Ngày hôm qua, ở Huế, mưa rất to.

Nỗi niềm chi rứa Huế ơi!
Mà mưa xối xả trắng trời Thừa Thiên
(Tố Hữu)

Tiết 68-69: (sgk/97)

PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT
Ngôn ngữ nghệ thuật
1.Khái niệm
Xét ví dụ
Cho anh hỏi :
Em đã có người yêu chưa đấy ?
Bây giờ mận mới hỏi đào
Vườn hồng đã có ai vào hay chưa ?
Hỏi về chuyện đã có người yêu chưa
Ngôn ngữ hàm ẩn, giàu hình ảnh và có tổ chức
Ngôn ngữ nghệ thuật
Lời nói trực tiếp, hiển ngôn
Ngôn ngữ sinhhoạt
Ngôn ngữ nghệ thuật
1.Khái niệm
Ngôn ngữ nghệ thuật là ngôn ngữ gợi hình, gợi cảm được dùng trong các văn bản nghệ thuật.
(Ngôn ngữ văn chương ,ngôn ngữ văn học)
Ngôn ngữ nghệ thuật là gì?
2. phạm vi sử dụng
Ngôn ngữ nghệ thuật được sử dụng trong:
Văn bản nghệ thuật
Lời nói hằng ngày
Phong cách ngôn ngữ khác
“Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày
Quê hương là đường đi học
Hoa về rợp bóng vàng bay”
_ “Cô ấy trông thật mũm mĩm”
_ “ Người gì mà chanh chua”
“ Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học. Chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước thương nòi của ta. Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của chúng ta trong những bể máu.”
văn bản nghệ thuật:
lời nói hằng ngày:
phong cách ngôn ngữ khác:
3. Phân loại
Ngôn ngữ nghệ thuật được chia làm 3 loại:
Ngôn ngữ tự sự
Ngôn ngữ thơ
Ngôn ngữ sân khấu
Chí Phèo mở mắt thì trời đã sáng từ lâu. Mặt trời chắc đã lên cao, và nắng bên ngoài chắc là rực rỡ. Cứ nghe chim ríu rít bên ngoài đủ biết. Nhưng trong cái lều ẩm thấp vẫn mới chỉ hơi lờ mờ.
(Trích “Chí Phèo” – Nam Cao)
Ngôn ngữ tự sự
Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai?
(Ca dao)
Ngôn ngữ thơ
Vũ Như Tô: - Có chuyện gì mà bà chạy hớt hơ hớt hải? Mặt bà cắt không còn hột máu.
Đan Thiềm (thở hổn hển): - Nguy đến nơi rồi… Ông Cả ơi
(Trích “Vũ Như Tô” – Nguyễn Huy Tưởng)
Ngôn ngữ sân khấu
Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn .
Nơi sinh sống cấu tạo, hương vị và sự trong sạch của cây sen
Cái đẹp có thể hiện hữu và bảo tồn trong môi trường có nhiều cái xấu.
Đặc điểm tính chất của sự vật sự việc, hiện tượng
Biểu hiện cái đẹp và khơi gợi, nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ
CHỨC NĂNG THÔNG TIN
CHỨC NĂNG THẨM MĨ
4.Chức năng của ngôn ngữ nghệ thuật
II. Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật
Tính hình tượng
Xét các ví dụ
“Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm long son”
(Hồ Xuân Hương – Bánh trôi nước)
Em ngỡ giếng nước sâu
Em nối sợi gầu dài
Ai ngờ giếng cạn
Em tiếc hoài sợi dây
(Ca dao)
- Vẻ đẹp người con gái duyên dáng, trắng trong
- Số phận lênh đênh, chìm nổi
- Tấm lòng son sắt thuỷ chun
Nỗi hụt hẫng, nuối tiếc, mất niềm tin vào người mình đã tin tưởng và yêu thương chân thành
Tính hình tượng là khả năng tạo ra những hình tượng nhờ cách diễn đạt ngôn ngữ có hình ảnh, màu sắc, âm thanh, biểu tượng,.. Mà người đọc phải dùng tri thức, vốn sống của mình để liên tưởng, suy nghĩ và rút ra bài học.
II. Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật
Tính hình tượng
Tính hình tượng là đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ nghệ thuật. Thể hiện ở khả năng nhận thức và phản ánh thế giới khách quan một cách đặc biệt gợi cho người đọc, người nghe những liên tưởng vượt ra ngoài ý nghĩa thông thường của ngôn từ.

