Trường Trung Học Cơ Sở…………….

Tiết: 90,91

Nói với
con

Tác giả :Y Phương

Giáo Viên: …………..

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả : Y Phương
Là một nhà thơ dân tộc Tày. Ông sinh
năm 1948, quê ở huyện Trùng Khánh,
tỉnh Cao Bằng. Y Phương từng có thời
gian trong quân ngũ từ 1968 - 1981.
Từ năm 1993, Y Phương là Chủ tịch
Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Cao
Bằng. Hiện ông sống tại Hà Nội
Phong cách thơ: Chân thật, mạnh mẽ, trong
sáng, giàu hình ảnh đậm chất tư duy của người
miền núi.

2. Tác phẩm
Xuất xứ: ra đời năm 1980, in trong tập Thơ Việt Nam (1945 – 1985)
Đọc, tìm hiểu chú thích:
Thể loại: Thơ tự do
PTBĐ: Biểu cảm
Bố cục: 2 phần

Phần 1: Đoạn 1: Cội nguồn sinh
dưỡng của mỗi con người
Phần 2: Còn lại: Những đức tính cao
đẹp của người đồng mình và mong
ước của người cha

II. Tìm hiểu chi tiết

1. Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người
a. Gia đình:

Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười

+ Chân phải… Chân trái
+ Một bước … Hai bước

từ ngữ tạo hình, liệt kê

=> gợi cho chúng ta liên tưởng đến những bước chân
chập chững đầu tiên của một em bé trong sự vui mừng
của cha mẹ.

1. Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người
a. Gia đình:

Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười
+ tiếng nói … tiếng cười => liệt kê
=> đã tái hiện được hình ảnh của một em bé đang ở lứa tuổi
bi bô tập nói đồng thời gợi đến khung cảnh của một gia đình
đầm ấm, hòa thuận luôn tràn đầy niềm vui, hạnh phúc, tràn
đầy tiếng nói, tiếng cười.

1. Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người
a. Gia đình:
+ tới cha … tới mẹ => liệt kê
=> đã tái hiện hình ảnh em bé đang chập chững tập đi, lúc
thì sà vào lòng mẹ, khi lại níu lấy tay cha, gợi lên ánh mắt
như đang dõi theo và vòng tay dang rộng đón đợi của cha
+ mẹ.
Nhịp thơ 2/3, cấu trúc đối xứng, điệp cấu trúc câu đã tạo nên một
âm điệu, không khí vui tươi và gợi đến một mái ấm gia đình hạnh
Þphúc.
Lời thơ giản dị, êm ái như tiếng ru con, như một lời tâm tình thủ thỉ, Y
Phương đã nói với con: gia đình chính là cội nguồn sinh thành và nuôi
dưỡng con.
Þ Vì thế, trên hành trình vạn dặm của cuộc đời, con không được phép
quên.

1. Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người
b. Tình cảm quê hương:
- Cách gọi độc đáo:

Người
đồng
mình

Người vùng mình, người miền
mình; người cùng sống trên một
miền đất, cùng quê hương, cùng
một dân tộc.

1. Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người
b. Tình cảm quê hương:

- Người cha đã có cách lí giải rất cụ thể về sự đáng yêu của
con người quê hương:

Người đồng mình yêu lắm
con ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát

Đan lờ cài nan hoa

Vách nhà ken câu hát

- Hệ thống hình ảnh giàu sức gợi:
+ “ Đan lờ cài nan hoa”: tả thực công cụ lao động còn thô sơ
được “người đồng mình” trang trí trở nên đẹp đẽ; gợi đôi bàn
tay cần cù, khéo léo, tài hoa và giàu sáng tạo của “người đồng
mình”, đã khiến cho những nan nứa, nan tre đơn sơ, thô mộc trở
thành “ nan hoa”
+ “ Vách nhà ken câu hát”: đã tả thực lối sinh hoạt văn hóa cộng
đồng, khiến cho những vách nhà như được ken dầy trong những
câu hát, gợi một thế giới tâm hồn tinh tế và tràn đầy lạc quan
của người vùng cao.
+ Các động từ “cài, ken”: vừa miêu tả được động tác  khéo léo
trong lao động vừa gợi sự gắn bó của những “ người đồng mình”

Rừng cho
hoa

=Nhân hóa
=> vừa tả thực vẻ đẹp của những rừng hoa mà thiên nhiên, quê hương ban
tặng vừa gợi sự giàu có hào phóng của thiên nhiên, quê hương.

Con đường cho những tấm lòng

=> Nhân hóa => gợi liên tưởng đến những con
đường trở về nhà, về bản; gợi đến tấm lòng tình
cảm của “người đồng mình” với gia đình, quê
hương, xứ sở.

