“Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.
Kinh đô Hoa Lư (Ninh Bình)
Kinh đô Thăng Long (Hà Nội)
Tiết 22 – bài 17
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
(TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV)
I. BƯỚC ĐẦU XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC ĐỘC LẬP Ở THẾ KỈ X
- Năm 939, Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa (Đông Anh – Hà Nội).
→ Mở đầu thời kì xây dựng nhà nước độc lập tự chủ.
Lược đồ nước ta thời Ngô
- Năm 944, Ngô Quyền mất, nhà Ngô suy vong dẫn đến “Loạn 12 sứ quân”.
Loạn 12 sứ quân
- Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế (Đinh Tiên Hoàng), lập ra triều Đinh, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư (Ninh Bình).

Lược đồ nước ta thời Đinh
- Năm 980, Lê hoàn lên ngôi, lập ra nhà Tiền Lê
Bộ máy nhà nước thời Đinh - Tiền Lê
Vua
Văn ban
Võ ban
Tăng ban
10 đạo
Nhận xét sơ đồ bộ máy nhà nước thời Đinh-Tiền Lê.
Nhà nước quân chủ chuyên chế được xây dựng, còn đơn giản, sơ khai nhưng là nhà nước độc lập tự chủ.
- Tổ chức quân đội theo hướng chính quy
Trình bày bộ máy nhà nước thời Đinh – Tiền Lê?
II. PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN CHỈNH NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN Ở CÁC THẾ KỈ XI - XV
1. Tổ chức bộ máy nhà nước





- Năm 1009, nhà Lý được thành lập.
- Năm 1010, Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn) rời đô từ Hoa Lư về Thăng Long (Đại La - Hà Nội), mở ra một thời kì phát triển mới của lịch sử dân tộc.
Ngô
Đinh –Tiền Lê
Thế kỉ X
Lý
Trần
Hồ
Lê sơ
Thế kỉ XI-XV
“... Đại La, ở giữa khu vực trời đất, có thế rồng cuộn hổ ngồi, ở giữa Nam Bắc Đông Tây, tiện hình thế núi sông sau trước, đất rộng mà bằng phẳng, chỗ cao mà sáng sủa, dân cư không khổ về ngập lụt, muôn vật rất thịnh mà phồn vinh, xem khắp nước Việt, chỗ ấy là nơi hơn cả. Thực là chỗ hội họp của bốn phương, là nơi thượng đô của kinh sư muôn đời”
(Lý Công Uẩn)
Lý Thái Tổ ( 974 – 1028)
Chiếu dời đô
Thăng Long
Năm 1054
Đại Việt
Năm 1054, Vua Lý Thánh Tông quyết định đổi tên nước là Đại Việt.
Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Lý-Trần-Hồ
Vua
Tể tướng
Đại thần
Trung ương
Sảnh
Viện
Đài
Địa phương
Lộ, Trấn
Phủ, Huyện, Châu
Xã
(An phủ sứ)
(Tri phủ, Tri huyện)
(Xã quan)
- Năm 1428, sau khi đánh thắng quân Minh, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, lập ra nhà Lê (Hậu Lê – Lê Sơ), khôi phục quốc hiệu Đại Việt.
- Từ những năm 60 của thế kỉ XV, vua Lê Thánh Tông đã tiến hành 1 cuộc cải cách hành chính lớn.
Cuộc cải cách hành chính của vua Lê Thánh Tông có điểm gì đặc biệt?
Sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước thời Lê sơ
VUA
Trung ương
Địa phương
Lại Lễ Binh Hình Công Hộ
Hàn Lâm
Viện
Quốc Sử
Viện
Ngự Sử
Đài
13 Đạo thừa tuyên
Mỗi Đạo có 3 ti
Đô ti
Quân sự
Thừa ti
Dân sự
Hiến ti
An ninh
Phủ
Xã
Huyện, Châu
Giáo dục thi cử là nguồn đào tạo và tuyển chọn quan lại là chủ yếu
Thăng Long
Năm 1054
Hưng Hoá
Tuyên Quang
Lạng Sơn
Kinh Bắc
Hải Dương
Thái Nguyên
Sơn Tây
Thanh Hoá
Nghệ An
Thuận Hoá
Quảng Nam
Sơn Nam
Don v? h�nh chớnh:
+ Thời Lê chia đất nưước thành 13 đạo thừa tuyên.
An Bang
Lê Thánh Tông
Em có nhận xét gì về tổ chức bộ máy nhà nước thời Lê Sơ?
- Tăng cường quyền lực của chính quyền trung ương, nhất là quyền lực của nhà vua→bộ máy nhà nước quân chủ chuyên chế nhà Lê đạt đến mức độ cao và hoàn thiện.
2. Luật pháp và quân đội
- Luật pháp:
+ Thời Lý: năm 1042, vua Lý Thái Tông ban hành bộ “Hình thư” – bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta.
+ Thời Trần: ban hành bộ “Hình luật”.
+ Thời Lê: ban hành bộ “Quốc triều hình luật” (luật Hồng Đức).
- Khi xa giá vua đi qua mà xông vào hàng người đi theo thì xử tội đồ, nếu xông vào đội cận vệ thì xử tội chém. Lầm lỡ thì giảm một bậc.
- Bán ruộng đất ở biên cương cho người ngoại quốc thì xử tội chém.
- Đào trộm đê đập làm thiệt hại nhà cửa, lúa má thì xử đồ, lưu, bắt đền, tổn hại…
Quốc triều hình luật
- Quân đội:
+ Tổ chức quy củ gồm cấm quân (quân bảo vệ nhà vua và kinh thành) và ngoại binh (quân chính quy, bảo vệ đất nước).
+ Được tuyển chọn theo chế độ “ngụ binh ư nông”.
+ Được trang bị vũ khí đầy đủ...
Bài tập củng cố
Câu 1. Nhà nước phong kiến Việt Nam trong các thế kỉ X – XV được xây dựng theo thể chế
A. Dân chủ đại nghị.
B. Quân chủ chuyên chế.
C. Cộng hòa.
D. Chuyên chế cổ đại.
Câu 2. Một trong những điểm tiến bộ trong bộ máy nhà nước thời vua Lê Thánh Tông so với các triều đại trước là
A. Bỏ chức Tể tướng và các chức Đại hành khiển.
B. Giúp vua trị nước có Tể tướng và một số đại thần.
C. Giúp vua trị nước là ba ban: văn ban, võ ban, tăng ban.
D. Giúp việc cho vua là các Xã quan.
Bài tập củng cố
Câu 3. Chế độ phong kiến Việt Nam phát triển đỉnh cao ở triều đại nào?
A. Nhà Lý.
B. Nhà Trần.
C. Nhà Lê Sơ.
D. Nhà Đinh – Tiền Lê.
Bài tập củng cố
Tìm tòi, mở rộng
? Hoàn thành bảng thống kê để củng cố mốc thời gian ra đời của các triều đại theo các nội dung: triều đại, người sáng lập, tên nước, kinh đô, thời gian.


? Nhận xét về sự hoàn thiện của nhà nước phong kiến Việt Nam thời Lê Sơ.