Cây liễu
Thơ Xuân Diệu
Lá liễu dài như một nét mi…
Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng
Từ điển
Loài cây nhỡ, cành mềm rủ xuống lá hình ngọn giáo có răng cưa nhỏ thường trồng làm cảnh ở ven hồ.

Gợi tả cây liêu như một sinh thể sống khi mang dáng hình thanh xuân xinh đẹp
của người thiếu nữ, lúc mang dáng hình một thiếu phụ u sầu .
Gợi tả đặc điểm sinh học đơn thuần .
Gợi hình ảnh cây liễu .
Gợi dáng vẻ ,tâm trạng con người .
Hình ảnh cây liễu .
Để tạo ra tính hình tượng, người viết sử dụng nhiều biện pháp tu từ như: so sánh, nhân hóa, hoán dụ, ẩn dụ, điệp từ, ...
1. Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử, bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa
2. Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng
3. Khăn thương nhớ ai
Khăn rơi xuống đất
Khăn thương nhớ ai
Khăn vắt lên vai
Khăn thương nhớ ai
Khăn chùi nước mắt
4. Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
So sánh
Ẩn dụ
Hoán dụ, điệp ngữ
Điệp từ
Công cha:
- Lớn lao (to lớn như núi Thái Sơn)
Hiển nhiên mà ai ai cũng thấy (sừng sững như núi Thái Sơn),
Bất di bất dịch (vững chãi như núi Thái Sơn)
Không thể phủ nhận được (nặng như núi Thái Sơn)…
Nghĩa mẹ:
Dồi dào và vô tận
Trong trẻo và vô tư
Mát lành và ngọt ngào v.v….
Tính hình tượng tất yếu dẫn tới tính đa nghĩa.
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
2. Tính truyền cảm
Ví dụ :
Bài thơ Mẹ
“ Con sẽ không đợi một ngày kia khi mẹ mất đi mới giật mình khóc lóc
Những dòng sông trôi đi có trở lại bao giờ
Con hốt hoảng trước thời gian khắc nghiệt
Chạy điên cuồng qua tuổi mẹ già nua.”
Khi đọc bài thơ này em cảm nhận gì?
2. Tính truyền cảm
Tính truyền cảm của ngôn ngữ nghệ thuật là làm cho người đọc, người nghe cùng vui, buồn, yêu thích ...như chính người viết ; tạo nên sự đồng cảm sâu sắc giữa người đọc và người viết.
3. Tính cá thể hóa
Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông
Một người chín nhớ mười mong một người
Gió mưa là bệnh của giời
Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng.
Hai thôn chung lại một làng
Có sao bên ấy chẳng sang bên này
(Tương tư )
Anh nhớ tiếng. Anh nhớ hình. Anh nhớ ảnh.
Anh nhớ em, anh nhớ lắm! Em ơi!
Anh nhớ anh của ngày tháng xa khơi,
Nhớ đôi môi đang cười ở phương trời.
Nhớ đôi mắt đang nhìn anh đăm đắm!
Em! Xích lại! Và đưa tay anh nắm!
(Tương tư chiều )
Nguyễn Bính
Xuân Diệu
Ngôn ngữ là phương tiện diễn đạt chung của cộng đồng.
Khi các nhà văn sử dụng mỗi người lại có khả năng thể hiện một giọng riêng ,một phong cách riêng bắt nguồn từ cá tính sáng tạo của người viết.Tạo ra phong cách nghệ thuật riêng.
Tính cá thể hoá
+ Nhận xét :

III. Luyện tập

BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 3 (câu b)
Bài 4 ( câu a,b,c)