BÀI 20.

QUAN NIỆM CỦA DARWIN
VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN VÀ
HÌNH THÀNH LOÀI

CÁC EM HÃY
XEM ĐOẠN
TRÍCH VIDEO
SAU

GIỚI THIỆU VỀ CHARLES ROBERT
DARWIN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU KHOA HỌC ĐỂ HÌNH THÀNH
HỌC THUYẾT TIẾN HOÁ

Tiểu sử Đacuyn
- Đarwin(Charles Darwin) sinh
năm 1809, mất năm 1882.
- Say mê môn Sinh học.
- Thích khám phá những bí ẩn
của tự nhiên.

Đacuyn lúc 7 tuổi

DARWIN – THUYẾT TIẾN HOÁ
Cùng nhau xem lại những gì về Darwin

DARWIN – THUYẾT TIẾN HOÁ
Cùng nhau xem lại những gì về Darwin

DARWIN – THUYẾT TIẾN HOÁ
Cùng nhau xem lại những gì về Darwin

DARWIN – THUYẾT TIẾN HOÁ
Cùng nhau xem lại những gì về Darwin

DARWIN – THUYẾT TIẾN HOÁ
Cùng nhau xem lại những gì về Darwin

NHÌN LẠI VỀ DARWIN
Những video về ông, nội dung chỉ khái quát đoạn tư
liệu

1. The Voyage of the Beagle (Tạm dịch: chuyến đi của Beagle)
https://www.youtube.com/watch?v=1hoDaxVIVPE: Bộ phim tài
liệu này kể về hành trình nghiên cứu của Darwin trên tàu Beagle. Bộ
phim bao gồm các cảnh quay về những nơi mà Darwin đã đến,
những loài sinh vật mà ông đã nhìn thấy và những khám phá mà ông
đã thực hiện.

NHÌN LẠI VỀ DARWIN
Những video về ông, nội dung chỉ khái quát
đoạn tư liệu

2. Charles Darwin and the Tree of Life (Tạm dịch: Charles Darwin và
Cây sự sống)
https://www.dailymotion.com/video/xsxubk: Chương trình truyền hình
này khám phá lý thuyết tiến hoá của Darwin và cách nó đã thay đổi cách
chúng ta hiểu về thế giới tự nhiên. Chương trình bao gồm các cuộc
phỏng vấn với các nhà khoa học, các đoạn phim hoạt hình và các cảnh
quay về những địa điểm quan trọng trong cuộc đời của Darwin.

NHÌN LẠI VỀ DARWIN
Những video về ông, nội dung chỉ khái quát
đoạn tư liệu

3. Icons of Evolution: Charles Darwin (Tạm dịch: biểu tượng của
sự tiến hoá: Charles Darwin)
https://m.youtube.com/watch?v=JOk_0mUT_JU: Bộ phim ngắn
này kể về cuộc đời và công việc của Charles Darwin. Bộ phim bao
gồm các cuộc phỏng vấn với các nhà khoa học, các đoạn phim hoạt
hình và các cảnh quay về những địa điểm quan trọng trong cuộc đời
của Darwin.

Hành trình vòng quanh thế giới
của Đacuyn trên tàu Beagle
(1831-1836)

Lamarck, dựa trên quan sát về loài hươu cao cổ, đã đưa ra học thuyết cho rằng:
– Nguyên nhân tiến hoá: Do môi trường sống thay đổi liên tục, sinh vật chủ động thích nghi bằng cách thay đổi tập quán hoạt động cơ quan. Cơ quan nào hoạt động nhiều sẽ phát triển, ngược lại sẽ tiêu biến.
– Cơ chế tiến hoá: Các đặc điểm thích nghi này được di truyền cho thế hệ sau.
– Kết quả tiến hoá: Từ một loài ban đầu hình thành các loài khác nhau thích nghi với điều kiện sống khác biệt, không có loài nào bị diệt vong.
* Nhận xét: Mặc dù có những điểm chưa hoàn thiện, học thuyết Lamarck vẫn ghi nhận sự tiến bộ khi khẳng định sinh giới có sự biến đổi chứ không bất biến.

