CHƯƠNG 4: VIỆT NAM
TỪ NĂM 1945 ĐẾN
NĂM 1991

MỤC TIÊU BÀI HỌC
01
02

Nhận biết được những biện pháp chủ yếu để xây dựng và củng cố
chính quyền cách mạng, giải quyết những khó khăn về kinh tế, văn
hóa, giáo dục, quân sự,… trong năm đầu sau Cách mạng tháng Tám
năm 1945.
- Nhận biết được sự chuẩn bị của nhân dân Việt Nam tiến tới khởi
nghĩa giành chính quyền: chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản
Đông Dương; sự ra đời của Mặt trận Việt Minh; cao trào kháng Nhật
cứu nước.

XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

Xem hình ảnh sau và cho
biết đây là bức hình gắn
liền với sự kiện lịch sử nào?

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các thành viên Chính phủ tuyên thệ nhậm chức tại kì họp thứ nhất,
Quốc hội khóa I (3/1946)

BÀI 14: XÂY DỰNG VÀ
BẢO VỆ CHÍNH QUYỀN
NƯỚC VIỆT NAM DÂN
CHỦ CỘNG HÒA (TỪ
THÁNG 9/1945 ĐẾN
THÁNG 12/1946)

1. Xây dựng và củng cố chính quyền

2. Diệt giặc đói, giặc dốt và giải quyết khó khăn về
tài chính

3. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại
xâm lược của nhân dân Nam Bộ

BÀI 14: XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ CHÍNH
QUYỀN NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG
HÒA (TỪ THÁNG 9/1945 ĐẾN THÁNG 12/1946)
1. Xây dựng và củng cố chính quyền

Tình thế “hiểm nghèo” mà nước Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa phải đối mặt sau Cách mạng tháng
Tám là gì?

+ Quân Đồng
minh lấy danh
nghĩa giải giáp
quân đội Nhật
kéo vào Việt
Nam

+ Phía Bắc vĩ
tuyến 16, quân
Trung Hoa Dân
quốc và tay sai
âm mưu lật đổ
Chính quyền
Việt Nam Dân
chủ Cộng Hòa

+ Phía Nam,
quân Anh mở
đường cho Pháp
quay trở lại xâm
lược.

+ Đất nước gặp
nhiều khó khăn:
nông nghiệp mất
mùa, nguy cơ
nạn đói, tài chính
trống

Để đối phó với những khó
khăn đó, Chính phủ Việt Nam
Dân chủ Cộng hòa đã có
những biện pháp như thế nào?

+ Xây dựng và củng cố chính quyền cách mạng: 6/1/1946, tổ chức
Tổng tuyển cử đầu tiên để bầu quốc hội. 90% cử tri đi bầu.
+ Tháng 3/1946, Quốc hội thông qua danh sách Chính phủ Liên hiệp
kháng chiến do Chủ tịch Hồ Chí Minh làm chủ tịch.
+ Tháng 11/1946, bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ
Cộng hòa được thông qua.
+ Khối đại đoàn kết dân tộc, lược lượng vũ trang nhân dân được phát
triển

Quan sát, mô tả hình 14.1.

Ngày 5-1-1946, Chủ tịch Hồ Chí
Minh ra lời kêu gọi quốc dân đi
bỏ phiếu. Đáp lại lời kêu gọi
thiêng liêng của Tổ quốc, toàn thể
nhân dân Việt Nam từ miền xuôi
đến miền ngược, từ miền Bắc đến
miền Nam, từ nông thôn đến
thành thị, không phân biệt gái
trai, già trẻ đã dành trọn ngày lịch
sử - ngày 6-1-1946: Toàn dân đi
bỏ phiếu bầu cử Quốc hội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các thành viên chính phủ tuyên thệ nhậm chức tại kì họp thứ nhất, Quốc hội khóa I
(3/1946). Kì họp diễn ra tại Nhà hát Lớn (Hà Nội). Tại cuộc họp này, Quốc hội đã công nhận Chính phủ liên hiệp
kháng chiến đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Thảo luận nhóm theo kĩ thuật Think,
Pair, Share trả lời câu hỏi: Vì sao việc
xây dựng và củng cố chính quyền cách
mạng là một trong những nhiệm vụ
quan trọng hàng đầu?

