Ngu?i Hu?ng D?n
Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện
Quản lý Dự án-Bảo tồn Đa Dạng Sinh Học Mekong.
Tổ Chức Bảo Tồn Thiên Nhiên Thế Giới
(IUCN-The World Conservation Union)

Email: nhthien@ctu.edu.vn
nhthien07@gmail.com
Mobile: 0913-619159



Mục Đích
Cung cấp kiến thức và kỹ năng phân tích đời sống nông thôn.
Quy ước
Không phải là bài giảng
Cùng nhau suy nghĩ
Tập trung tinh thần
Tắt điện thoại di động (hoặc để chế độ rung)

Phân tích Đời Sống Nông Thôn
Sử dụng SLF
Khái Niệm Về Khung Đời Sống Bền Vững (SLF)
Cùng nhau suy nghĩ
(10 phút, theo nhóm)
Người nghèo là ai?
Tại sao nghèo?
Để xây dựng đời sống, cần có những gì?
Thế nào là đời sống bền vững?

Như thế nào gọi là
đời sống bền vững?

Không phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ bên ngoài. Duy trì được khả năng và nguồn vốn (nguồn lực) cho hiện tại và tương lai.
Có khả năng đối phó và phục hồi từ stress, shocks.
Không làm suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên (con
Không làm tổn hại đến khả năng tạo đời sống của người khác.
No man is an island.
Chiến lược, phương cách
Đời Sống
Vốn Đời Sống
Vốn Con Người (nhân lực)
Vốn Xã hội
Vốn Tài Chánh
Vốn Tự nhiên
Vốn tự nhiên
Thời Tiết, Khí hậu
Giống cây trồng, vật nuôi
Nguồn Nước
Rừng
Đất đai
Vai Trò
Là nguồn tài nguyên: rau, cá, dược phẩm
Chức năng môi trường: chu trình dinh dưỡng, chất lượng không khí, bảo vệ thiên tai, nguồn nước uống.
Những hoạt động sống: canh tác, bắt cá,
tắm giặt, giải trí, khai mỏ, thải chất ô nhiễm, nước uống.
Vốn tài chánh
Tiền lương
Tiền hưu
Tiền gửi ngân hàng
Gia súc
Tiền mặt
Vàng bạc
Tiền chuyển
Vai Trò
Là nguồn tài nguyên để đạt được những mục tiêu đời sống
Vốn Vật Lý
Nước sạch và vệ sinh
Thông tin liên lạc
Phương tiện sản xuất
Phương tiện giải trí
Giao thông
Năng lượng
Nhà cửa
Vai Trò
Đáp ứng nhu cầu cơ bản của con người
Tăng năng suất lao động

Vốn xã hội
Hội phụ nữ
Họ hàng thân thuộc
Nhóm đổi công
Câu lạc bộ khuyến nông
Hội tương tế
Hợp tác xã / tập đoàn sx
Những người quen biết
Giúp con người hợp tác làm việc với nhau-tăng thu nhập
Giúp đỡ trong lúc khó khăn, hoạn nạn
Cảm giác sống tốt, vinh dự, niềm tin
Quản lý tài sản chung (TNTN, nước, không khí)
Trao đổi kinh nghiệm (vốn con người)


Vốn Con Người
Kỹ năng
Kinh Nghiệm
Kiến thức
Sức Khỏe
Sức Lao động
Là điều kiện để sử dụng 04 loại vốn kia
Giúp tạo nên đời sống bền vững