Thế giới sinh vật với vô số loài muôn hình vạn trạng, mỗi loài sở hữu những
đặc điểm thích nghi độc đáo với môi trường sống. Điều này từ lâu đã thôi thúc
các nhà Sinh học đi tìm lời giải cho những câu hỏi lớn:
– Vì sao thế giới sinh vật lại vô cùng đa dạng?
– Làm thế nào mỗi loài có thể thích nghi hoàn hảo với môi trường sống của
nó?
– Tại sao nếu chuyển sang môi trường khác, loài đó sẽ bị tuyệt diệt?
Hành trình tìm kiếm câu trả lời đã dẫn đến sự ra đời của các học thuyết tiến hoá,
trong đó tiêu biểu là 4 thuyết: Lamarck, Darwin, Trung tính và Tổng hợp.

Quy trình nghiên cứu
Quy trình nghiên cứu của Darwin gồm các bước:
Bước 1: Quan sát thu thập dữ liệu
Bước 2: Hình thành giả thuyết giải thích dữ liệu quan sát được
Bước 3: Kiểm chứng giả thuyết bằng thực nghiệm.

TÌM HIỂU NHỮNG QUAN SÁT CỦA
DARWIN VỀ CÁC ĐẶC ĐIỂM DI
TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ

HOẠT ĐỘNG THEO NHÓM

???

Câu 1. Darwin đã rút ra được kết luận gì khi
quan sát các loài sinh vật trong tự nhiên?
Câu 2. Tại sao Darwin cho rằng đặc điểm về cấu
trúc, hình thái của mỏ chim trên quần đảo
Galapagos là đặc điểm thích nghi?
Câu 3. Hãy đưa ra một vài đặc điểm thích nghi mà
em quan sát được ở sinh vật và cho biết đặc điểm
đó đem lại lợi ích gì cho chúng?
Câu 4: Theo Darwin, các giống vật nuôi, cây trồng
được tạo ra bằng cách nào? Điều kiện để có thể
tạo ra các giống vật nuôi, cây trồng mới, phù hợp
với nhu cầu của con người là gì?

Câu 1. Darwin đã rút ra được kết luận gì khi quan sát các loài sinh
vật trong tự nhiên?
- Darwin không thể tìm thấy hai sinh vật nào giống nhau hoàn toàn
về các đặc điểm mà ông nhận thấy những cá thể sinh vật có họ hàng
càng gần gũi thì càng có nhiều đặc điểm giống nhau. Theo Darwin,ông
gọi là BD cá thể (biến dị cá thể là các đặc điểm sai khác giữa các cá thể
cùng loài trong quá trình sinh sản, theo những hướng không xác định).
– Darwin còn nhận thấy các sv có khả năng sinh ra 1 lượng rất lớn cá
thể con, vượt xa số lượng cá thể mà nguồn tài nguyên môi trường có
thể nuôi dưỡng.

Câu 2. Tại sao Darwin cho rằng đặc điểm về cấu trúc, hình
thái của mỏ chim trên quần đảo Galapagos là đặc điểm thích
nghi?
Darwin cho rằng đặc điểm về cấu trúc, hình thái của mỏ chim trên
quần đảo Galapagos là đặc điểm thích nghi bởi vì những đặc điểm
đó giúp cho các cá thể sống sót và sinh sản tốt hơn trong điều kiện
môi trường trên đảo.

Câu 3. Hãy đưa ra một vài đặc điểm thích nghi mà em quan
sát được ở sinh vật và cho biết đặc điểm đó đem lại lợi ích gì
cho chúng.
Một số ví dụ về đặc điểm thích nghi:
– Màu thân của sâu ăn lá có màu xanh, lẫn với màu của lá, giúp tránh các loài
chim ăn sâu phát hiện ra.
– Răng của thú ăn thịt sắc nhọn, giúp chúng có thể giết chết con mồi, lóc thịt ra
khỏi xương.
– Nhiều loài thực vật, khi bước vào mùa đông, chúng có phản ứng rụng lá, giúp
cây tránh mất nhiệt, tránh mất nước, có thể sống sót qua mùa đông lạnh và khô.

