Chương 4
Cách kỷ luật trẻ mang tính tích cực
Phương pháp kỷ luật tích cực
Mục tiêu
Giúp học viên hiểu và biết cách áp dụng:
Hệ quả tự nhiên và lôgíc
Hình thành và thiết lập nề nếp kỷ luật trong gia đình và nhà trường
Thời gian tạm lắng

Thông qua 3 phương pháp trên học viên cũng thấy rõ được
sự khác biệt giữa kỷ luật tích cực và tiêu cực (trừng phạt)
Hệ quả tự nhiên
Hệ quả tự nhiên: Là bất cứ điều
gì xảy ra một cách tự nhiên,
không có sự can thiệp của
người lớn.
VD: Khi gặp mưa mà không có áo mưa sẽ bị ướt; khi không ăn sẽ bị đói; khi không ngủ sẽ mệt mỏi; khi quên mặc ấm có thể bị cảm; khi kéo đuôi mèo có thể bị mèo cào.


2 quy tắc cho việc áp dụng hệ quả tự nhiên
Không gây nguy hiểm cho trẻ: Hệ quả tự nhiên là một cách giúp trẻ nhận ra kết quả hành vi của mình nhưng phải an toàn. Ví dụ: Không được để trẻ nhỏ sờ vào điện, nước sôi, chạy qua đường phố đông đúc,... chỉ để dạy cho trẻ Hệ quả tự nhiên.
Không làm ảnh hưởng đến người khác: Ví dụ như ném đá vào bạn để thấy người khác bị đau.
Hệ quả lôgic
Hệ quả lôgic đòi hỏi phải có sự can thiệp của người lớn
hoặc của trẻ khác trong gia đình hay lớp học
VD: Khi không làm bài tập sẽ bị điểm kém; Khi trẻ cố ý phá
hỏng chiếc xe bằng nhựa, cha mẹ không mua xe thay thế
để dạy trẻ cách giữ gìn đồ chơi…
Mục đích của Hệ quả lôgic
Dạy cho trẻ có ý thức trách nhiệm về các hành vi của chính mình, khích lệ trẻ đưa ra những quyết định có trách nhiệm (đi học, đi ngủ đúng giờ, mặc ấm nếu trời lạnh, làm bài tập về nhà...).
Thay thế cho trừng phạt: Trẻ vẫn học được cách ứng xử tốt mà không cần người lớn đánh mắng. Phương pháp này giúp cho mối quan hệ cha mẹ con cái ấm áp hơn, ít xung đột hơn.
3 quy tắc cho việc áp dụng Hệ quả lôgic
Liên quan: Nguyên nhân và hệ quả đưa ra phải có liên quan tới nhau. Ví dụ: Nếu trẻ đổ nước ra bàn thì cần phải lau sạch nước bẩn chứ không phải phạt không cho trẻ ăn.
Tôn trọng: Nếu người lớn không tôn trọng, lại còn làm trẻ bị bẽ mặt trẻ thì đó là sự mắng phạt chứ không còn là sử dụng hệ quả lôgíc nữa.
Hợp lý: Nếu người lớn bắt trẻ làm theo một cách vô lý mà không giải thích hoặc rút kinh nghiệm cho trẻ thì trẻ sẽ không hiểu và có thể không làm theo.
Khi người lớn không tuân theo 3 quy tắc trên, trẻ sẽ có 3 dạng phản ứng tiêu cực
Oán giận: (“Thế là không công bằng. Không thể tin người lớn được”)
Trả đũa: (“Họ được lần này vì họ có quyền, nhưng lần sau mình sẽ...”)
Trốn tránh: (“Lần sau mình sẽ không để bị ‘tóm’ (khi đang viết bẩn lên bàn) nữa” hoặc giảm tự tin vào bản thân (“mình chẳng ra gì, chỉ là đứa hậu đậu”)
Dùng Hệ quả lôgic nên chú ý:
Giống như người lớn, trẻ cũng rất muốn được lựa chọn. Chỉ cần được lựa chọn 1 trong 2 phương án cũng vẫn tốt hơn là không có lựa chọn. “Con muốn đi ngủ lúc 9:00 hay 9:30?” tốt hơn rất nhiều so với “Ở nhà này, trẻ con phải đi ngủ lúc 9:30”.
Đôi khi người lớn cũng nên cho trẻ biết trước hệ quả. Trẻ phải hiểu rằng mình được lựa chọn (dù là hạn chế) và phải chấp nhận hệ quả lựa chọn của mình. Ví dụ: Nếu trẻ muốn theo mẹ đi chợ thì không được quấy rầy, đòi mua quà vặt. Còn nếu không trẻ sẽ phải ở nhà.
Sự khác nhau giữa trừng phạt và dùng hệ quả lôgíc