- Chính quyền cách mạng còn non trẻ, chưa được
củng cố. Quân đội thường trực đang trong quá
trình xây dựng, trình độ tác chiến còn nhiều hạn
chế, vũ khí, trang bị thô sơ và thiếu thốn.

- Trong khi đó, thù trong giặ ngoài tìm mọi cách
phá hoại

Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Tôn Đức Thắng, cùng
các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội trường tổ chức
Đại hội toàn quốc thống nhất Việt Minh - Hội Liên Việt.

Chủ tịch Ủy Ban Trung
ương Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam Đỗ Văn Chiến
dâng hoa tại Bia di tích
lịch sử Mặt trận dân tộc
thống nhất Việt Nam tháng
4.2021.

Tổng Liên đoàn Lao động Việt
Nam được thành lập vào ngày
28/7/1929, tiền thân là Công hội
Đỏ Bắc Kỳ. Đây là tổ chức chính
trị - xã hội của giai cấp công
nhân và người lao động Việt
Nam, hoạt động dưới sự lãnh đạo
của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Lực lượng vũ trang nhân
dân: đội quân chủ lực và
các đội vũ trang địa
phương.

Các đơn vị LLVT tại buổi Lễ Quốc khánh 2-9-1945

1. Xây dựng và củng cố chính quyền
Biện pháp:
+ Xây dựng và củng cố chính quyền cách mạng: 6/1/1946, tổ chức Tổng tuyển cử đầu tiên để bầu quốc hội.
90% cử tri đi bầu.
+ Tháng 3/1946, Quốc hội thông qua danh sách Chính phủ Liên hiệp kháng chiến do Chủ tịch Hồ Chí Minh
làm chủ tịch.

+ Tháng 11/1946, bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thông qua.

+ Khối đại đoàn kết dân tộc, lược lượng vũ trang nhân dân được phát triển

BÀI 14: XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ CHÍNH
QUYỀN NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG
HÒA (TỪ THÁNG 9/1945 ĐẾN THÁNG 12/1946)

2. Diệt giặc đói, giặc dốt và giải quyết khó
khăn về tài chính

Nghiên cứu sách giáo khoa, tư liệu lịch
sử tìm hiểu về giải quyết những khó
khăn về kinh tế, văn hóa, giáo dục theo
kĩ thuật “Mảnh ghép”

Mảnh ghép 2: Tìm
hiểu về những biện
pháp diệt giặc dốt và
kết quả.

THẢO LUẬN
NHÓM
Mảnh ghép 1: Tìm
hiểu về những biện
pháp diệt giặc đói và
kết quả.

Mảnh ghép 3: Tìm
hiểu về những biện
pháp giải quyết khó
khăn về tài chính
và kết quả.

Kĩ thuật “Mảnh ghép”
Vòng 1: Mỗi cá
nhân làm việc độc
lập suy nghĩ về
câu hỏi, chủ đề và
ghi lại những ý
kiến của mình.

Vòng 2: Nhóm
mảnh ghép (Hình
thành nhóm mới,
thảo luận và hoàn
thiện các mảnh
ghép. )
Vòng 3: Các thành
viên trở lại nhóm
hoàn thiện phiếu
học tập

PHIẾU MẢNH GHÉP
 

Giải pháp

Kết quả

Giặc đói + Trước mắt: lập hũ gạo cứu đói; kêu Nạn đói được
gọi “nhường cơm sẻ áo”, tổ chức “ngày đẩy lùi, sản xuất
đồng tâm”; trị những kẻ đầu cơ tích trữ nông nghiệp bắt
lúa gạo; điều hòa thị trường lúa gạo
đầu phục hồi.
+ Lâu dài: Tăng gia sản xuất. Tịch thu  
ruộng đất của đế quốc và Việt gian bị
tịch thu, đem chia cho nông dân nghèo;
giảm tô, thuế cho nông dân, …

Quan sát mô tả hình 14.2,
14.3, 14.4.

