H: Em đã được học tác phẩm văn học nào được viết bằng chữ Nôm?

Bài 3:
Hồn nước nằm trong tiếng mẹ
cha

TIẾT 27- Thực hành
tiếng Việt

I.
Tri thức tiếng Việt

HĐNB (3'). Hoàn thành phiếu học tập sau

BÁO CÁO
SẢN PHẨM
+ Dãy 1: hoàn thành nội dung
khái niệm, nguồn gốc, ý nghĩa
+ Dãy 2: hoàn thành nội dung quá
trình hình thành và phát triển
+ Dãy 3: hoàn thành nội dung,
phương thức cấu tạo, vai trò và
hạn chế

1. Khái niệm

Chữ Nôm là hệ thống chữ viết
căn bản theo nguyên tắc ghi
âm (ghi âm tiết).

2. Nguồn gốc, ý nghĩa, quá trình hình thành và phát triển chữ Nôm
a. Nguồn gốc, ý nghĩa
*Nguồn gốc
- Là chữ viết cổ dùng để ghi âm tiếng Việt, được ông cha ta
sáng tạo dựa theo kí hiệu văn tự Hán.
*Ý nghĩa
- Thể hiện tinh thần tự cường, tự tôn dân tộc
- Đánh dấu bước phát triển vượt bậc về văn hóa và khẳng
định vị trí, vai trò của tiếng Việt.

b. Quá trình hình thành và phát triển
sử dụng để sáng tác
thơ văn khoảng từ
thế kỉ XII – XIII.

hình thành vào
khoảng thế kỉ X

truyện thơ Nôm (nhiều tác giả
khuyết danh, Nguyễn Hữu Hào,
Nguyễn Du, Phạm Thái, Nguyễn
Đình Chiểu,...);
Hàn Thuyên được
cho là người có công
đầu trong việc phát
triển, phổ biến chữ
Nôm

ngâm khúc (Đoàn Thị Điểm,
Nguyễn Gia Thiều, Cao Bá
Nhạ,...); hát nói (Nguyễn Công
Trứ, Cao Bá Quát, Chu Mạnh
Trinh,...)
thơ Nôm Đường luật
(Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông,
Nguyễn Bỉnh Khiêm, Hồ Xuân
Hương, Bà Huyện Thanh
Quan, Nguyễn Khuyến, Trần
Tế Xương,...);

3. Phương thức cấu tạo, vai trò và hạn chế
a. Phương thức cấu tạo và vai trò
- Phương thức vay mượn:
Dùng một chữ Hán có sẵn để ghi
một âm tiết tiếng Việt giống
hoặc gần với âm Hán Việt của
chữ Hán đó.
Ví dụ: chữ 女 âm Hán Việt đọc
là nữ, âm Nôm có thể đọc là nữ
hoặc nỡ, nữa, nhỡ, lỡ.
Chữ 皮 âm Hán Việt đọc là bì,
âm Nôm có thể đọc là bì, hoặc
bìa, bầy, bề, vào, vừa,...

- Phương thức tự tạo: Kết
hợp kí hiệu văn tự Hán với kí
hiệu chỉnh âm để tạo ra một
chữ Nôm.
Ví dụ chữ 𠓨 (vào) là sự kết
hợp của kí hiệu 包 , âm đọc
Hán Việt là bao với kí hiệu
chỉnh âm 入 (nhập, có
nghĩa là vào)

b. Vai trò và hạn chế
Vai trò
- Bảo tồn được nhiều
chứng tích của tiếng Việt
cổ xưa.
- Nhiều tác phẩm văn học
được lưu truyền ở cả hình
thức văn tự và truyền
miệng.

Hạn chế
- Muốn đọc được phải
có hiểu biết về chữ Hán.

II.
Thực hành

Bài 1: Theo em, với việc sáng tạo chữ Nôm, ông cha ta đã thể hiện
những tư tưởng, khát vọng gì?

- Với việc sáng tạo chữ Nôm
ông cha ta đã thể hiện:
+ tinh thần tự chủ, tự cường
+khát vọng xây dựng, phát triển
nền văn học, văn hóa của dân
tộc.

TIẾP SỨC ĐỒNG ĐỘI
Các tác giả văn học trung đại Việt Nam đã sử dụng chữ Nôm để sáng
tạo nhiều tác phẩm đặc sắc cho nền văn học dân tộc. Hãy kể tên một số
tác phẩm mà em biết.
- Quốc âm thi tập (Nguyễn Trãi)
- Truyện Kiều, Văn tế thập loại chúng sinh (Nguyễn Du)
- Bánh trôi nước, Mời trầu, Tự tình,... (Hồ Xuân Hương)
- Qua Đèo Ngang, Chiều hôm nhớ nhà (Bà Huyện Thanh
Quan)
- Bạn đến chơi nhà, Thu vịnh, Thu điếu, Thu ẩm (Nguyễn
Khuyến)
- Thương vợ, Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu (Trần Tế
Xương),...

Bài 3: Em đọc “Truyện Kiều” thông qua văn tự nào? Theo em, hiện nay
“Truyện Kiều” có cần được lưu truyền bằng hình thức văn tự mà
Nguyễn Du đã dùng để sáng tác không? Vì sao?
Thực tế hiện nay số người đọc được chữ
Nôm rất ít nên việc phổ biến bản chữ Nôm
cho công chúng là không khả thi nhưng vẫn
cần thiết trong phạm vi nhất định, chẳng
hạn trong giới nghiên cứu, phê bình.

Tập
viết
chữ
Nôm