Ngữ Văn lớp 6

TIẾT 90

NHÂN HÓA

I. Nhân hóa là gì?
1. Khảo sát ngữ liệu:
- Gọi hoặc tả con vật,
cây cối, đồ vật ...
bằng những từ ngữ
vốn được dùng để
gọi hoặc tả con
người.

II. Tác dụng của
nhân hóa:
1. Khảo sát ngữ liệu:

Ông trời

*Ví dụ:
Mặc áo giáp đen
-Ra Chú
trận mèo lim dim ngủ.

Muôn nghìn cây mía
-MúaCây
phượng già ở sân trường
gươm
Kiếncòng lưng cõng những mùa
vẫn
Hành quân
hoa.
Đầy đường.
( Trần Đăng Khoa)
Trời

gọi

ông

Trời

tả

mặc áo giáp đen ra trận

Mía

tả

múa gươm

Kiến

tả

hành quân

* Câu hỏi thảo luận: Hãy so sánh 2 cách diễn đạt sau
đây, cách diễn đạt nào hay hơn. Vì sao?
Cách 1:
Ông trời
Mặc áo giáp đen
Ra trận
Muôn nghìn cây mía
Múa gươm
Kiến
Hành quân
Đầy đường
( Trần Đăng Khoa )

Cách 2:
- Bầu trời đầy
mây đen.
- Muôn nghìn cây
mía ngả nghiêng,
lá bay trong gió.
- Kiến bò đầy
đường.

* Gợi ý: Cách diễn đạt nào làm cho quang cảnh, sự vật
trở nên sống động gần gũi với con người.

I. Nhân hóa là gì?
II. Tác dụng của
nhân hóa:
1. Khảo sát ngữ liệu:
- Làm cho thế giới loài vật,
cây cối, đồ vật ... gần gũi với
con người.
- Biểu thị những suy nghĩ, tình
cảm của con người.
2. Ghi nhớ: sgk/57

III. Các kiểu nhân hóa:
1. Khảo sát ngữ liệu:

* Đoạn thơ:
Cái trống trường em
Mùa hè cũng nghỉ
Suốt ba tháng liền
Trống nằm ngẫm nghĩ
Buồn không hả trống!...
(Thanh Hào)

* Ví dụ II/1/a/b/c/ ( SGK/57 )

a/ Từ đó, lão Miệng, bác Tai, cô
Mắt, cậu Chân, cậu Tay lại thân
mật sống với nhau, mỗi người một
việc, không ai tị ai cả.

Dùng
từ gọi
người
để gọi
vật.

(Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)

b/ Gậy tre, chông tre chống lại sắt
thép của quân thù. Tre xung phong
vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng,
giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ
đồng lúa chín.

Dùng từ chỉ
họat động, tính
chất của người
để chỉ hoạt
động, tính chất
của vật.

( Thép Mới )

c/ Trâu ơi, ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta.
( Ca dao )

Trò chuyện, xưng
hô với con vật như
đối với người.

I. Nhân hóa là gì?
II. Tác dụng của
nhân hóa:
III. Các kiểu nhân hóa:

1. Khảo sát ngữ liệu:
* Có 3 kiểu:
- Dùng những từ vốn gọi người
để gọi vật.
- Dùng những từ vốn chỉ hoạt
động, tính chất của người để chỉ
hoạt động, tính chất của vật
- Trò chuyện, xưng hô với vật
như đối với người.

2. Ghi nhớ: sgk/58

PHÉP NHÂN HÓA
Khái niệm
Là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật … bằng những từ ngữ vốn được dùng để
gọi hoặc tả con người.

Dùng từ
vốn gọi
người để
gọi vật .

Dùng từ
chỉ hoạt động,
tính chất của người
để chỉ hoạt động,
tính chất của vật.

Trò chuyện,
xưng hô với
vật như
đối với người.

Tác dụng:
Làm cho loài vật, cây cối, đồ vật …trở nên gần gũi với
con người, biểu thị những suy nghĩ, tình cảm của con người.

IV. Luyện tập:

1. Bài tập 1 ( SGK/58 )
Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của phép nhân hóa trong đoạn
văn sau:
Bến cảng lúc nào cũng đông vui. Tàu mẹ, tàu con đậu
đầy mặt nước. Xe anh, xe em tíu tít nhận hàng về và chở
hàng ra. Tất cả đều bận rộn.
(Phong Thu)

Làm quang cảnh bến cảng được miêu tả sống động, người
đọc dễ hình dung ra cảnh nhộn nhịp, bận rộn của các
phương tiện trên bến cảng.

2. Bài tập 2: So sánh 2 cách diễn đạt trong hai đoạn văn sau:
Đoạn a
Bến cảng lúc nào cũng đông
vui. Tàu mẹ, tàu con đậu đầy
mặt nước. Xe anh, xe em tíu
tít nhận hàng về và chở hàng
ra. Tất cả đều bận rộn.

Miêu tả sống động,
người đọc dễ hình dung
cảnh nhộn nhịp, bận
rộn.

