I – ĐIỀU KIỆN XẢY RA PHẢN ỨNG TRAO ĐỔI ION TRONG DUNG DỊCH CÁC CHẤT ĐIỆN LI
Sản phẩm phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li có ít nhất một trong các chất sau:
+ Chất kết tủa
+ Chất điện li yếu
+ Chất khí
Tiết 10 – Bài 6
PHẢN ỨNG TRAO ĐỔI ION TRONG DUNG DỊCH CÁC CHẤT ĐIỆN LI
(tiếp theo)

II – PHẢN ỨNG THỦY PHÂN CỦA MUỐI
1. Khái niệm sự thủy phân của muối
Phản ứng trao đổi ion giữa muối và nước là phản ứng thủy phân của muối.
2. Phản ứng thủy phân của muối
a. Muối tạo thành từ axit mạnh và bazơ mạnh
VD: NaCl, NaNO3, K2SO4…
NaCl → Na+ + Cl-
Na+ + H2O →
Cl- + H2O →
=> Môi trường trung tính.
b. Muối tạo thành từ axit yếu và bazơ mạnh:
VD: CH3COONa, Na2CO3, K2SO3…
CH3COONa → Na+ + CH3COO-
Na+ + H2O →
CH3COO- + H2O CH3COOH + OH-
=> Môi trường kiềm.
c. Muối tạo thành từ axit mạnh và bazơ yếu:
VD: NH4NO3, MgCl2, FeSO4…
NH4NO3 → NH4+ + NO3-
NH4+ + H2O NH3 + H3O+
NO3- + H2O →
=> Môi trường axit.
d. Muối tạo thành từ axit yếu và bazơ yếu:
VD: (CH3COO)2Mg, (NH4)2CO3, CH3COONH4…
CH3COONH4 → NH4+ + CH3COO-
CH3COO- + H2O CH3COOH + OH-
=> Môi trường thu được phụ thuộc vào Ka, Kb.
e. Muối axit:
VD: NaHCO3, NaHSO4, …
NaHSO4 → Na+ + HSO4-
HSO4- + H2O SO42- + H3O+
Na+ + H2O →
=> Môi trường axit.
NH4+ + H2O NH3 + H3O+
NaHCO3 → Na+ + HCO3-
HCO3- + H2O CO32- + H3O+ Ka=4,69.10-11
Na+ + H2O →
=> Môi trường kiềm (vì Kb > Ka).
HCO3- + H2O CO2 + H2O + OH- Kb=2,24.10-8
=> Môi trường thu được còn phụ thuộc vào Ka, Kb.
KẾT LUẬN CHUNG
+ Khi muối trung hòa tạo bởi cation của bazơ mạnh và anion gốc axit mạnh tan trong nước, các ion không bị thủy phân, môi trường của dung dịch vẫn trung tính (pH = 7).
+ Khi muối trung hòa tạo bởi cation của bazơ mạnh và anion gốc axit yếu tan trong nước thì gốc axit yếu bị thủy phân, môi trường của dung dịch là kiềm (pH > 7).
+ Khi muối trung hòa tạo bởi cation của bazơ yếu và anion gốc axit mạnh tan trong nước thì cation của bazơ yếu bị thủy phân, môi trường của dung dịch là axit (pH < 7).
+ Khi muối trung hòa tạo bởi cation của bazơ yếu và anion gốc axit yếu tan trong nước thì cả cation của bazơ yếu và anion gốc axit yếu đều bị thủy phân, môi trường của dung dịch phụ thuộc vào độ thủy phân của hai ion.
+ Muối axit tan trong nước có môi trường axit hay kiềm phụ thuộc vào bản chất của cation và anion tạo nên muối đó bị thủy phân như thế nào.
BÀI TẬP
Tính pH của các dung dịch sau:
CH3COONa 0,1M (Kb của CH3COO- là 5,71.10-10)
NH4Cl 0,1M (Ka của NH4+ là 5,56.10-10)
a. CH3COONa → Na+ + CH3COO-
0,1M 0,1M
CH3COO- + H2O CH3COOH + OH-
[] Ban đầu 0,1
[] phân li x x x
[] cân bằng 0,1 – x x x
x2
Kb = = 5,71.10-10 => x = 7,56.10-6
0,1 – x
=> pH = 14 + lg[OH-] = 14 - lg (7,56.10-6) = 8,88
b. pH = 5,13
b. NH4Cl → NH4+ + Cl-
0,1M 0,1M
NH4+ + H2O NH3 + H3O+
[] ban đầu 0,1
[] phân li x x x
[] cân bằng 0,1 – x x x
x2
Ka = = 5,56.10-10 => x = 7,46.10-6
0,1 - x
=> pH = 5,13
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 5, 6, 7, 8, 9, 10 / trang 29 (SGK)