Sự khác nhau giữa trừng phạt và dùng hệ quả lôgíc (tiếp)
Thiết lập giới hạn: Một số ví dụ
Điểm cần nhớ khi thiết lập nội qui ở nhà và ở trường
Nội qui đó có dựa trên thực tế hay chỉ là cảm xúc của người lớn?
Liệu nội qui đó có vì lợi ích của trẻ, giúp trẻ được an toàn?
Liệu nội qui đó có giúp trẻ tránh được va chạm, xung đột với người khác?
Liệu nội qui đó có giúp trẻ học cách suy nghĩ, cân nhắc trước khi hành động?
Hệ quả của việc tuân thủ hoặc không tuân thủ nội qui đó là gì?
NỘI QUI KHÔNG CÓ SỰ THAM GIA / HỢP TÁC
 KHÔNG HỢP TÁC, CHỐNG ĐỐI
Cấu trúc của một cuộc họp lớp / họp gia đình
Bắt đầu bằng khích lệ, khen ngợi để giảm cơ chế tự vệ và tăng thái độ hợp tác.
Điểm lại xem trong chương trình lớp/gia đình muốn thảo luận những vấn đề gì.
Giải quyết vấn đề.
Lập kế hoạch thực hiện (chú ý cho trẻ được lựa chọn: bắt đầu từ hôm nay hay ngày mai trẻ phải thực hiện đề xuất đã được thông qua, nhất trí).
Điểm cần nhớ khi củng cố, duy trì nội quy với trẻ
Hướng dẫn rõ ràng, cụ thể
Nhắc nhở: Những lời nhắc nhở giúp trẻ suy nghĩ, nhớ lại và sau đó quyết định hành động.
Cho phép trẻ được chọn 1 trong 2 khả năng mà ta đều mong muốn và chấp nhận quyết định của trẻ.
Cho trẻ biết hệ quả với hành vi lựa chọn.
Cảnh báo: Nhắc nhở trẻ nghĩ về hậu quả xấu có thể xảy ra với một hành vi nào đó.
Thể hiện mong muốn: Là cách khích lệ trẻ có một hành vi cụ thể nào đó.
Thời gian tạm lắng
Là thời gian trẻ đang hoặc có nguy cơ thực hiện hành vi không mong muốn (như đánh bạn, đánh anh chị em, đập đồ chơi,..) bị tách ra khỏi một hoạt động mà trẻ đang tham gia.
Không nên dùng thời gian tạm lắng như một giải pháp đầu tiên mà nên là giải pháp cuối cùng.
Cách này thường hiệu quả nhất với trẻ 3-9 tuổi.
Thời gian tạm lắng nên kéo dài tuỳ theo tuổi (lấy số phút tương ứng số tuổi cho dễ nhớ, ví dụ nếu trẻ 5 tuổi thì tạm lắng 5 phút).
Một số qui tắc cơ bản (để thời gian tạm lắng không trở thành trừng phạt)
Không sử dụng cho trẻ quá nhỏ. Trẻ sẽ sợ hãi khi bị tách khỏi người lớn, đặc biệt là cha mẹ, cô giáo ở nhà trẻ
Sử dụng ngay sau khi trẻ có hành vi làm tổn thương bạn hoặc bản thân.
Nếu có thể nên cho trẻ các lựa chọn tích cực khác (ví dụ dọn dẹp đồ đạc do chính trẻ bày bừa, xin lỗi bạn...hơn là “cách ly” trẻ hoàn toàn khỏi hoạt động đang diễn ra trong lớp học hay ở nhà.
Một số qui tắc cơ bản (để thời gian tạm lắng không trở thành trừng phạt) (tiếp)
Thời gian tạm lắng không được mang tính chất nhục mạ trẻ, làm cho trẻ thấy sợ hãi, làm trò cười...
Thời gian tạm lắng không được dài hơn khoảng thời gian cần thiết trẻ cần để bình tĩnh trở lại.
Không đe dọa. Đừng nói với trẻ: “nếu con/em làm thế nữa, con/em lại bị phạt đứng/ngồi vào góc phòng!”. Trẻ sẽ nhầm lẫn coi đây là hình phạt tiêu cực, trẻ sẽ có thái độ không hợp tác và thời gian tạm lắng sẽ ít mang lại hiệu quả.
Sự khác nhau giữa kỷ luật tích cực và tiêu cực (trừng phạt)
Sự khác nhau giữa kỷ luật tích cực và tiêu cực (trừng phạt) – tiếp
Sự khác nhau giữa kỷ luật tích cực và tiêu cực (trừng phạt) – tiếp
Sự khác nhau giữa kỷ luật tích cực và tiêu cực (trừng phạt) – tiếp
Sự khác nhau giữa kỷ luật tích cực và tiêu cực (trừng phạt) – tiếp

Xin cám ơn!