I. Quan sát các đặc điểm di truyền và biến dị
1. Quan sát các loài sinh vật trong tự nhiên
Sự giống nhau giữa các sinh vật chủ yếu là do chúng có chung tổ tiên.
– Giữa các sinh vật có cùng bố mẹ vẫn có những biến dị cá thể. Những biến dị cá
thể giúp chúng sống sót và sinh sản tốt hơn được gọi là đặc điểm thích nghi.
– Trong quá trình sống, chỉ những cá thể mang đặc điểm thích nghi mới có thể
sống sót đến tuổi sinh sản.

Câu 4: Theo Darwin, các giống vật nuôi, cây trồng được tạo ra bằng
cách nào? Điều kiện để có thể tạo ra các giống vật nuôi, cây trồng mới,
phù hợp với nhu cầu của con người là gì?
- Darwin đã quan sát các giống vật nuôi và cây trồng được con người tạo ra từ một
giống ban đầu.
- Trong cùng 1 giống khi phát hiện thấy những biến dị cá thể ưa thích, con người
đã giữ lại nhân giống riêng và chỉ qua 1 số thế hệ đã có thể tạo nên giống mới →
Darwin gọi là CHỌN LỌC NHÂN TẠO (con người chọn ra những loại biến dị cá
thể mà mình ưa thích cho nhân giống và loại bỏ những biến dị mà mình không
mong muốn)

I. Quan sát các đặc điểm di truyền và biến dị

2. Quan sát các giống vật nuôi, cây trồng
Các giống vật nuôi, cây trồng được tạo ra từ một giống tổ tiên ban đầu thông qua
quá trình chọn lọc nhân tạo.
– Trong quá trình chọn lọc nhân tạo, những biến dị cá thể phù hợp với nhu cầu
của con người sẽ được con người giữ lại, cho nhân giống; những biến dị cá thể
không phù hợp sẽ bị loại bỏ.

TÌM HIỂU VỀ ĐỀ XUẤT GIẢ THUYẾT
CHỌN LỌC TỰ NHIÊN GIẢI THÍCH
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI

Hoạt động theo cặp đôi: Quan
sát tranh và thực hiện trả lời
phiếu học tập số 1

HÌNH ẢNH
Thông tin hình ảnh về loài hươu

PHIẾU HỌC TẬP
Câu 1. Cho biết vai trò của những cá thể có biến dị cổ dài trong
việc hình thành loài hươu cao cổ. Từ đó cho biết Chọn lọc tự
nhiên là gì theo quan điểm của Darwin?
..........................................................................................................
..........................................................................................................
..
Câu 2. Darwin đã giải thích sự hình thành loài theo thuyết chọn
lọc tự nhiên như thế nào?
..........................................................................................................
..........................................................................................................

PHIẾU HỌC TẬP

Hướng dẫn trả lời các câu hỏi
Câu 1.

– Những cá thể có biến dị cổ dài giúp chúng có sức sống
cao hơn trong điều kiện môi trường sống thay đổi (không
còn lá cây ở dưới thấp). Những con hươu cổ dài ăn được
những lá ở trên cao nên có sức sống và khả năng sinh
sản cao hơn những con hươu cổ ngắn, từ đó sinh sản số
lượng nhiều; còn những con hươu cổ ngắn thì chết dần đi.
Dần dần trong nhóm sẽ chỉ còn lại những con hươu cổ dài
và hình thành nên loài hươu cao cổ.
– Chọn lọc tự nhiên là quá trình làm tăng số lượng các cá

Câu 2. Giải thích quá trình hình thành loài mới theo quan điểm
của Darwin:
Trong quá trình sống của sinh vật, các thế hệ sau vừa mang
những đặc điểm giống thế hệ bố mẹ nhưng cũng có những biến
dị di truyền. Mỗi loại biến dị có thể giúp cá thể thích nghi với
một điều kiện môi trường nhất định. Theo thời gian, số cá thể
mang biến dị thích nghi tăng dần, hình thành nên loài mới.