Lời phát biểu của Hồ Chí Minh đã nêu lên
thực trạng những khó khăn chồng chất mà
nhân dân cả nước đang phải đối mặt, gánh
chịu; là thông điệp khẩn cấp kêu gọi toàn
Đảng, toàn dân, toàn quân ta nêu cao
truyền thống yêu nước, tinh thần tự lực tự
cường, gắng tìm mọi cách khắc phục khó
khăn, giải cứu đất nước, nhân dân thoát ra
khỏi cơn hoạn nạn.

Ngô Tử Hạ là người đứng đầu Hội cứu tế, cứu
đói. Báo chí phát hành thời đó còn in hình và viết
bài về vị đại tư sản 63 tuổi Ngô Tử Hạ khăn đóng,
áo the kéo xe bò qua các phố quanh bờ Hồ Hoàn
Kiếm, đến từng nhà nhận gạo, ngô, tiền cứu đói.
Và khi xe đến Nhà Hát lớn thì gặp Bác Hồ. Bác
Hồ xúc động ôm cụ, chỉ vào lương thực: “Đây
mới là gạo đại đoàn kết. Nước ta có nhiều thứ gạo
ngon, nhưng bây giờ đây là gạo ngon nhất”.

Hưởng ứng lời kêu gọi tha thiết của Chủ
tịch Hồ Chí Minh, phong trào thi đua cứu
đói nổi lên rầm rộ ở khắp các địa phương,
dưới nhiều hình thức và sáng kiến như tổ
chức "Hũ gạo cứu đói", "Ngày đồng tâm
nhịn ăn", “Đoàn quân tiễu trừ giặc đói".
Hàng vạn tấn gạo đã được nhân dân cả
nước với tinh thần thương yêu đùm bọc,
đoàn kết tương trợ nhau, quyên góp giảm
bớt tình trạng căng thẳng lương thực.

PHIẾU MẢNH GHÉP
 

Giải pháp

Kết quả

Giặc dốt - Ngày 8/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí - Nạn dốt dần
Minh kí Sắc lệnh thành lập Nha được đẩy lùi
Bình dân học vụ và kêu gọi toàn
dân tham gia diệt “giặc dốt”.
- Các trường học được khai giảng
ngay trong đầu tháng 9/1945.

Quan sát, mô tả hình 14.6
và tư liệu. Em hiểu như thế
nào về câu nói của Chủ
tịch Hồ Chí Minh “Một
dân tộc dốt là một dân tộc
yếu”?

Một lớp học bình dân học vụ. Phong
trào toàn dân tham gia Bình dân học vụ
phát triển khắp từ thành thị đến nông
thôn, từ đồng bằng, miền biển đến rừng
núi xa xôi hẻo lánh. Phong trào đã lôi
cuốn được mọi tầng lớp, lứa tuổi, mọi
giới tham gia. Ở các địa phương, nơi
nào cũng có thể trở thành lớp học, từ
đình, chùa đến cổng làng, bờ ruộng,
xưởng máy.

Bác đến thăm một lớp học bình dân học vụ

- Một dân tộc không có tri thức dễ bị lạc hậu, phụ thuộc vào các quốc gia khác, thậm chí mất đi
chủ quyền.

- Giáo dục là nền tảng để nâng cao dân trí, phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng và văn hóa. Chính
vì thế, đầu tư vào học tập và tri thức là con đường bền vững để xây dựng một quốc gia hùng mạnh.

- Lời dạy của Bác cũng nhắc nhở thế hệ trẻ, đặc biệt là học sinh, về trách nhiệm học tập để không
chỉ phát triển bản thân mà còn đóng góp vào sự lớn mạnh của đất nước.

PHIẾU MẢNH GHÉP
 
Giải quyết
khó khăn
về tài
chính

Giải pháp

Kết quả

- Phát động “Quỹ độc lập” và - Chỉ sau một
phong trào “Tuần lễ vàng”
tuần đã quyên
- Tháng 11/1946, Chính phủ phát góp được 60 triệu
đồng
Đông
hành tiền Việt Nam.
Dương và 370 ki 
lô-gam vàng.

