KHỞI ĐỘNG

Em đã ăn cơm
Em hãy đặt 3 câu văn thể
hiện một sự việc xảy ra
trong quá khứ, xảy ra ở
hiện tại và xảy ra ở
tương lai

Em đang ăn cơm
Em sẽ ăn cơm

Tiết: 4
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:

PHÓ TỪ
1. Phó từ là gì?

1.Vào những ngày ấy, nhà ông tưng bừng và chật ních
người
Phó từ: những -> đứng trước danh từ“ngày" bổ sung

ý nghĩa số lượng.

2. Chưa nghe hết câu, tôi đã hếch rang lên, xì một hơi rõ
dài.
Phó từ: chưa -> đứng trước động từ“nghe" bổ sung

ý nghĩa phủ định.

2. Tôi tợn lắm!
Phó từ: lắm

-> đứng sau tính từ“tợn" bổ sung ý
nghĩa mức độ.

1. Phó từ là gì?

Phó từ là những từ chuyên đi kèm với danh từ, động từ, tính từ.

2. Phân loại

- Nhóm phó từ chuyên đi kèm trước danh từ, bổ sung ý

nghĩa về số lượng cho danh từ
- Nhóm phó từ chuyên đi kèm trước hoặc sau động từ,
tính từ.

+ Khi đứng trước động từ, tính từ, phó từ thường bổ sung quan
hệ thời gian, mức độ, sự tiếp diễn tương tự, sự phủ định, sự cầu
khiến,…
+ Khi đứng sau động từ, tính từ, phó từ thường bổ sung mức độ,
khả năng, kết quả và phương hướng,…

LUYỆN TẬP

Bài 1: Tìm phó từ trong những trường hợp sau, cho biết các phó từ
ấy bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ nào?
a. Chưa gieo xuông đất
    Hạt nằm lặng thinh.
                               (Trần Hữu Thung, Lời của cây)
b. Mầm đã thì thầm
    Ghé tai nghe rõ.
                              (Trần Hữu Thung, Lời của cây)
c. Vẫn còn bao nhiêu nắng
    Đã vơi dần cơn mưa
    Sấm cũng bớt bất ngờ
    Trên hàng cây đứng tuổi.
                              (Hữu Thỉnh, Sang Thu)

Bài 1: Tìm phó từ trong những trường hợp sau, cho biết các phó từ ấy
bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ nào?
d. Những buổi chiều tôi hay nhắm mắt sờ những bông hoa rồi tập đoán.
Tôi đoán được hai loại hoa: hoa mồng gà và hoa hướng dương. Bố cười
khà khà khen tiến bộ lắm! Một hôm khác, tôi đoán được ba loại hoa.
(Nguyễn Ngọc Thuần, Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ)
đ. Nó vẫn giúp người quản tượng phá rẫy, kéo gỗ, nhưng chỉ khuây khỏa
những lúc làm việc rồi sau đó lại đứng buồn thiu.
(Vũ Hùng, Ông Một)
e. Khi biết mọi tiếng rống lên gọi đều vô ích, con voi lồng chạy vào nhà.
(Vũ Hùng, Ông Một)

Bài 1: Tìm phó từ trong những trường hợp sau, cho biết
các phó từ ấy bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ
nào?
a. Chưa gieo xuông đất
    Hạt nằm lặng thinh.
                               (Trần Hữu Thung, Lời của cây

-> Phó từ "chưa" bổ sung ý nghĩa phủ định
cho động từ "gieo".

Bài 1: Tìm phó từ trong những trường hợp sau, cho biết
các phó từ ấy bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ
nào?
b. Mầm đã thì thầm
    Ghé tai nghe rõ.
                              (Trần Hữu Thung, Lời của cây)

-> Phó từ "đã" bổ sung ý nghĩa thời gian cho
động từ " thì thầm".

c. Vẫn còn bao nhiêu nắng

    Đã vơi dần cơn mưa
    Sấm cũng bớt bất ngờ
    Trên hàng cây đứng tuổi.
            (Hữu Thỉnh, Sang Thu)
-> Phó từ "vẫn" bổ sung ý nghĩa tiếp tục, tiếp diễn, không có gì thay đổi
vào thời điểm được nói đến của trạng thái cho động từ "còn".
-> Phó từ "đã" bổ sung ý nghĩa thời gian cho động từ "vơi".
-> Phó từ "cũng" bổ sung ý nghĩa khẳng định về một sự giống nhau của
hiện tượng, trạng thái cho động từ "bớt".