II. Đề xuất giả thuyết chọn lọc tự nhiên giải thích quá trình
hình thành loài
- Chọn lọc tự nhiên là quá trình làm tăng tần số các biến dị thích
nghi, đào thải các biến dị kém thích nghi qua các thế hệ.
- Quá trình hình thành loài mới:
+ Các biến dị phát sinh trong quần thể sinh vật, trong đó có biến dị
thích nghi và biến dị kém thích nghi.
+ Những biến dị thích nghi được chọn lọc tự nhiên giữ lại làm tăng tần
số, dần chiếm ưu thế; những biến dị kém thích nghi bị chọn lọc tự
nhiên đào thải, ngày càng ít đi.
+ Từ loài tổ tiên, dưới tác động của chọn lọc tự nhiên qua nhiều thế hệ,
nhiều hướng sẽ tạo ra loài mới và nhiều loài sinh vật khác nhau.

Hoàn thành phiếu học tập số 2
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2……..NHÓM ………..LỚP…….
Tên thành viên:
1……………………………………………………..
2……………………………………………………..
3……………………………………………………..
4……………………………………………………..
 
Nguyên nhân
Cơ sở
Nội dung
Động lực
Tốc độ
Kết quả

CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
 
 
 
 
 
 

CHỌN LỌC NHÂN TẠO
 
 
 
 
 
 

III. KIỂM CHỨNG
GIẢ THUYẾT

Học sinh nghiên cứu nội dung SGK
và trả lời câu hỏi

HÌNH ẢNH
Thông tin hình ảnh về loài chim

ẢNH

Thông tin hình ảnh về cây

HÌNH

1.

Vì sao Wallace và Darwin cùng phát hiện ra
cơ chế chọn lọc tự nhiên, nhưng học thuyết
chọn lọc tự nhiên chỉ được mang tên Darwin
mà không có tên của Wallace?
2. Darwin đã phải làm gì để học thuyết của
mình được công nhận?

III. Kiểm chứng giả thuyết
Darwin đã phải mất nhiều thời gian và công sức tìm kiếm
các bằng chứng trong tự nhiên cũng như thiết kế các thí
nghiệm nhằm chứng minh học thuyết của mình. Nhờ đó,
học thuyết chọn lọc tự nhiên của Darwin có cơ sở khoa
học vững chắc, được thừa nhận rộng rãi.

LÀM VIỆC NHÓM (Ai nhanh nhất)
Giải thích kết quả của CLTN và CLNT

GIẢI THÍCH KẾT QUẢ CỦA CHỌN LỌC
TỰ NHIÊN VÀ NHÂN TẠO

HƯỚNG DẪN GIẢI ĐÁP CÂU HỎI
Kết quả chọn lọc tự nhiên (Hình 20.1):
- CLTN đào thải các biến dị bất lợi và tích luỹ các biến dị có lợi cho
sinh vật, những cá thể thích nghi với hoàn cảnh sống mới có thể
tồn tại và phát triển được.
- Kết quả của CLTN ở các loài chim sẻ trên đảo Galápagos tạo ra
các loài chim sẻ có hình dạng mỏ khác nhau, CLTN đã giữ lại
những cá thể có hình dạng mỏ phù hợp với nguồn thức ăn (ăn
hạt, ăn sâu, ăn xương rồng,...) để lấy được thức ăn ở nơi chúng
sinh sống, những cá thể không thể lấy được thức ăn do không
mang đặc điểm thích nghi này sẽ bị tiêu diệt.

HƯỚNG DẪN GIẢI ĐÁP CÂU HỎI
Kết quả chọn lọc nhân tạo (Hình 20.2):

- CLNT đào thải các biến dị bất lợi, tích luỹ các biến dị có lợi phù
hợp với mục tiêu sản xuất của con người, tạo nên giống cây trồng
(vật nuôi) thích nghi cao độ với nhu cầu xác định của con người,
đôi khi đặc điểm thích nghi đó có hại cho sinh vật.

- Kết quả của CLNT từ cây cải dại ban đầu đã tạo ra nhiều loài rau
khác nhau. Trong quá trình này, con người chủ động chọn ra
những cá thể có các biến dị mà mình mong muốn (CLNT theo lá,
CLNT theo chồi ngọn, CLNT theo rễ và hoa, CLNT theo cụm hoa,
CLNT theo chồi bên, CLNT theo rễ) rồi cho chúng lai với nhau để
tạo nên giống mới và loại đi những cá thể có các biến dị không

