Đề: Phân tích bài thơ “Nói với con”
Mở bài
Giới thiệu chung về tác giả và tác phẩm
Thân bài
Khái quát
Phân tích
Mở rộng
Đánh giá
Kết bài
Khẳng định lại giá trị và bài học rút ra từ tác phẩm
Bố cục
Mở bài
Y Phương là một trong số ít những nhà thơ miền núi có những gắn bó lâu dài với hoạt động văn hóa nghệ thuật đến như vậy. Với một phong cách thơ hồn nhiên, trong sáng, chân thật và cách tư duy giàu hình ảnh của con người miền núi, Y Phương đã có những đóng góp không nhỏ cho nền thơ ca hiện đại Việt Nam ở thế kỉ XX. Một trong những bài thơ gây được tiếng vang lớn trong sự nghiệp cầm bút của ông, in sâu trong tâm trí độc giả đó là thi phẩm "Nói với con" (1980). Bài thơ là lời tâm tình thủ thỉ và niềm hi vọng của người cha dành cho con, mong con khôn lớn, thành người, phát huy những nét đẹp vốn có của quê hương, dân tộc mình. Mượn lời tâm sự với con, Y Phương đã để lại trong lòng người đọc nhiều cảm nhận sâu sắc về những đức tính tốt đẹp của “người đồng mình” – của con người quê hương miền núi.
Thân bài
- Bài thơ “Nói với con” được viết năm 1980, đúng khi con gái đầu lòng của nhà thơ tròn 1 tuổi. Bởi vậy, bài thơ chứa đựng niềm hạnh phúc dạt dào của một người lần đầu được làm cha đồng thời cũng là thời điểm mà cả xã hội chuyển từ nhịp sống từ thời chiến sang thời bình, những giá trị văn hóa đang có sự thay đổi
- Nhan đề “ Nói với con” giống như một lời dặn dò ông viết cho con nhưng đồng thời cũng là được viết cho chính bản thân ông để nhắc nhở mình không được quên đi những giá trị văn hóa của người đồng mình
1. Khái quát
- Nhà thơ đã mượn lời nói với con để gợi về cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người bộc lộ niềm tự hào về sức sống bền bĩ của quê hương mình. Bài thơ đi từ tình cảm gia đình và mở rộng ra là tình cảm quê hương, từ những kỉ niệm gần gũi thiết tha mà nâng lên thành lẽ sống, cảm xúc.
“Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước chạm tiếng cười"
2) Cội nguồn sinh dưỡng:
a. Tình cảm gia đình
- Từ khi sinh ra con luôn được bao bọc, che chở trong vòng tay, tình yêu thương vô bờ bến của cha mẹ. Từng bước chân nhỏ xíu con chập chững vào đời cũng khiến cha mẹ xúc động.

- Hình ảnh "chân phải", "chân trái", "tiếng nói" , "tiếng cười" thật bình dị, mộc mạc mà cũng thật gần gũi biết bao nhiêu. Cách sử dụng điệp từ, điệp cấu trúc câu và sự tài tình khi vận dụng phép ẩn dụ chuyển đổi cảm giác để người con “ chạm” lấy tiếng nói đã gợi ra một không gian đầm ấm và đầy ắp hạnh phúc bao trùm lấy từng nhịp thơ
- Điều giản dị ấy phải chăng bộc lộ ý nghĩa thật lớn lao và thiêng liêng về tình yêu thương, cha mẹ chính là đích đến, chính là nơi để ta tìm về, là nơi để ta bước tiếp, là một chốn bình yên để ta nương tựa sau những giông bão cuộc đời.
2) Cội nguồn sinh dưỡng:
b. Tình cảm quê hương:

“Người đồng mình yêu lắm con ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát”
- Tác giả đã sử dụng những động từ "đan", "cài", "ken" để diễn tả cuộc sống sinh hoạt, lao động của “ người đồng mình”, giúp người đọc hiểu được phần nào về những phẩm chất tốt đẹp, cần cù, chịu khó, yêu lao động, yêu cuộc sống, chan chứa niềm vui của những bàn tay khéo léo, tài hoa của người dân miền núi
- Câu thơ sử dụng từ ngữ hô gọi "con ơi" kết hợp với từ tình thái "yêu lắm" làm cho lời thơ trở nên ngọt ngào, chan chứa niềm tự hào với tình yêu thương quê hương da diết.
“Rừng cho hoa,
Con đường cho những tấm lòng”
- Với Y Phương, con đường mà ông nói với con là bóng hình của quê hương thân thuộc. Hình ảnh những bông hoa vừa như để nói về cảnh thiên nhiên đẹp mộng mơ của chốn núi rừng, vừa như là biểu tượng của con người quê hương- những người có sức sống đẹp chẳng khác nào hoa.
- Phép nhân hoá “ rừng cho” và “ con đường cho” như để khẳng định một điều rằng đứa con rồi sẽ lớn lên với thiên nhiên và nghĩa tình của núi rừng, được vỗ về trong tấm lòng bao dung, ân nghĩa ân tình của quê hương
2) Cội nguồn sinh dưỡng:
b. Tình cảm quê hương:
“Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời”
- Đó là ngày đẹp nhất trên đời, đó chính là hạnh phúc, kết tinh của tình yêu. Cha cũng mong con biết rằng, con chính là kết tinh của tình yêu đẹp. Nói với con những điều đó, người cha muốn dạy dỗ con tình cảm cội nguồn bằng chính tình yêu và lòng tự hào về quê hương, về gia đinh. Khổ thơ cũng như lời tâm sự, chia sẻ của cha với con rằng con xóm làng
3) Lòng tự nào về sức sống mạnh mẽ của dân tộc và mong ước của người cha:
a. Những phẩm chất tốt đẹp của người đồng mình:


“Người đồng mình thương lắm con ơi
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn”
- Tổ hợp từ ‘ người đồng mình’ được lặp lại ba lần đã gây ấn tượng không phai mờ về con người quê hương
- Động từ ‘thương’ là động từ bộc lộ cảm xúc trực tiếp, là sự đồng cảm với những nỗi vất vả khó khăn của vùng núi nghèo
- Tác giả đã khéo léo sắp xếp tính từ ‘cao’, ‘xa’ theo thứ tự tăng tiến làm bật lên nét đẹp tâm hồn, ý chí nghị lực mạnh mẽ của người đồng mình
- Người đồng mình vốn giàu tính kiên trì nhẫn nại,cha mong rằng con sẽ sống và phát huy những phẩm chất tốt đẹp ấy của con người quê hương, sẽ luôn ưỡn ngực, tự hào về mảnh đất con sinh ra, sống thật đẹp như cỏ cây, tuy nhỏ bé mà sức sống ngập tràn
3) Lòng tự nào về sức sống mạnh mẽ của dân tộc và mong ước của người cha:
a. Những phẩm chất tốt đẹp của người đồng mình:
“Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung, không chê thung nghèo đói
Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc”
- Người đồng mình không ngại gian khổ, nghèo đói. Sự chấp nhận gian khổ ấy thể hiện trong điệp ngữ ‘không chê’, ‘không lo’ và cách nói tha thiết của cha khiến người đọc xúc động
- Cha muốn con sống không chê quê hương đói nghèo, sống mạnh mẽ, hồn nhiên như sông, như suối , dù ‘lên thác xuống ghềnh’ vẫn hạnh phúc, không mệt mỏi

- Hình ảnh ‘ đá, thung, những thác những ghềnh’ hiện lên vừa là tả thực cho miền núi hiểm trở vừa là ẩn dụ cho cuộc đời chông chênh, lắm những gai nhọn. Nhưng vượt qua tất cả những gian truân ấy, , con vẫn không nhụt chí vì đó là tinh thần, là truyền thống của dân tộc bao đời nay, là nghĩa tình thủy chung với quê hương, sống phóng khoáng như thiên nhiên rộng mở.
3) Lòng tự nào về sức sống mạnh mẽ của dân tộc và mong ước của người cha:
a. Những phẩm chất tốt đẹp của người đồng mình:


“ Người đồng mình thô sơ da thịt
Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương
Còn quê hương thì làm phong tục “
- Người đồng mình là những người giản dị, mộc mạc vô cùng, tuy ‘ thô sơ da thịt’ nhưng ẩn chứa trong tâm hồn là sức mạnh to lớn được bồi dưỡng từ tình yêu quê hương, yêu những nhỏ bé, dân dã của núi rừng, không hề bình thường như vẻ ngoài
- Người đồng mình tự làm nên phong tục, tự xây dựng quê hương. Chính những đức tính tốt đẹp cùng sự lao động miệt mài, nhẫn nại hằng ngày của người đòng mình đã tạo nên kì tích, làm nên quê hương với phong tục, tập quán mang đậm dấu ấn, hơi thở của từng con người dung dị, chất phát nơi đây.
3) Lòng tự nào về sức sống mạnh mẽ của dân tộc và mong ước của người cha:
b. Lời nhắn nhủ, dặn dò của người cha:


“ Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được
Nghe con”
-Hai tiếng “con ơi” vang lên chất chứa bao tin tưởng của người cha dành cho đứa con bé bỏng, tiếng gọi ấy sao mà thiết tha xao xuyến đến lạ
- Hình ảnh “thô sơ da thịt” một lần nữa được lặp lại nhằm khẳng định rằng người đồng mình mộc mạc, bình dị nhưng học lại không hề nhỏ bé về tâm hồn của mình. Họ luôn không ngừng vươn tới những lẽ sống cao đẹp, giống như cây hoa dại vẫn luôn mọc lên dù trong vùng đất khô cằn sỏi đá


- Hai tiếng “nghe con” đầy ân cần xúc động, đồng thời ẩn chứa bao nhiều niềm yêu thương và sự tin tưởng của người cha dành cho con.
- Người cha luôn mong muốn con mình tự hào về quê hương, về những truyền thống tốt đẹp mà người đồng mình luôn lưu giữ, và sau này trên con đường đời của bản thân mình thì vẫn luôn vững vàng bước đi.
4) Mở rộng:
- Sau cùng, “ Nói với con” là tác phẩm kết tinh từ tình cảm cha mẹ dành cho con cái thiêng liêng và bao trùm lên đó phần nào còn là tình yêu quê hương nguồn cộ
- Ta cũng sẽ bắt gặp tất cả cảm xúc ấy nơi những
bản nhạc, những tác phẩm văn học hay những câu
thơ. Nổi bật lên đó chính là “Khúc hát ru những
em bé lớn trên lưng mẹ” của Nguyễn Khoa Điềm:
“Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng”
- Đồng thời, nói về ý nghĩa gợi nhắc quê hương, bài thơ “ Lời cha dặn dò” của Nguyễn Lâm có viết:
“Rời tổ ấm chim tung bay xứ lạ
Gói hành trang chỉ vỏn vẹn “nhớ nguồn”
- Tình yêu quê hương chính là một nguồn mạch yêu thương, vẫn da diết, tha thiết chảy trong huyết quản và tâm hồn con người, cả bây giờ và vĩnh viễn về sau.
- Nói với con của Y Phương là 1 nốt ngân thành công dạt dào cảm xúc với nhiều yếu tố được thêm thắt tài tình dưới ngòi bút của tác giả
- Hình ảnh thơ vừa mộc mạc,gần gũi,vừa gợi nhiều liên tưởng,mang đậm chất núi rừng,sông suối
- Thể thơ tự do phù hợp với giọng điệu lúc thiết tha,trìu mến lúc mạnh mẽ ,mạch cảm xúc tự nhiên,qua đó khai thác chiều sâu tâm trạng,thế giới nội tâm của nhân vật qua nhiều cung bậc tinh tế

5) Đánh giá chung:
- Không những vậy,bài thơ đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa biện pháp tu từ so sánh, điệp ngữ và những câu thơ ngắn dài ,làm điểm tựa khơi gợi cuộc sống tự cường của người miền núi nói chung và tâm tư tình cảm,lời nhắn nhủ của cha
- Trong bài thơ, dồn nén đằng sau từng con chữ là tình cảm gia đình ấm cúng, ca ngợi truyền thống, niềm tự hào về quê hương, dân tộc mình. Qua đó, ta hiểu thêm về sức sống và vẻ đẹp tâm hồn của một dân tộc miền núi, gợi nhắc đến sự gắn bó,một mực thủy chung với quê hương và ý chí vươn lên trong cuộc sống.
Kết bài
Abbe’ Pre’vost đã từng tâm đắc :“Tấm lòng của người cha là một tuyệt tác của tạo hóa”.Thấu rõ chân lí trên, Y Phương đã chấp bút lên một áng thơ dạt dào xúc cảm về thứ tình cảm gia đình hùng vĩ hơn núi, bạt ngàn hơn hết thảy mọi đại dương xa xăm."Nói với con" ngỡ chừng là những lời tâm tình đơn sơ đậm màu cảm xúc ấy vậy lại ẩn chứa muôn vàn hàm ý gợi nhắc đứa con thơ về cội nguồn sinh thành về truyền thống đẹp đẽ "người đồng mình" .Tình cảm từ gia đình,từ mảnh hồn quê là bến bờ để những phẩm chất cao quý neo đậu từ đó mài đũa và toả sáng rực rỡ như ánh tinh cầu xa. Chính vì lẽ đó người cha trong từng câu chữ, dòng thơ của thi sĩ Y Phương như đang giải bày mọi niềm hy vọng, tình yêu nơi mình đến đứa con bé bỏng,khơi gợi tình quê mong sao những giá trị truyền thống nước nhà sẽ sống mãi cùng với thời đại, cùng với trái tim bao thế hệ mai này.
“Đất khách muôn trùng sao nhỏ hẹp, quê nhà một góc nhớ mênh mang”.

Chân thành cảm ơn cô và các bạn đã chú ý theo dõi