Expanding the asset base

Enhancing the
sustainability
of these assets
Human Capital
Natural Capital
Physical Capital
Social Capital
Financial Capital
CN
XH
TN
TC
VL
CN
TN
XH
VL
TC
CN
TN
TC
VL
XH
CN: Con người
TN: Thiên nhiên
TC: Tài Chánh
VL: Vật Lý
XH: Xã Hội
Không có gì cả/ nghèo tuyệt đối
Slide 2.5.2 in DFID’s
Các phương cách đời sống
Các chiến lược đời sống
Làm lúa
Chăn nuôi
Làm thuê
Chạy xe ôm
Buôn bán nhỏ
Kết quả đời sống
Chiến lược/
phương cách
Kết Quả đời sống
Tăng thu nhập
An Ninh Lương Thực
Giảm tính dễ bị tổn thương
Đời sống cân bằng
Sử dụng tài nguyên thiên nhiên bền vững
Đời sống cân bằng
Thu nhập + vật chất mua được
Lòng tự trọng
Cảm giác làm chủ
Tình trạng sức khỏe
Sự an toàn của các thành viên
Hưởng các dịch vụ
Duy trì di sản văn hóa


Nhưng……
Những điều kiện
Hoàn cảnh chung quanh
Những cú sốc: đột ngột, thời gian ngắn
Những khuynh hướng: Khó thay đổi.
Sự biến đổi theo mùa (giá cả, thời tiết..)
Stress: ảnh hưởng kéo dài
Những cú sốc
Thiên nhiên: Bão, lụt, động đất, dịch bệnh (cúm gà, sars)
Xã hội, thị trường: khủng hoảng kinh tế, chiến tranh, thị trường.
Cá nhân: mất người lao động chính, mất việc làm, bệnh tật, biến cố cá nhân.
Những Khuynh Hướng
Sự ô nhiễm nguồn nước
Xâm nhập mặn
Thời tiết
Giá cả nông sản
Dân số
Giá đất đai
Cơ hội việc làm

Tính thời vụ
Thiên nhiên: nước, thời tiết
Sản xuất, sản lượng
Giá cả thị trường
Sức khỏe, dịch bệnh
Cơ hội việc làm



Stress
Gánh nặng lao động của người phụ nữ
Giảm đàn gà giống
Sức khỏe suy giảm
Giá thức ăn cao
Mất/giảm thu nhập, thiếu tiền chi tiêu sinh hoạt

Lại Nhưng….
Những chính sách (C)
Những thể chế (T)
Những quá trình (Q)
Chính sách (C): Luật, lệ, những ước lệ văn hóa. Hỗ trợ hoặc gây trở ngại
Thể chế (T): các tổ chức ở mọi cấp (Công, tư nhân, dân sự)
Quá trình (Q): Là phần mềm của thể chế (phân biệt giữa Trường học và Dạy học, Bệnh viện và Việc Chăm Sóc Sức Khỏe)(bao gồm cả “Luật” & “Lệ”)
Hộp C.T.Q
Hoàn cảnh
Shocks
Stresses
Khuynh hướng
Các chiến lược đời sống
Đa dạng hóa
Di cư
Kết quả đời sống
Sử dụng tài nguyên bền vững
Thu nhập
Cuộc sống tốt
Giảm tính tổn thương
An ninh lương thực
HẾT
PHẦN 1A
Thank you
Phần IB
THU THẬP THÔNG TIN THỰC ĐỊA CHO SLF

Vốn Đời Sống
Hoàn Cảnh
C.T.Q
Các Chiến Lược Đời Sống
Các Kết Quả Đời Sống
1. Vốn Đời Sống
(Thông tin cần thu thập)
Vốn vật lý (Cơ sở hạ tầng+Tài sản) (đường, chợ, bệnh viện, máy cày, trâu, xe đạp…)
Thiên nhiên (Đất, rừng, giống, nước…)
Vốn xã hội (họ hàng, nhóm, hội,lưới an toàn…)
Tài nguyên Con người (nhân lực) (kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm)
Tài chánh (tiết kiệm, tín dụng, tiền trợ cấp..)

Vốn Thiên Nhiên
Có loại vốn thiên nhiên nào?
Chất lượng của các vốn thiên nhiên?
Tính tiếp cận của từng nhóm?
Sự kết hợp giữa chúng? (đất tốt cần nước)

Vốn Xã Hội
Các mối quan hệ dân sự trong và ngoài cộng đồng
Tài nguyên xã hội như: trao đổi lao động, quan hệ họ hàng.
Nhóm nào bị ra rìa? (già, phụ nữ)
Những nơi giúp đỡ khi hoạn nạn?
Vốn Tài Chánh
Có dịch vụ tài chánh nào đối với các nhóm khác nhau?
Người ta giành dụm như thế nào?
Các nguồn thu nhập thường xuyên
Vốn Vật Lý
Có loại vốn vật lý nào?
Chúng có thực hiện chức năng?
Tiếp cận, giá cả?
Có đáp ứng nhu cầu?
Có đáp ứng nhu cầu tương lai?


