v?y, d�m ph�n, th?o lu?n l�
hình th?c t�c d?ng, d?u tranh ngo?i giao d? gi?i
quy?t m�u thu?n ch? khơng ph?i l� di?u hồ.
a. Con giun xéo lắm cũng quằn
b. Trong họa có phúc, trong phúc có họa
c. Khẩu phật tâm xà
d. Dĩ hoà vi quý
e. Vỏ quýt giày có móng tay nhọn
g. Xanh vỏ đỏ lòng
h. Mền nắn rắn buông
i. Tình trong như đã mặt ngoài còn e
k. Cao nhân tất hữu cao nhân trị
l. Lạt mềm buộc chặt.

Những câu nào sau đây có ý nói về mâu thuẫn
(khoanh tròn đáp án đúng, có giải thích sơ lược)
BÀI TẬP 1
26
BÀI TẬP 2
Con gái của Mác hỏi Mác :
"Hạnh phúc là gì?"
Mác trả lời :
"Hạnh phúc là đấu tranh"
Em hiểu câu nói trên như thế nào?
27
BÀI TẬP 3
Nếu trong lớp học của em, một số bạn
có mâu thuẫn nhỏ, giả sử em là
lớp trưởng em sẽ giải quyết ra sao?
28
DẶN DÒ
Làm các bài tập 1,2,3,4 trong SGK.
Xem trước bài 5 : Cách thức vận động
và phát triển của sự vật hiện tượng

Chúc các em học tốt!