Đoạn b
Bến cảng lúc nào cũng rất
nhiều tàu xe. Tàu lớn, tàu bé
đậu đầy mặt nước. Xe to, xe
nhỏ nhận hàng về và chở
hàng ra. Tất cả đều hoạt
động liên tục.

Quan sát, ghi chép,
tường thuật một cách
khách quan.

* Bài tập 3: Hai cách viết dưới đây có gì khác nhau? Nên chọn cách
viết nào cho văn bản biểu cảm và chọn cách viết nào cho văn bản
thuyết minh?.
- Cách 1: Trong họ hàng nhà chổi thì cô bé Chổi Rơm vào loại
xinh xắn nhất. Cô có chiếc váy vàng óng, không ai đẹp bằng. Áo của
cô cũng bằng rơm thóc nếp vàng tươi, được tết săn lại, cuốn từng vòng
quanh người, trông cứ như áo len vậy.
(Vũ Duy Thông)

* Chổi rơm trở nên gần gũi với con người hơn nên chọn
cách viết này cho văn bản biểu cảm.
- Cách 2: Trong các loại chổi, chổi rơm vào loại đẹp nhất. Chổi được
tết bằng rơm nếp vàng. Tay chổi được tết săn lại thành sợi và quấn
quanh thành cuộn.

* Cung cấp cho người đọc những thông tin về chổi rơm, nên
chọn cách viết này cho văn bản thuyết minh.

*Bài tập 4:
Hãy cho biết phép nhân hóa trong mỗi đoạn trích dưới đây được tạo ra bằng cách
nào và tác dụng của nó như thế nào?
a/ Núi cao chi lắm núi ơi
Núi che mặt trời chẳng thấy người thương!
( Ca dao)
b/ Nước đầy và nước mới thì cua cá cũng tấp nập xuôi ngược, thế là bao nhiêu cò,
sếu, vạc, cốc, le, sâm cầm, vịt trời, bồ nông, mòng, két ở các bãi sông xơ xác tận
đâu cũng bay cả về vùng nước mới để kiếm mồi. Suốt ngày, họ cãi cọ om bốn góc
đầm, có khi chỉ vì tranh một mồi tép, có những anh Cò gầy vêu vao ngày ngày bì
bõm lội bùn tím cả chân mà vẫn hếch mỏ, chẳng được miếng nào?
( Tô Hoài )
c/ Dọc sông , những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống
nước. … Nước bị cản văng bọt tứ tung, thuyền vùng vằng cứ chực trụt xuống,
quay đầu chạy về lại Hòa Phước.
( Võ Quảng )
d/ Cả rừng xà nu hàng vạn cây không có cây nào không bị thương. Có những cây
bị chặt đứt ngang nửa thân mình, đổ ào ào như một trận bão. Ở chỗ vết thương,
nhựa ứa ra, tràn trề, thơm ngào ngạt, long lanh dưới nắng hè gay gắt, rồi dần dần
bầm lại, đen và đặc quyện lại thành từng cục máu lớn.
( Nguyễn Trung Thành )

•Bài tập 4:

- Gợi ý:
a/ - núi ơi

Trò chuyện xưng hô với vật như đối với người và
bộc lộ tâm tình, tâm sự.

b/- ( cua, cá) tấp nập
-( cò, sếu, vạc, le ... ) cãi
cọ om sòm
- họ ( cò, sếu, vạc, le ... )
- anh ( cò )

Từ ngữ vốn chỉ hoạt động, tính chất của
người để chỉ hoạt động,tính chất của vật.
Dùng từ vốn gọi người để gọi vật.

c/ - (chòm cổ thụ) dáng mãnh liệt, Từ ngữ vốn chỉ hoạt động, tính
đứng trầm ngâm lặng nhìn
chất của người để chỉ hoạt động,
- ( thuyền ) vùng vằng
tính chất của vật.
d/ -(cây ) bị thương;
thân mình; vết thương;
cục máu

Từ ngữ vốn chỉ hoạt động,
tính chất của người để chỉ hoạt
động, tính chất của vật.

Lật tranh

Phó

3
Quan
So
Nhân
Kiều
từ:
kiểu
sát
Phương
hóa
sánh

đã

trong
vườn
vẫy
chào
người
bạn được
nhỏ.
TrongLá
văn
tảbạn
cảnh,
tài
nào
củanhung.
người viết
Da
ấy
mịn
như
mùa
xuân
mong
ướctrong
đã đến.
TênThế
của là
một
nhân
vật
nữ
chính
thể
hiện
rõnhân
nhất?hóa? truyện
Có
mấy
kiểu
Xác
định
phép
tu từcủa
có
trong
câu
văn trên?
ngắn:
“Bức
tranh
em
gái
tôi”?
Câu
văn
có
sử
dụng
phép
tu
từ
nào?
Chỉ rõ phó từ trong câu văn trên?

Quan sát bức tranh, em hãy viết một đoạn
văn ngắn có sử dụng phép nhân hóa.

* Dặn dò
- Học bài: Ghi nhớ SGK/ 57-58
- Làm bài tập 5 SGK/59
- Soạn bài: Phương pháp tả người
+ Có thể tả người bằng những cách nào?
+ Bố cục của bài văn tả người gồm mấy phần?
Chức năng của từng phần?