Vốn Con Người
Kích thước và cấu trúc gia đình
Sức khỏe
Sức lao động
Giáo dục, kiến thức
Nghề nghiệp, kỹ năng, kinh nghiệm
2. HOÀN CẢNH (THÔNG TIN CẦN)
Shocks (Thiên nhiên, chính trị, tôn giáo,các sự kiện..)
Stresses (Tác động của shocks và phương pháp đối phó)
Tính thời vụ (Sự thay đổi theo thời vụ của các vốn, hoàn cảnh, các chiến lược đời sống/kết quả đời sống)
Khuynh hướng (tự nhiên, xã hội, môi trường, kinh tế)
3. HỘP C.T.Q (Thông Tin Cần)
Chính sách (tính liên quan, hỗ trợ, cản trở, mâu thuẩn)
Các tổ chức, cơ quan (loại, vai trò, quan hệ,..)
Các quá trình (chính sách được ai đặt ra, cơ quan thực hiện, phản ứng của người dân)

(C.T.Q) Những
C và Q hỗ trợ

hỗ trợ
Kế hoạch hóa
gia đình


Cứu trợ lũ lụt
Giao đất giao rừng
Giáo dục miễn phí

Miễn thuế

Nông Nghiệp
Cứu trợ lũ lụt

Trợ giá
xăng dầu


Cấp giấy chứng nhận

quyền sử dụng đất
(C.T.Q)
Những chính sách
và quá trình gây trở ngại

Lương Thấp



Bác sĩ đòi tiền
‘bồi dưỡng’


Không bảo quản
đê đập tốt
Điều kiện để
tham gia hợp tác xã

Thủ tục
rườm rà

Người đóng
bảo hiểm
không được dùng
thuốc tốt
Những Cơ quan,
tổ chức chính
Đoàn thể
Các Ban Ngành

Công an

Chính quyền
địa phương
4. CÁC CHIẾN LƯỢC ĐỜI SỐNG (THÔNG TIN CẦN)
Các hoạt động người ta tiến hành để duy trì đời sống (qua các mùa)
Họ đối phó với shocks, stress và các khuynh hướng như thế nào
Có đạt được mục tiêu đời sống không?
Các cơ hội?
Gương thoát nghèo? Cần có gì?


Thí dụ
Các chiến lược đời sống chính
Các chiến lược/
phương cách
đời sông chính
5. CÁC KẾT QUẢ ĐỜI SỐNG (THÔNG TIN CẦN)
Những mục tiêu đời sống ngắn hạn và dài hạn của từng nhóm và sự thay đổi theo thời gian.
Cái gì cản trở?
Khung SLF
Giúp chúng ta suy nghĩ một cách toàn diện về:
Những cái ảnh hưởng người nghèo
Những vốn liếng mà người nghèo có để tồn tại và phát triển
Những chính sách, thể chế, quá trình, ảnh hưởng đời sống của họ
Người nghèo phản ứng như thế nào với thách thức và cơ hội.
Mục tiêu đời sống mà họ tìm kiếm là gì.
Chú ý quan trọng
SLF chỉ là khung khái niệm
Cho thấy bức tranh tổng thể đời sống
Mối quan hệ giữa các yếu tố
Để thu thập thông tin, cần phải sử dụng nhiều công cụ khác
Các công cụ PRA, RRA, EIA
Khảo sát lấy mẫu
Tất cả các phương pháp nghiên cứu khoa học kinh điển