• Điệp từ “cho”
=> tấm lòng rộng mở, hào phóng,
sẵn sàng ban tặng tất cả những gì
đẹp nhất, tuyệt vời nhất của quê
hương, thiên nhiên.
=> Nếu như gia đình là cội nguồn
sinh thành và dưỡng dục con thì quê
hương bằng văn hóa lao động đã
nuôi dưỡng tâm hồn, lẽ sống và chở
che cho con thêm khôn lớn, trưởng
thành.

c. Người cha còn nhắc đến những kỉ niệm ngày cưới
Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời.
- “Nhớ về ngày cưới” => nhớ về kỉ niệm cho sự
khởi đầu của một gia đình. Nó là minh chứng cho
tình yêu và con chính là kết tinh từ tình yêu ấy.
- “ Ngày đầu tiên đẹp nhất”=> đó có thể là ngày
cưới của cha mẹ, nhưng cũng có thể là ngày đầu
tiên con chào đời.

=> Niềm trân trọng thiêng liêng hướng tới gia
đình

Nói với con về
cội nguồn sinh
dưỡng

Tình cảm cha mẹ dành cho
con : nâng đón, chở che,
chăm chút…
Tình cảm quê hương : con
trưởng thành trong cuộc
sống lao động,trong thiên
nhiên thơ mộng, nghĩa tình
của quê hương.

=> Đoạn thơ là lời dặn dò, nhắn nhủ tâm tình của người cha về cội nguồn
sinh thành và nuôi dưỡng con: Gia đình, quê hương chính là những nền tảng
cơ bản để tiếp bước cho con khôn lớn, trưởng thành. Bởi vậy, con phải luôn
sống bằng tất cả tình yêu và niềm tự hào. 

2. Những đức tính cao đẹp của người đồng mình và
mong ước của người cha
a. Những phẩm chất cao đẹp của “người đồng mình”
“Người đồng mình thương lắm con ơi!”
Þ Động từ “ thương” đi liền với từ chỉ mức độ “lắm”
Þ để bày tỏ sự đồng cảm với những nỗi vất vả, khó khăn của
con người quê hương.
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn

2. Những đức tính cao đẹp của người đồng mình và
mong ước của người cha
b. Những phẩm chất cao đẹp của “người đồng mình”
“Người đồng mình thương lắm con ơi!”
Þ Động từ “ thương” đi liền với từ chỉ mức độ “lắm”
Þ để bày tỏ sự đồng cảm với những nỗi vất vả, khó khăn của
con người quê hương.

+ cao, xa => tính từ => gợi liên tưởng đến
những dãy núi cao, trùng điệp là nơi cư trú
của đồng bào vùng cao.
Những tính từ này được sắp xếp theo trình tự
tăng tiến => gợi những khó khăn như chồng
chất khó khăn để thử thách ý chí con người.

Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn

- Hệ thống hình ảnh mang tư duy của người miền
núi, khi tác giả lấy cao của trời, của núi để đo nỗi
buồn nỗi vất vả, lấy xa của đất , của những con
đường đèo để đo ý chí con người.
=> Câu thơ đượm chút ngậm ngùi, xót xa để diễn tả
thực tại đời sống còn nhiều những khó khăn, thiếu
thốn của đồng bào vùng cao. Đồng thời, cũng đầy tự
hào trước ý chí, nghị lực vươn lên của họ.

a. Những phẩm chất cao đẹp của “người đồng mình”
 Người đồng mình thô sơ da thịt
Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con

- Nghệ thuật tương phản:
+ “Hình ảnh thô sơ da thịt” => tả thực vóc dáng, hình hài nhỏ bé của
“người đồng mình”
+ Cụm từ “chẳng mấy ai nhỏ bé” => gợi ý chí, nghị lực phi thường,
vượt lên hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn của họ
=> đã làm tôn lên “tầm vóc”, “vóc dáng” của “người đồng mình”: họ
có thể còn “thô sơ da thịt” nhưng họ không hề yếu đuối.

a. Những phẩm chất cao đẹp của “người đồng mình”
 Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương
Còn quê hương thì làm phong tục”
- Hình ảnh “tự đục đá kê cao quê hương” vừa mang ý nghĩa tả thực, vừa mang ý
nghĩa ẩn dụ sâu sắc:
+ Tả thực quá trình dựng nhà, dựng bản của của người vùng cao, được kê trên
những tảng đá lớn để tránh mối mọt.
+ Ẩn dụ cho tinh thần tự lực cánh sinh, họ đã xây dưng và nâng tầm quê hương. 
=> Trong quá trình dựng làng, dựng bản, dựng quê hương ấy, chính họ đã làm
nên phong tục, bản sắc riêng cho cộng đồng.
Þ Câu thơ tràn đầy niềm tự hào về những phẩm chất đáng quý của người dồng minh.
Þ Từ đó Y Phương nhắn nhủ, răn dạy con phải biết kế thừa, phát huy những vẻ đẹp của
con người quê hương.

b. Mong ước của cha
Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc.

