Trong dòng văn học ca ngợi truyền thống yêu nước xuyên suốt lịch sử văn học Việt Nam, chúng ta không thể không nhắc tới các tác phẩm của Nguyễn Trãi , một anh hùng dân tộc, một con người có nhân cách lớn, nhà tư tưởng vĩ đại được suy tôn là danh nhân văn hóa của nhân loại. Trong đó, “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi được đánh giá là áng “thiên cổ hùng văn”, luôn được nhiều thế hệ người Việt luôn yêu thích, tự hào.
Tiết 97
Đại
NƯỚC
TA
Việt
- Nguyễn Trãi -
Mục tiêu cần đạt
1/ Kiến thức
Thấy được ý nghĩa tuyên ngôn độc lập của dân tộc ta ở thế kỉ XV
Thấy được nét đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích: lập luận chặt chẽ, sự kết hợp giữa lí lẽ và thực tiễn.
2/ Kĩ năng:
Tìm và phân tích luận điểm, luận cứ trong một bài cáo.
3/ Thái độ:
- Tự hào, trân trọng
Ngữ văn. Tiết 97. Văn học
NƯỚC ĐẠI VIỆT TA
I. Đọc và tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Nguyễn Trãi (1380-1442)
- Nhà chính trị quân sự lỗi lạc, nhà văn hóa lớn của dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới năm 1980.
- Các tác phẩm tiêu biểu: “Ức Trai thi tập”, “Quốc âm thi tập”, “Bình Ngô đại cáo”.
Ngữ văn. Tiết 97. Văn học
NƯỚC ĐẠI VIỆT TA
- Nguyễn Trãi -
.
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh ra đời:
- Năm 1428 đất nước sạch bóng quân thù, nước ta bước vào kỷ nguyên độc lập.
- Thừa lệnh Lê Lợi, Nguyễn Trãi viết bài cáo công bố trước thiên hạ vào ngày 17 tháng Chạp năm Đinh Mùi 1428.
- Trích trong tác phẩm “Bình Ngô đại cáo”: Tuyên bố rộng rãi về việc dẹp yên giặc Ngô.
=> Được coi là bản tuyên ngôn độc lập thứ 2 của nước ta sau bài “Nam quốc sơn hà”
NƯỚC ĐẠI VIỆT TA
Từng nghe:
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo,
Như nước Đại Việt ta từ trước,
Vốn xưng nền Văn Hiến đã lâu,
Núi sông bờ cõi đã chia,
Phong tục Bắc Nam cũng khác,
Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập,
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, mỗi bên xưng đế một phương,
Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau,
Song hào kiệt đời nào cũng có.
Vậy nên:
Lưu Cung tham công nên thất bại,
Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong,
Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô,
Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã,
Việc xưa xem xét,
Chứng cớ còn ghi.
Em có nhận xét gì các từ ngữ: «từng nghe», «cho nên» ở đầu đoạn 1 và đoạn 3?

 Có vai trò bắc cầu, nối đoạn phù hợp với lập luận của văn nghị luận
Ngữ văn. Tiết 97. Văn học
NƯỚC ĐẠI VIỆT TA
- Nguyễn Trãi -
b. Thể loại:
Cáo:
- Người viết: Do vua chúa, tướng lĩnh, thủ lĩnh phong trào viết
- Về mục đích: Trình bày một chủ trương hay công bố một kết quả của một sự nghiệp để mọi người cùng biết.
- Về hình thức: Được viết bằng văn vần, văn biền ngẫu hoặc văn xuôi.
Chiếu
- Giống nhau:
+ Do vua, tướng lĩnh biên soạn
+ Thể văn nghị luận, kết cấu chặt chẽ, lập luận sắc bén, viết bằng văn xuôi hoặc văn vần.
Hịch
Dùng để ban bố mệnh lệnh
Dùng để cổ vũ, kêu gọi, khích lệ tinh thần, cũng có khi khuyên nhủ, răn dạy thần dân và người dưới quyền
Cáo
Trình bày một chủ trương hay công bố một kết quả của một sự nghiệp để mọi người cùng biết.
So sánh điểm giống và khác nhau của Chiếu, Hịch, Cáo
1
Hai câu đầu: Nguyên lí nhân nghĩa
2
Tám câu tiếp: Chân lí về độc lập, chủ quyền của dân tộc
3
Sáu câu cuối: Sức mạnh của nhân nghĩa, độc lập
BỐ CỤC ĐOẠN TRÍCH