Việc Phân Tích Đời Sống sử dụng SLF có tốt hay không tùy thuộc nhiều vào việc sử dụng các công cụ thu thập thông tin
Lúc đầu nên khảo sát diện rộng để có một bức tranh tổng thể.
Sau đó tùy theo yêu cầu, sau đó khảo sát chiều sâu các vấn đề quan trọng
Khảo sát chiều sâu những vấn đề chưa rõ
Những công cụ thường sử dụng
Thu thập số liệu thứ cấp
Phỏng vấn những người chủ yếu
Phỏng vấn bán cấu trúc
Thảo luận nhóm tập trung
Các công cụ PRA: Sơ đồ tài nguyên, sơ đồ xã hội, lịch thời vụ, xếp loại giàu nghèo, dòng lịch sử, sơ đồ Venn, sơ đồ quá trình.


Những thiên lệch
Chiến lược
Làm ruộng
Bắt cá

Kết Quả
Mức thu nhập
Dinh dưỡng
Điều kiện nhà ở
Hoàn cảnh
Shocks (lũ, hạn, dịch cúm gà)
Stresse (ảnh hưởng, đối phó)
Khuynh hướng (tăng, giảm qua thời gian),
Tính thời vụ (mùa khô, mùa mưa)
HỘP C.T.Q
Chính sách (Cấm dùng điện bắt cá, tín dụng cho người nghèo...)
Cơ quan (Ủy Ban, Hội Phụ Nữ)
Quá trình (phát vốn công khai minh bạch)
Vốn Đời Sống
Hoàn Cảnh
CTQ
Kết quả
đời sống
CN: Con người
TN: Thiên nhiên
XH: Xã hội
TC: Tài chánh
VL: Vật lý
Phương Cách
Đời Sống
Khung đời sống
Shocks
K.hướng
Tính thời vụ
HẾT PHẦN 1
Thank you
Ngày 2
Thực hành SLF
RECAP
Trình bày những khái niệm đã thảo luận hôm qua
Câu hỏi?
Nhóm Thảo Luận
Mô tả nhóm nghèo nhất của địa phương mình
05 loại tài sản.
Hoàn cảnh
C.T.Q
Chiến lược
Kết quả đời sống

Chia nhóm thảo luận.
Nhóm này sẽ cùng làm việc với nhau từ đây về sau.
Vì vậy, nên là cùng lớp.
Nên là đồng hương.
Nhóm nghèo nhất gồm những ai?
Thí dụ: già neo đơn, phụ nữ chủ hộ, hộ đông con, dân tộc thiểu số, không có đất, dân mới di cư đến,….

Mô tả 05 loại tài sản: Xem phần thông tin cần cho các loại vốn. Nêu mặt mạnh có thể phát huy. Nêu những vấn đề bức xúc cần phải giải quyết.
Hoàn cảnh:

Nêu những shocks nào có thể xảy ra
Phân tích một số khuynh hướng chính
Một số biến đổi theo mùa của: sản xuất, sức khỏe, thị trường.
Những stress người nghèo phải đối phó.

Chiến lược đời sống chính:

Các hoạt động của từng nhóm để duy trì đời sống trong từng mùa.
Họ đối phó với shocks, các khuynh hướng, và stress như thế nào.
Với những hoạt động đó, họ có đạt mục tiêu đời sống không? Nếu không, họ có tiến hành hoạt động khác không? Trở ngại là gì? Có cơ hội nào để đạt được mục tiêu?


Mục tiêu đời sống
Đối với từng nhóm đối tượng,
mục tiêu đời sống trước mắt là gì?
mục tiêu lâu dài là gì?
C.T.Q
Những C.T.Q nào hợp lý và hỗ trợ đời sống người nghèo?
Những C.T.Q nào chưa hợp lý và làm cho người nghèo khó đạt mục tiêu đời sống.
(V.D Thiếu bảo hiểm xã hội nông dân, phong tục của hồi môn…)

Chọn ra những vấn đề chủ yếu cần phải giải quyết

Từ kết quả phân tích trên, ưu tiên hóa:
Vấn đề ưu tiên (có thể tạo tác động lớn nhất)
Nhóm đối tượng ưu tiên
Thí dụ cây vấn đề