HƯỚNG DẪN PHIẾU HỌC TẬP SAU
Nội dung trả lời phiếu học tập

HƯỚNG DẪN PHIẾU HỌC TẬP SAU
Nội dung trả lời phiếu học tập

3
2
1
7
8
5
1
2
3
6
4
9
9
5
2
1
0
8
7
6
4
3

HẾT
HẾT
GIỜ
GIỜ

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

1
2
3
4
5
6
7

Ế
T
H
R
T
C H
T Ổ T

B I
Đ Ấ U
C
D I T

N
R
Ọ
U
Í
Ọ
I

D
A
N
Y
C
N
Ê

Ị
N
L
Ề
H
L
N

C
H
Ọ
N
L
Ọ
C

Á T H Ể
S I N H T Ồ N
C N H Â N T Ạ O
Ũ Y
C T Ự N H
H U N G

I

Ê N

Câu
5:
Điền
vào
chỗ
trống
Câu
6:
Trong
cuộc
đấu
tranh
sinh
tồn,
những
cádù
thể
sinh vật
nào
có
7:
Điền
vào
chỗ
trống
4:
Điền
vào
chỗ
trống
Câu
1:
Các
cá
thể
của
cùng
một
bố
mẹ
mặc
giống
với
bố
mẹ
Câu 2:
3:
Qúa
trình
chọn
giống
vật
nuôi
vàcủa
cây
trồng
củagồm
con
Câu
Các
cá
thể
sinh
vật chịu
luôn
phải
đấu
tranh
vớibao
nhau
để2người.
giành
Sinh
vật
trong
thiên
nhiên
tác
động
CLTN,
mặt:
biến
dị
di
truyền
giúp
chúng
thích
nghi
tốt
hơn
dẫn
đến
khả
năng
Darwin
đã
đưa
ra
được
cơ
chế
tiến
hóa
chính
là
CLTN,
qua
đó
giải
Các
biến
dị
được
phát
sinh trong
quá
trình
sinh
sản vẫn
sẽ được
nhiều
hơn
so
với
cá
thể
không
có
họ
hàng
nhưng
chúng
khác
Darwin
gọi
là
gì?
quyền
sống
sót.
làlợi,
gì?vừa………………………..các biến dị có
Vừa
đào
thải
cácDarwin
biến sinh
dịgọi
bất
sống
sót
và
khả
năng
sản
cao
hơn
cálàthể
khác
cáloài
thể giống
đó sẽ
thích
được
thống
nhất
trong
đa
dạng
của
sinh
giới.thì
Các
…………….......
Cho thế
hệ
sau.Darwin
biệt
nhau
về
nhiều
đặc
điểm,
gọi
gì?
lợi
cho
sinh vật.
để
lại là
nhiều
connguồn
hơn cho
quần thể. Darwin gọi quá trình này là gì?
nhau
do bắt
từ ……………………………………….

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
Câu 1. Theo Darwin, nhân tố chính quy định chiều hướng và tốc độ biến đổi của
các giống vật nuôi, cây trồng là

A Chọn lọc nhân tạo
B Chọn lọc tự nhiên
C Biến dị cá thể
D Biến dị xác định

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
Câu 2. Theo quan niệm của Darwin, chọn lọc tự nhiên tác động thông qua đặc tính
di truyền và biến dị là nhân tố chính trong quá trình hình thành

A

các đặc điểm thích nghi trên cơ thể sinh vật và sự hình thành loài
mới.

B các giống vật nuôi và cây trồng năng suất cao.
C nhiều giống, thứ mới trong phạm vi một loài.
D những biến dị cá thể.

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
Câu 3. Giải thích mối quan hệ giữa các loài Darwin cho rằng các loài

A

là kết quả của quá trình tiến hoá từ rất nhiều nguồn gốc khác nhau.

B

là kết quả của quá trình tiến hoá từ một nguồn gốc chung.

C

được biến đổi theo hướng ngày càng hoàn thiện nhưng có nguồn gốc khác
nhau.

D

đều được sinh ra cùng một thời điểm và đều chịu sự chi phối của chọn lọc tự
nhiên.

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

Câu 4. Từ gà rừng, ngày nay
xuất hiện nhiều giống gà khác
nhau như gà hướng trứng, gà
hướng thịt, gà chọi, gà cảnh.
Hãy giải thích kết quả này.