Bài 1: Tìm phó từ trong những trường hợp sau, cho biết
các phó từ ấy bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ
nào?
d. Những buổi chiều tôi hay nhắm mắt sờ những bông hoa
rồi tập đoán. Tôi đoán được hai loại hoa: hoa mồng gà và
hoa hướng dương. Bố cười khà khà khen tiến bộ lắm! Một
hôm khác, tôi đoán được ba loại hoa.
(Nguyễn Ngọc Thuần, Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ)

-> Phó từ "những" bổ sung ý nghĩa số lượng cho danh
từ "lúc".

Bài 1: Tìm phó từ trong những trường hợp sau, cho biết
các phó từ ấy bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ
nào?
đ. Nó vẫn giúp người quản tượng phá rẫy, kéo gỗ, nhưng chỉ
khuây khỏa những lúc làm việc rồi sau đó lại đứng buồn
thiu.

-> Phó từ "chỉ" bổ sung ý nghĩa giới hạn phạm vi cho
động từ "khuây khỏa".
-> Phó từ "lại" bổ sung ý nghĩa lặp lại, tái diễn cho động
từ "đứng".

Bài 1: Tìm phó từ trong những trường hợp sau, cho biết
các phó từ ấy bổ sung ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ
nào?
e. Khi biết mọi tiếng rống lên gọi đều vô ích, con voi lồng
chạy vào nhà.
(Vũ Hùng, Ông Một)

-> Phó từ "mọi" bổ sung ý nghĩa số lượng cho danh từ
"tiếng".
-> Phó từ "đều" bổ sung ý nghĩa đồng nhất về tính chất
của nhiều đối tượng cho tính từ "vô ích".

Bài 2: Trong những trường hợp sau, phó từ được in đậm bổ sung ý nghĩa
cho động từ hoặc tính từ nào? Xác định ý nghĩa bổ sung trong trường từng
trường hợp.
a. Rằng các bạn ơi
    Cây chính là tôi
    Nay mai sẽ lớn
    Góp xanh đất trời
                 (Trần Hữu Thung, Lời của cây)
b. Sương chùng chình qua ngõ
    Hình như thu đã về.
                  (Hữu Thỉnh, Sang thu)
c. Ngày nào ông cũng cho nó ăn ăn thêm hai vác mía to, hai thúng cháo.
                                                                                           (Vũ Hùng, Ông Một)
d. Ông quen nó quá, khó xa rời nó được.
                                          (Vũ Hùng, Ông Một)

Bài 2
a. Rằng các bạn ơi
    Cây chính là tôi
    Nay mai sẽ lớn
    Góp xanh đất trời
                 (Trần Hữu Thung, Lời của cây)
-> Phó từ "sẽ" bổ sung ý nghĩa về thời gian cho
động từ "lớn".

Bài 2
b. Sương chùng chình qua ngõ
    Hình như thu đã về.
                  (Hữu Thỉnh, Sang thu)

-> Phó từ "đã" bổ sung ý nghĩa thời gian cho động
từ "về".

Bài 2
c. Ngày nào ông cũng cho nó ăn ăn thêm hai vác
mía to, hai thúng cháo.
                                            
  
(Vũ Hùng, Ông Một)
-> Phó từ "cũng" bổ sung ý nghĩa khẳng định về
một sự giống nhau của hoạt động cho động từ
"cho".

Bài 2
d. Ông quen nó quá, khó xa rời nó được.
                                          (Vũ Hùng, Ông Một)
-> Phó từ "quá" bổ sung ý nghĩa mức độ được đánh
giá là cao hơn hẳn mức bình thường cho động từ
"quen".

Bài 2
d. Ông quen nó quá, khó xa rời nó được.
                                          (Vũ Hùng, Ông Một)
-> Phó từ "được" bổ sung ý nghĩa biểu thị việc vừa
nói đến đã kết quả cho động từ "xa rời".

Bài 3
Cho 2 câu sau:
a. Trời tối.
b. Bọn trẻ đá bóng ngoài sân.
Dùng ít nhất 2 phó từ để mở rộng câu cho mỗi
trường hợp trên. Nhận xét sự khác nhau về nghĩa
của các câu mở rộng trong từng trường hợp.