II. Tìm hiểu văn bản:
1. Hai câu đầu: Nguyên lí nhân nghĩa
Từng nghe:
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo,
- Dùng từ ngữ chuẩn xác, trang trọng, giàu ý nghĩa, cách đặt vấn đề khéo léo.
=> Nguyên lí "nhân nghĩa":Trừ giặc Minh bạo ngược để giữ yên cuộc sống cho dân, làm cho dân an hưởng thái bình, hạnh phúc.
=> L?y dõn l�m g?c l� nguyờn lớ co b?n.
- “Yên dân”- làm cho nhân dân được hưởng thái bình, hạnh phúc
- “Trừ bạo”: Diệt mọi thế lực tàn bạo để giữ yên cuộc sống cho nhân dân
2. Tám câu tiếp: Chân lý về độc lập chủ quyền dân tộc:
Như nước Đại Việt ta từ trước,
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu,
Núi sông bờ cõi đã chia,
Phong tục Bắc Nam cũng khác,
Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập,
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, mỗi bên xưng đế một phương,
Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau,
Song hào kiệt đời nào cũng có.
- Có nền văn hiến riêng
- Có lãnh thổ riêng
- Có phong tục riêng
- Có lịch sử riêng
- Có chế độ, chủ quyền riêng
⇒ Liệt kê , những từ ngữ mang tính chất hiển nhiên vốn có cùng chứng cứ hùng hồn, giàu sức thuyết phục, giọng điệu đanh thép, lời văn biền ngẫu.
=> Khẳng định Đại Việt là một quốc gia có độc lập chủ quyền, là một nước tự lực tự cường, có thể vượt mọi thử thách để đi đến độc lập.




Đọc lại bài Sông núi nước Nam của Lí Thường Kiệt, em thấy tác giả quan niệm về tổ quốc và độc lập dân tộc như thế nào? So với Nước Đại Việt ta của Nguyễn Trãi, em thấy Nguyễn Trãi có gì tiến bộ, phát triển hơn?
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên phận định tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.
Sông núi nước Nam vua Nam ở
Rành rành định phận ở sách trời
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.
Bài thơ thần "Nam quốc sơn hà", đã nêu ra những yếu tố cơ bản để xác định chủ quyền dân tộc: có hoàng đế riêng, có lãnh thổ riêng, có "sách trời" (thần linh) bảo hộ, công nhận và có đưa ra lời chân lí khẳng định: quân xâm lược sẽ thất bại nếu cứ cố tình xâm phạm tới Đại Cồ Việt.
Bài thơ thần "Nam quốc sơn hà", đã nêu ra những yếu tố cơ bản để xác định chủ quyền dân tộc: có hoàng đế riêng, có lãnh thổ riêng, có "sách trời" (thần linh) bảo hộ, công nhận và có đưa ra lời chân lí khẳng định: quân xâm lược sẽ thất bại nếu cứ cố tình xâm phạm tới Đại Cồ Việt.
Bài “Nước Đại Việt ta” kế thừa hai yếu tố để khẳng định chủ quyền dân tộc: có hoàng đế và có lãnh thổ riêng biệt; bổ sung thêm: nền văn hiến lâu đời, cương vực lãnh thổ rõ ràng, riêng biệt, có phong tục tập quán, lối sống riêng, có lịch sử gắn liền với các triều đại phong kiến đã qua, có nhân tài hào kiệt đời nào cũng có.
Hỡi đồng bào cả nước,
Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hoá cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống,quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc
………………………………………
Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.
3. Sáu câu cuối: Sức mạnh của nhân nghĩa, độc lập:
Vậy nên:
Lưu Cung tham công nên thất bại,
Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong,
Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô,
Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã,
Việc xưa xem xét,
Chứng cớ còn ghi.
- Sự thảm bại của kẻ thù và sự oai hùng, niềm tự hào về những chiến công hiển hách của dân tộc ta.
- Liệt kê, dẫn chứng cụ thể, xác thực.
=> Lời khẳng định đanh thép về sức mạnh của chân lí, của chính nghĩa quốc gia dân tộc, là lẽ phải không thể chối cãi được.
=> Đây là bản tuyên ngôn độc lập của dân tộc.
Tác giả dẫn ra những sự kiện lịch sử trên nhằm mục đích gì?
III. Tổng kết:
1. Giá trị nội dung:
- Đoạn trích Nước Đại Việt ta có ý nghĩa như một bản tuyên ngôn độc lập: Nước ta là đất nước có nền văn hiến, có lãnh thổ riêng, phong tục riêng, có chủ quyền, có truyền thống lịch sử…bất kì hành động xâm lước trái đạo lí nào của kẻ thù đều sẽ phải chịu một kết cục thất bại.
2. Giá trị nghệ thuật:
- Áng văn chính luận với lập luận chặt chẽ
- Chứng cứ hùng hồn giàu sưc thuyết phục
- Lời thơ đanh thép thể hiện ý chí của dân tộc
- Lời văn biền ngẫu nhịp nhàng
HƯỚNG DẪN HỌC
1. Học thuộc đoạn trích
2. Trình bày được những hiểu biết về tác giả, đoạn trích.
3. Trình bày được nội dung, nghệ thuật đoạn trích.
4. Ôn lại 5 kiểu câu chia theo mục đích nói.
5. Soạn bài: Hành động nói:
- Soạn phần câu hỏi trang 62, 63.
- Xem trước phần luyện tập