Nêu hiểu biết của em về
một số nhà tư sản yêu nước
đã ủng hộ tiền, vàng cho
chính phủ.

Trịnh Văn Bô và Hoàng
Thị Minh Hồ: là một gia
đình tư sản dân tộc yêu
nước. Ông Trịnh Văn Bô là
chủ hang tơ lụa sợ nổi tiếng
Trịnh Phúc Lợi ở Hà Nội.
Gia đình đã ủng hộ chính
phủ hơn 5000 lượng vàng
cho chính phủ.

Nhà tư sản Nguyễn Sơn Hà:
Đã tích cực đóng góp và vận
động các nhà tư sản khác và
nhân dân mọi tầng lớp tham gia
ủng hộ chính phủ trong phong
trào “Tuần lễ vàng”. Gia đình
ông trong lần ủng hộ đầu tiên
đã hiến tặng toàn bộ số nữ
trang của gia đình, gồm vàng
bạc, đá quý cân được 10,5 kg.

Vương Thị Lai: Bà là chủ hiệu
buôn tơ lụa Lợi Quyền (Hà Nội).
Bà đã ủng hộ hơn 100 lượng vàng
cùng nhiều hiện vật và tài sản khác,
góp phần hỗ trợ chính quyền trong
bối cảnh kinh tế khó khăn. Trân
trọng sự đóng góp của bà, ngày
10/11/1945, Hội Phụ nữ đã tổ chức
“Ngày phụ nữ ủng hộ Nam bộ
kháng chiến” và Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã đến dự, mang theo tấm
huy chương bằng vàng hình ngôi
sao năm cánh tặng cho bà Vương
Thị Lai.

Em có nhận xét gì về
những biện pháp của
Chính phủ Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa?

BÀI 14: XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ CHÍNH
QUYỀN NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG
HÒA (TỪ THÁNG 9/1945 ĐẾN THÁNG 12/1946)
3. Kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm
lược Nam Bộ

Cho học sinh xem video thực hiện nhiệm vụ học tập.
Do youtube hạn chế tải nên thầy cô vui lòng cho học
sinh xem trực tuyến.
https://www.youtube.com/watch?v=_WzpKSGpWeA

Âm mưu của thực dân
Pháp khi núp sau quân
Anh quay trở lại Nam Bộ
là gì?

Hoàn thành phiếu học
tập sau về quá trình
quay trở lại xâm lược
nước ta lần hai của
thực dân Pháp và
nhân dân ta

PHIẾU HỌC TẬP
Về phía Pháp
 

Nhân dân ta kháng chiến chống Pháp
  - Nhân dân Nam Bộ bước vào cuộc chiến

- Ngày 23/9/1945, quân
Pháp xâm lược Việt Nam trực diện với kẻ thù: phá tàu Pháp trên
bến Sài Gòn, đóng cửa trường học, hàng
lần thứ hai.
buôn,… Bao vây quân Pháp ở thành phố.
- Tháng 10/1945, Pháp mở - Phong trào ủng hộ Nam Bộ kháng
rộng đánh chiếm Nam Bộ chiến được Chính phủ phát động trên
toàn quốc.
và Nam Trung Bộ.

Dựa vào những tư liệu đã tìm
hiểu ở nhà, thảo luận nhóm
cặp đôi theo kĩ thuật Think,
Pair, Share hoàn thành phiếu
học tập sau:

PHIẾU HỌC TẬP
Yêu cầu

Mô tả hình 14.7. Đoạn đầu của
Lời kêu gọi của Ủy ban kháng
chiến Nam Bộ, 23/9/1945.
Mô tả hình 14.8. Quang cảnh chợ
Bến Thành, Sài Gòn ngày đầu
kháng chiến chống thực dân
Pháp, 23/9/1945
Mô tả hình 14.9. Một đơn vị Nam
tiến tại ga Hàng Cỏ, Hà Nội trước
khi lên đường chi viện cho mặt
trận Nam Bộ, 1/10/1945.

Đáp án