Chương II.
VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV.
TIẾT 21 - BÀI 17
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
(TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV).
Việc Ngô Quyền xưng vương, xây dựng
chính quyền mới có ý nghĩa gì đối với
lịch sử dân tộc?
Mở đầu xây dựng nhà nước độc lập tự chủ.
I. Bước đầu xây dựng nhà n­ước độc lập ở TK X.
- Năm 939, Ngô Quyền xưng vương, lập chính
quyền mới đóng đô ở Cổ Loa (Đông Anh-Hà Nội).
Lăng
Ngô Quyền
(Đường Lâm, Hà Tây)
- Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, dời kinh đô về Hoa Lư (Ninh Bình).

- Nhà Đinh và Tiền Lê xây dựng nhà nước quân chủ sơ khai gồm 3 ban: Văn ban – Võ ban – Tăng bang. Chia nước thành 10 đạo.
Cố đô Hoa Lư
Đền Vua Đinh
Đền vua Lê Hoàn
Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Đinh, Tiền Lê
II. Phát triển và hoàn chỉnh nhà nước phong kiến ở các thế kỷ XI-XV.
1. Tổ chức bộ máy nhà nước.
a. Các triều đại phong kiến từ TK XI-XIV:
* Năm 1009, nhà Lý được thành lập .
- Năm 1010, Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư­ về Thăng Long (Hà Nội).
T? TK XI d?n TK
XV l� th?i kỡ t?n t?i c?a
cỏc tri?u d?i n�o?
“… Thăng Long được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi Nam, Bắc, Đông, Tây lại tiện h­ướng nhìn sông, tựa núi. Địa thế rộng mà bằng, đất đai cao mà thoáng… Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của bốn ph­ương đất n­ước; cũng là kinh đô bậc nhất của đế v­ương
muôn đời.”
Chiếu dời đô
M?t s? hỡnh ?nh v? kinh th�nh Thang Long


1. T? ch?c b? mỏy nh� nưu?c.
a. Cỏc tri?u d?i phong ki?n t? TK XI-XIV.


* Năm 1009, nhà Lý được thành lập .
- Năm 1010, Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư­ về Thăng Long (Hà Nội).
- Năm 1054 vua Lý Thánh Tông đổi tên nước là Đại Việt.



1. T? ch?c b? mỏy nh� nưu?c.
a. Cỏc tri?u d?i phong ki?n t? TK XI-XIV.


* Năm 1009, nhà Lý được thành lập .
- Năm 1010, Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư­ về Thăng Long (Hà Nội).
- Năm 1054 vua Lý Thánh Tông đổi tên n­ước là
Đại Việt.
* Năm 1266 nhà Trần thành lập.
* Năm 1400 Hồ Quý Ly thành lập nhà Hồ.
b. Bộ máy nhà nước thời Lý, Trần, Hồ:




Từ TK XI đến XV trải qua các triều Lý, Trần, Hồ, Lê, chính quyền trung ương được tổ chức ngày càng chặt chẽ.
Bộ máy nhà nước thời
Lý-Trần-Hồ được
tổ chức như thế nào?
- Ở trung ương: Đứng đầu là Vua. Giúp việc cho vua có Tể tướng và một số đại thần. Các cơ quan trung ương gồm: sảnh, viện, đài.
- Ở địa phương:
+ Nước chia thành nhiều lộ, trấn.
+ Dưới lộ, trấn là phủ, huyện, châu, xã.
=> Bộ máy nhà nước quân chủ chuyên chế được tổ chức chặt chẽ và hoàn chỉnh hơn.
c. Bộ máy nhà nước thời Lê.
- Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế lập ra
nhà Lê, khôi phục quốc hiệu Đại Việt.
- Những năm 60 (XV), vua Lê Thánh Tông
tiến hành cuộc cải cách hành chính lớn:
Bộ máy nhà nước thời Lê
Bộ máy nhà nước thời Lê
có gì khác so với thời Lý, Trần, Hồ?
+ Chính quyền trung ương: Đứng đầu là vua, dưới vua có 6 bộ và các cơ quan khác.
+ Ở địa phương: nước chia thành 13 đạo thừa tuyên (mỗi đạo có 3 ti). Dưới đạo: phủ, huyện, châu, xã.
+ Tuyển chọn quan lại bằng giáo dục thi cử.
=> Như vậy: Thời Lê, bộ máy nhà nước quân chủ ch uyên chế đạt mức độ cao hơn cao, hoàn chỉnh hơn.
1. Lại Bộ: Trông coi việc tuyển bổ, thăng thưởng và thăng quan tước.
2. Lễ Bộ: Trông coi việc đặt và tiến hành các nghi lễ, tiệc yến, học hành thi cử...
3. Hộ Bộ: Trông coi công việc ruộng đất, tài chính, hộ khẩu, tô thuế kho tàng, thóc tiền và lương, bổng của quan, binh.
4. Binh Bộ: Trông coi việc binh chính, tổ chức việc giữ gìn các nơi hiểm yếu và ứng phó các việc khẩn cấp.
5. Hình Bộ: Trông coi việc thi hành luật, lệnh, xét lại các việc tù, đày, kiện cáo.
6. Công bộ: Trông coi việc xây dựng, sửa chữa cầu đường, cung điện…
2. Luật pháp và quân đội.
a. Luật pháp.
- Năm 1042, vua Lý Thái Tông ban hành bộ
Hình thư.
- Thời Trần: có bộ Hình luật.
- Thời Lê: có Quốc triều hình luật (Luật Hồng Đức).
Bộ luật thành văn đầu
tiên ở n­ước ta ra đời vào
thời gian nào?
Lu?t phỏp ra d?i nh?m
m?c dớch gỡ?
 Luật pháp nhằm bảo vệ quyền hành của giai cấp thống trị, an ninh đất nước và một số quyền lợi chân chính của nhân dân, riêng ở thời Lê thì luật pháp mang tính toàn diện và tính dân tộc sâu sắc hơn.

-Gồm hơn 700 điều, quy định khá đầy đủ về các tội danh và hình phạt liên quan đến hầu hết các hoạt động xã hội
b. Quân đội:
- Được tổ chức quy cũ, gồm: Cấm quân và ngoại binh.
- Tuyển theo chế độ “ngụ binh ư nông”.
- Được trang bị vũ khí đầy đủ.
Máy bắn đá
3. Hoạt động đối nội và đối ngoại (Giảm tải).

Luyện tập
Câu 1: Dưới thời nhà Đinh, nước ta đóng đô ở đâu?
A. Đại La. B. Cổ Loa.
C. Thăng Long. D Hoa Lư.
Câu 2: Từ năm 1054 quốc hiệu nước ta là
A. Đại Việt. B. Đại Cồ Việt.
C. Đại Nam. D. Đại La.
Câu 3: Vua Lê Thánh Tông tiến hành cuộc cải cách trong lĩnh vực nào?
A. Kinh tế. B. Giáo dục.
C. Hành chính. D. Văn hóa.
GV thực hiện: Lê Thị Thu Hà - Trường THPT Hòa Vang
Câu 4: Bộ luật đầu tiên của nước ta là
A. Hình thư B. Hình luật
C. Hồng Đức D. Gia Long
Câu 5: Mục đích của các bộ luật thời Lý – Trần – Lê

A. bảo vệ lợi ích của mọi tầng lớp trong xã hội, đặt biệt là quyền lợi của giai cấp thống trị.

B. bảo vệ quyền của giai cấp thống trị, một số quyền lợi chân chính của nhân dân và an ninh đất nước.

C. bảo vệ đất đai, lãnh thổ của Tổ quốc

D. bảo vệ tính mạng và tài sản của nông dân làng xã.