Bài 3
a. Trời tối.
- Trời vẫn tối => bổ sung ý nghĩa tiếp diễn
- Trời sắp tối => bổ sung ý nghĩa thời gian
- Trời tối quá => bổ sung ý nghĩa mức độ
- Trời rất tối => bổ sung ý nghĩa mức độ

Bài 3
b. Bọn trẻ đá bóng ngoài sân.
- Bọn trẻ thường đá bóng ngoài sân => bổ sung ý
nghĩa tiếp diễn
- Bọn trẻ đã đá bóng ngoài sân => bổ sung ý nghĩa
thời gian
- Bọn trẻ vẫn đá bóng ngoài sân => bổ sung ý nghĩa
tiếp diễn
- Bọn trẻ còn đá bóng ngoài sân => bổ sung ý nghĩa
thời gian

Bài 4
Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử
dụng trong đoạn thơ.
Khi hạt nảy mầm
Nhú lên giọt sữa
Mầm đã thì thầm
Ghé tai nghe rõ.
(Trần Hữu Thung, Lời của cây)

Bài 4
Khi hạt nảy mầm
Nhú lên giọt sữa
Mầm đã thì thầm
Ghé tai nghe rõ.

nhân hóa

Tác dụng: Hạt mầm giống như con người, có tình
cảm, suy nghĩ, biết tâm sự, chia sẻ bản thân mình.

Bài 5
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về.
-> Không thể thay thế từ "phả" bằng từ
"tỏa" hay "quyện“.

Bài 5
- Từ "tỏa" gợi sự lan truyền trong không gian.
- Từ "quyện" là gợi sự hòa quyện, trộn lẫn vào không
gian thành một khối không thể tách rời.
- Từ "phả" là động từ gợi được sự lan tỏa thành
luồng của làn hơi, vừa gợi cảm giác bắt đầu nhận ra
nhưng cũng rõ rệt để có thể cảm nhận. Từ "phả"
cũng thể hiện được cách dùng từ tinh tế, tâm hồn
nhạy cảm với thiên nhiên của tác giả hơn.

Bài 5
Trong Từ điển tiếng Việt, từ dềnh dàng có 2 nghĩa sau: (1) chậm chạp,
không khẩn trương, để mất nhiều thì giờ vào những việc phụ hoặc không
cần thiết; (2) to lớn và gây cảm giác cồng kềnh. Theo em, từ dềnh dàng
trong đoạn thơ sau nên được hiểu theo nghĩa nào? Dựa vào đâu em có thể
xác định được như vậy?
Sông được lúc dềnh dàng
Bỗng nhận ra hương ổi
Chim bắt đầu vội vã
Phả vào trong gió se
Có đám mây mùa hạ
Sương chùng chình qua ngõ
Vắt nửa mình sang thu.
Hình như thu đã về.
(Hữu Thỉnh, Sang thu)

Bài 6
Theo em, từ dềnh dàng
trong đoạn thơ sau nên
được hiểu theo nghĩa thứ
nhất: chậm chạp, không
khẩn trương, để mất nhiều
thì giờ vào những việc phụ
hoặc không cần thiết

VẬN DỤNG

Viết một đoạn văn (khoảng 7-10 câu)
kể lại một kỉ niệm của em với một
vật nuôi, trong đó có sử dụng ít nhất
3 phó từ

Gợi ý 1:
Chú chó Rếch là người bạn đặc biệt nhất của tôi. Rếch
có vóc dáng nhỏ nhắn, khoác trên mình bộ lông màu vàng
đồng. Nhà tôi nằm ngay dưới chân con dốc, mỗi lần đi
học về, tôi bóp phanh kêu kin kít. Dường như Rếch đã
quá quen thuộc với âm thanh ấy, chỉ cần nghe tiếng là
chạy ra cổng đón tôi, cái mặt nó mừng quýnh, cái đuôi
quẫy rối rít. Được Rếch chào đón, mọi mệt nhọc trong tôi
đều tan biến. Mùa hè năm sau, tôi sẽ đưa Rếch cùng về
thăm quê ngoại với tư cách là một thành viên nhí của gia
đình.

Gợi ý 2:
Míc - tên gọi thân thương mà tôi dành cho chú chó béc
giê của gia đình. Míc vừa là người bạn, vừa là ân nhân
của tôi. Vào một ngày hè cách đây 3 năm, tôi cùng Míc ra
vườn trái cây sau nhà chơi. Bất chợt con rắn cặp nia bò
ra trước mặt. Tôi sợ quá la toáng lên, Míc đang lùng sục
gần đó thoăn thoắt lao lại. Chỉ sau vài tiếng sủa gâu gâu,
nó đã mang chiến lệ phẩm lại khoe với tôi. Dù còn hoảng
sợ nhưng tôi cũng không khỏi cảm kích vì Míc đã kịp thời
cứu chủ nhân của nó.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Bài cũ: Hoàn thành bài
tập. Sưu tầm các câu văn,
đoạn văn có sử dụng phó
từ.
Bài mới: Con chim chiền
chiện
- Đọc bài 5 lần.
- Hoàn thành phiếu HT.

CHÂN THÀNH CẢM ƠN MỌI
NGƯỜI ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE!
Giáo viên: ……………