=> Điệp từ “sống”  => đã tô đậm được mong ước mãnh liệt
của cha dành cho con.
=> Hình ảnh ẩn dụ và phép liệt kê “đá ghập ghềnh” và
“thung nghèo đói”:
+ Gợi không gian sống hiểm trở, khó làm ăn, canh tác 
+ Gợi đến cuộc sống nhiều vất vả, gian khó và đói nghèo
=> người cha mong muốn con: hãy biết yêu thương, gắn
bó, trân trọng quê hương mình.

b. Mong ước của cha
Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc.
- Thủ pháp đối “lên thác”>< “xuống ghềnh” gợi một
- Hình
ảnh vất
so sánh
: “Sống
như sông
suối”
cuộc
sống
vả, lam
lũ, nhọc
nhằn, như
không
hề bằng
+ Gợi về
phẳng,
dễ cuộc
dàng.sống bình dị, hồn nhiên, gắn bó với
nhiên.
=> thiên
người
cha mong muốn ở con: phải biết đối mặt,
+ Gợi
lối sống
sáng,
phóngkhó
khoáng,
không
ngần
ngạitrong
trước
những
khăndào
và dạt
phải biết
tìnhlên,
cảm
như
sông
như
suối.
vươn
làm
chủ
hoàn
cảnh. 
=> người
muốn
con:khuyên
một tâmcon
hồnhãy tiếp
=> Đoạn
thơ cha
là lờimong
khuyên
củaởcha,
sáng,
khoáng,
như
thiên
nối trong
cái tình
cảmphóng
ân nghĩa,
thủymạnh
chungmẽ
với
mảnh
đất mà
nhiên.
mình
sinh ra. Hãy tiếp nối cả ý chí can đảm, lòng kiên
cường của người đồng mình.

Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được
Nghe con”
- Hình ảnh “thô sơ da thịt” lặp lại -> khẳng định người đồng mình mộc
mạc, chân chất nhưng có lẽ sống cao đẹp.
- “Lên đường”: Bước vào cuộc sống tự lập.
- “không bao giờ nhỏ bé được: Phải kiên cường, có bản lĩnhđể đương
đầu với khó khăn, gian khổ.
- 2 tiếng “Nghe con”: thiết tha, ân cần, xúc động, ẩn chứa mong muốn
của người cha.
=> Với giọng điệu thiết tha, tâm tình, trìu mến, người cha đã gửi gắm
cho con bài học quý giá, để trên suốt hành trình dài rộng của cuộc đời
con mãi mãi khắc ghi

Tình yêu
thương
của
cha mẹ
NÓI
VỚI
CON

Tình yêu
quê hương
đất nước

Phẩm chất
tốt đẹp của
“Người
đồng mình”

Sống nghĩa tình, chung
thuỷ với quê hương.
Mong
muốn
con:

Tự hào, kế tục và phát huy
truyền thống quê hương.

Tự tin vững bước trên
đường đời.

III. Tổng kết

1. Nghệ thuật
Giọng thơ thủ
thỉ, tâm tình, trìu
mến, thiết tha

Xây dựng hình
ảnh thơ vừa cụ
thể vừa khái
quát, mộc mạc

Bố cục chặt
chẽ, dẫn dắt
tự nhiên

2. Nội dung
Bài thơ thể hiện tình yêu thương
thắm thiết của cha mẹ đối với con
cái, đó cũng là tình yêu, niềm tự
hào về quê hương đất nước.

Trò chơi ô chữ

Ô chữ chìa khóa: Đây là một tình cảm thiêng liêng của con người?
1
2

N

3
4
5
6
7
8
9

C

T A Y
G U O I D O N G
P H O N G T U C
M A N
Y
T
Q
H A N

H
P
H
U
T

M
H
U
E
H

E
U
N
H
A

R

U

N

G

M

I

O N G
G L U N
U O N G
T

N

H

G

7.
Đây
là bài
một
trong
những
cội
nguồn
sinh
dưỡng
6.
Dải
đất
trũng
và
kéo
dài
nằm
giữa
hai
sườn
đồi,
9.
Trong
thơ
cái
gì
đã
cho
hoa
8.
Một
trong
những
đặc
điểm
thơ
của
tác
giả?
3.
Theo
nhà
thơ
thìthơ
quê
hương
đã
làm
nên
điều
chotác
con
người?
2.
Đây
làtừ
cách
gọi
những
người
cùng
quê
hương
giả?
1. Tính
Tác
là
người
dân
tộc
nào?
5.
của
bài
là
ai?
4.
chỉngười
sống
của
người
đồng
mình?
của
mỗigiả
con
mà
người
cha
đã
nói
với
con?gìcủa
núi
được
gọi
làsức
gì?