TIẾT 14 – TLV QUÁ TRÌNH TẠO LẬP VĂN BẢN
1. Ý kiến nào dưới đây là đúng?
A. Mỗi văn bản cần được trình bày theo bố cục 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài.
B. Văn bản cốt yếu nhất là phần mở bài, thân bài, không cần phân kết bài cũng được.
C. Chỉ cần trình bày cặn kẽ phần thân bài, mở bài và kết bài không cần thiết.
D. Mở bài là tóm tắt phần thân bài, kết bài là nhắc lại mở bài, do đó văn bản chỉ cần phần thân bài là đủ.
2. Mạch lạc trong văn bản không có tính chất nào trong các tính chất dưới đây?
A. Tượng trưng cho phần quan trọng nhất của văn bản, được thể hiện bằng những ý lớn trong phần thân bài.
B. Thông suốt, liên tục, không đứt đoạn.
C. Tuần tự đi qua các phần, các đoạn trong văn bản.
D. Trôi chảy thành dòng thành mạch
A
A
I.Tìm hiểu chung
1) Các bước tạo lập văn bản
Câu 1 :
Khi cần trao đổi thông tin và giao tiếp
Tạo lập văn bản
Ví dụ :
Viết thư
Thăm hỏi
Thông báo tin tức cần thiết cho nhau
Trao đổi ý kiến
Chia sẻ vui buồn, bày tỏ tình cảm
Công việc
Tình cảm
Học tập
a) Định hướng tạo lập văn bản
Định hướng
Viết cho ai? : Đối tượng giao tiếp
Viết để làm gì? Mục đích giao tiếp
Viết về cái gì? Nội dung giao tiếp
Viết như thế nào? Cách thức giao tiếp
Câu 3 :
Tìm ý phục vụ cho bài nói (viết)

Sắp xếp các ý tồn tại biệt lập, lộn xộn vừa tìm được thành một bố cục rành mạch, hợp lí theo đúng những gì đã dự kiến ở bước định hướng
Lập dàn ý
Bước 2 : Tìm ý và sắp xếp để có một bố cục rành mạch
Bước 3: Diễn đạt các ý trong bố cục thành câu văn, đoạn văn
Các yêu cầu
Đúng chính tả;
Lời văn trong sáng
Đúng ngữ pháp;
Dùng từ chính xác;
Sát với bố cục;
Có tính liên kết;
Có mạch lạc;
Kể chuyện hấp dẫn;
Bước 4: Kiểm tra lại văn bản vừa tạo lập
- Kiểm tra nội dung : đã làm đúng hướng chưa ?
- Bố cục : có chặt chẽ không ?
Diễn đạt : có trong sáng, mạch lạc, liên kết không ?
Dùng từ : chuẩn chính tả, ngữ pháp chưa ?
Nhiệm vụ
Cụ thể
1
Định hướng văn bản
Về đối tượng: Nói, viết cho ai ?
Về mục đích: Để làm gì ?
Về nội dung: Về cái gì ?
Về cách thức: Như thế nào ?
2
Xây dựng bố cục
Yêu cầu: rành mạch, hợp lí, đúng định hướng ở bước 1
3
Diễn đạt các ý đã ghi trong bố cục
Hình thức: Lời văn trong sáng, có tính liên kết và mạch lạc.
Nội dung: chính xác, sát với bố cục.
Bước
4
Kiểm tra
Việc thực hiện các bước 1, 2, 3; sửa chữa những sai sót, bổ sung các ý còn thiếu.
1.Quá trình tạo lập văn bản : có 4 bước
II. Luyện tập
Bài 1 (SGK trang 46):
Khi tạo nên các văn bản, em luôn muốn nói một điều thật sự cần thiết.
Phải quan tâm đến việc viết cho ai ? Vì nó sẽ giúp em dùng đúng từ, cách xưng hô… một cách thích hợp:
- Viết cho bạn có thể dùng từ ngữ suồng sã, thân mật hàng ngày
- Viết cho thầy,cô giáo nên dùng từ lịch sự, trang trọng,…
c) Trước khi viết bài văn, phải lập dàn ý :
* Việc xây dựng bố cục :
+ Bài viết có tính liên kết chặt chẽ, tạo được một văn bản hoàn chỉnh, cân đối mạch lạc.
+ Tránh được những lỗi như thiếu ý, sắp xếp ý lộn xộn.
d) Sau khi hoàn thành bài văn , em phải đọc lại để kiểm tra lại bài
* Việc kiểm tra sửa chữa :
+ Tìm các lỗi sai để sửa chữa kịp thời.
+ Bài viết được hoàn chỉnh hơn, đạt yêu cầu về nội dung cũng như hình thức
Bài tập 2 (SGK trang 46):
Bài viết của bạn không phù hợp vì bạn đã định hướng sai ở trong bước 1. Cụ thể như sau:
Viết cho thầy cô
Viết cho bạn bè
- Mục đích
Viết để tường thuật lại quá trình học tập của bản thân.
Viết để truyền kinh nghiệm học tốt.
- Nội dung
Báo cáo thành tích học tập.
Báo cáo kinh nghiệm học tập.
- Cách thức
Xưng hô thầy – em (con).
Xưng hô bạn - mình
- Đối tượng
Định hướng sai
Định hướng đúng
Yêu cầu định hướng
II. LUYỆN TẬP
Bài tập 3 (SGK trang 46-47): Cách trình bày dàn bài (cách trình bày bước 2)
Các câu trong dàn bài phải rõ ý, ngắn gọn, nhưng không cần hoàn chỉnh, không cần tuyệt đối đúng ngữ pháp và không nhất thiết phải liên kết chặt chẽ với nhau. Vì dàn bài mới chỉ là dạng đề cương, chưa phải là bản thân văn bản.
Các phần, các mục lớn nhỏ trong dàn bài được phân biệt với nhau qua một hệ thống kí hiệu nhất quán và việc trình bày các mục phải thống nhất, rõ ràng, rành mạch, hợp lí.
II. LUYỆN TẬP
Bài tập 4 (SGK trang 47):
Để viết bức thư phải thực hiện lần lượt 4 bước tạo lập văn bản.
Mở bài: Lí do viết thư
II. LUYỆN TẬP
Bước 1: Định hướng
Viết cho bố
- Mục đích
Viết để xin lỗi bố
- Nội dung
Thể hiện nỗi ân hận và xin được tha thứ
- Cách thức
Một bức thư ( Chân thành, hối lỗi...)
- Đối tượng
Bước 2: Xây dựng bố cục
Thân bài:
- Ý lớn 1: Bày tỏ sự ân hận
Ân hận vì đã nói lời thiếu lễ độ
Ân hận vì đã làm bố mẹ buồn
Ân hận vì vi phạm đạo làm con
- Ý lớn 2: Xin được tha thứ
Nhận lỗi
Tự đặt hình phạt cho bản thân
Xin bố tha thứ

Kết bài: Lời hứa không tái phạm

II. LUYỆN TẬP
Bước 3: Diễn đạt các ý thành bài văn.
Bước 4: Kiểm tra.
Chuẩn bị bài : luyện tập tạo lập văn bản
ĐỀ BÀI:
Em cần viết một bức thư để tham gia cuộc thi viết thư cho Liên minh Bưu chính Quốc tế (UPU) tổ chức với đề tài: Thư cho một người bạn để bạn hiểu về đất nước mình.