Bài 28: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ THÍCH NGHI
MỘT SỐ VÍ DỤ VỀ ĐẶC ĐIỂM THÍCH NGHI
I.KHÁI NIỆM ĐẶC ĐIỂM THÍCH NGHI
RẮN SA MẠC SĂN MỒI
Đặc điểm thích nghi là gì?
Là các đặc điểm trên cơ thể sinh vật giúp chúng tồn tại trong môi trường, tăng khả năng sống sót và sinh sản.
I.KHÁI NIỆM ĐẶC ĐIỂM THÍCH NGHI

1.VD: Rắn săn mồi ở sa mạc
Cáo bắc cực…
2.Khái niệm:
Là các đặc điểm trên cơ thể sinh vật giúp chúng tồn tại trong môi trường, tăng khả năng sống sót và sinh sản.
3.Đặc điểm của quần thể thích nghi
- Hoàn thiện khả năng thích nghi của các sinh vật trong quần thể từ thế hệ này sang thế hệ khác.
- Làm tăng số lượng cá thể có kiểu gen quy định kiểu hình thích nghi trong quần thể từ thế hệ này sang thế hệ khác.
II. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ THÍCH NGHI
1. Cơ sở di truyền của quá trình hình thành đặc điểm thích nghi
Một số ví dụ
Hình dạng và màu sắc tự vệ của sâu
Hãy cho biết nguyên nhân của sự hình thành những đặc điểm thích nghi nêu trên?
Hình dạng màu sắc của sâu bọ:
- Các gen quy định hình dạng, màu sắc của sâu bọ xuất hiện ngẫu nhiên ở một số cá thể do kết quả của đột biến và biến dị tổ hợp.
- Nếu các tính trạng do các alen này quy định giúp SV thích nghi với môi trường thì các cá thể mang đặc điểm đó trong quần thể sẽ tăng qua các thế hệ nhờ sinh sản hữu tính.
 Khả năng kháng thuốc của một số vi khuẩn:
VD:
Khi Peenixilin được sử dụng lần đầu tiên trên thế giới, nó có hiệu lực rất mạnh trong việc tiêu diệt vi khuẩn tụ cầu vàng gây bệnh cho người,nhưng chỉ ít năm sau hiệu lực này giảm đi rất nhanh.
Giải thích:
B
Đột biến kháng thuốc (B)
Sinh sản
A
A
A
B
B
B
A
A
A
A
CLTN
B
B
B
B
A
A
A
B
B
B
B
B
B
Xử lí
pênixilin
A
A
Tần số các alen kháng thuốc tăng dần
- Giải thích hiện tượng nhờn thuốc kháng sinh ở vi khuẩn.
- Khả năng kháng Penixilin của vi khuẩn này liên quan với những đột biến và những tổ hợp ĐB đã phát sinh ngẫu nhiên từ trước trong quần thể.
- Trong môt số trường hợp không có Penixilin : các VK có gen ĐB kháng Penixilin có sức sống yếu hơn dạng bình thường.
-Trong môt số trường có Penixilin: những thể ĐB tỏ ra có ưu thế hơn. Gen Đb kháng thuốc nhanh chóng lan rộng trong quần thể nhờ quá trình sinh sản
- Khi liều lương Penixilin càng tang nhanh áp lực của CLTN càng mạnh thì sự phát triển và sinh sản càng nhanh chóng đã làm tang số lương VK có gen ĐB kháng thuôc trong quần thể
Kết luận:
- Quá trình hình thành QT thích nghi là quá trình làm tăng dần số lượng cá thể có KG thích nghi và nếu môi trường thay đổi theo một hướng xác định thì khả năng thích nghi sẽ không ngừng hoàn thiện.
- Quá trình này phụ thuộc vào:
+ Quá trình phát sinh và tích lũy các gen ĐB
+ Quá trình sinh sản
+ Áp lực của CLTN
2.Thí nghiệm chứng minh vai trò của CLTN trong quá trình hình thành quần thể thích nghi
Sự hoá đen của các loài bướm ở vùng công nghiệp.
Hiện tượng: Bụi than của các nhà máy đã nhuộm đen các thân cây Bạch Dương.
Chuyển từ màu trắng sang màu đen của loài bướm sâu đo Bạch Dương.
Đối tượng thí nghiệm:
Loài bướm sâu đo sống trên thân cây bạch dương ở khu rừng bạch dương vùng ngoại ô thành phố Manchester (nước Anh).
b.Thí nghiệm
TN1:
-Thả 500 bướm đen vào rừng cây bạch dương trồng trong vùng không bị ô nhiễm (thân cây màu trắng). Sau một thời gian, người ta tiến hành bắt lại các con bướm ở vùng rừng này và nhận thấy hầu hết bướm bắt được đều là bướm trắng. Đồng thời khi nghiên cứu thành phần thức ăn trong dạ dày của các con chim bắt được ở vùng này, người ta thấy chim bắt được số lượng bướm đen nhiều hơn so với bướm trắng.
TN2:
-Thả 500 bướm trắng vào rừng cây bạch dương trồng trong vùng bị ô nhiễm (thân cây màu xám đen). Sau một thời gian, người ta tiến hành bắt lại các con bướm ở vùng rừng này và nhận thấy hầu hết bướm bắt được đều là bướm đen. Đồng thời khi nghiên cứu thành phần thức ăn trong dạ dày của các con chim bắt được ở vùng này, người ta thấy chim bắt được số lượng bướm trắng nhiều hơn so với bướm đen
c.Giải thích
Vai trò của CLTN: CLTN đóng vai trò sàng lọc và làm tăng số lượng cá thể có kiểu hình thích nghi đã tồn tại sẵn trong quần thể.Cũng như tăng cường mức độ thích nghi của các đặc điểm bằng cách tích lũy các alen tham gia quy định các đặc điểm thích nghi
KL:
Sự hình thành đặc điểm thích nghi là kết quả một quá trình
lịch sử chịu sự chi phối của 3 nhân tố: Đột biến, giao phối, CLTN.
III. SỰ HỢP LÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA CÁC ĐẶC ĐIỂM THÍCH NGHI
Hoa bầu bí thụ phấn nhờ ong, bướm, khi không có ong, bướm bầu bí có kết trái không�?
Có thể nói chim thích nghi hơn cá hoặc ngược lại được không? Vì sao?
- Mỗi đặc điểm thích nghi chỉ có ý nghĩa trong hoàn cảnh phù hợp.
- Khi hoàn cảnh sống thay đổi, đặc điểm thích nghi cũ có thể trở thành bất lợi và được thay thế bằng đặc điểm thích nghi khác.
- Ngay trong hoàn cảnh sống ổn định thì đột biến và biến dị tổ hợp không ngừng phát sinh, chọn lọc tự nhiên không ngừng tác động, do đó các đặc điểm thích nghi liên tục được hoàn thiện.
Màu sắc sặc sỡ của con công đực có giá trị thích nghi như thế nào?
Chọn lọc giới tính làm tăng khả năng sinh sản.
Một vài hình ảnh về thích nghi
Cây nắp ấm
Cây nong tằm
Sâu đầu rắn
Màu sắc báo hiệu ở ong