Một ô tô đi tới điểm O của một ngã tư đường
có 4 hướng: Đông, Tây, Nam, Bắc với tốc độ
không đổi 36km/h. Nếu ô tô đi tiếp thì sau
10s:
a) Quãng đường đi tiếp của ô tô là bao
nhiêu mét?
b) Vị trí của ô tô là điểm nào trên hình vẽ?

+ Đổi 36 km/h = 10 m/s
Quãng đường đi tiếp của ô tô là: m
+ Vì không biết hướng chuyển động của ô tô nên ta không thể xác
định được vị trí của ô tô.

KHỞI ĐỘNG

Em hãy xem video sau và trả lời câu hỏi xuất hiện trong đó.

BÀI 4: ĐỘ DỊCH CHUYỂN
VÀ QUÃNG ĐƯỜNG
ĐI ĐƯỢC

VIDEO 1

NỘI DUNG BÀI HỌC
1. Vị trí chuyển động của vật tại các

2. Độ dịch chuyển

thời điểm

3. Phân biệt độ dịch chuyển và
quãng đường đi được

4. Tổng hợp độ dịch chuyển

I. VỊ TRÍ CỦA VẬT CHUYỂN ĐỘNG TẠI CÁC THỜI ĐIỂM
Để xác định vị trí của vật, người ta dùng hệ tọa độ vuông góc có gốc là vị trí của vật mốc, trục
hoành Ox và trục tung Oy. Các giá trị trên trục tọa độ được xác định theo một tỷ lệ xác định.

Ví dụ: Tìm vị trí của các điểm A, B trên
hệ tọa độ xOy hình 4.1.

Trả lời

VIDEO 2

?. Hãy dùng bản đồ Việt Nam và hệ tọa độ địa lí, xác định vị trí
của thành phố Hải Phòng so với vị trí của thủ đô Hà Nôi?

Trả lời

Gán hệ tọa độ địa lý vào thì : Thành phố Hải
Phòng cách Hà Nội 120km về phía Đông
Đông – Nam.

Sau khi đọc SGK, em hãy cho biết để xác định được thời điểm, người
ta đã làm như thế nào?

Trả lời
Để xác định được thời điểm, người ta sẽ phải chọn một mốc thời
gian, đo khoảng thời gian từ thời điểm được chọn làm mốc đến
thời điểm cần xác định.

?. Xác định vị trí của vật A trên trục Ox vẽ ở hình 4.3 tại thời điểm
11h, biết vật chuyển động thẳng, mỗi giờ đi được 40km.

Trả lời

- Điểm A được xách định như hình vẽ trên:
+ Ta thấy mốc thời gian được chọn là lúc 8h đến thời điểm 11h, vật chuyển động trong thời
gian 3h đồng hồ.
+ Theo dữ liệu trong đề bài, mỗi giờ vật đi được 40km 3h vật sẽ đi được 120km.
+ Mà tỉ xích trong hệ quy chiếu trên là 1:20km điểm A (đại diện cho vật chuyển động) nằm
trên trục Ox, cách gốc O là 6 khoảng (120km) như hình trên.

VIDEO 3

- Hệ tọa độ kết hợp với mốc thời gian và đồng hồ đo thời gian
được gọi là hệ quy chiếu.

Lưu ý:
Khi vật chuyển động trên đường thẳng thì chỉ cần dùng hệ tọa
độ có điểm gốc O (vị trí của vật mốc) và trục Ox trùng với quỹ
đạo chuyển động của vật.

II. SAI SỐ PHÉP ĐO
+ Quãng đường đi được chưa thể dùng để mô tả sự thay đổi vị trí
của vật. Nó chỉ có thể xác định được khoảng cách giữa điểm đầu và
điểm cuối của chuyển động nhưng chưa đủ để xác định vị trí của
vật. Muốn xác đinh được vị trí trí của vật phải biết thêm hướng của
chuyển động.
+ Độ dịch chuyển là đại lượng vừa cho biết độ dài vừa cho biết
hướng của sự thay đổi vị trí của vật.
+ Đại lượng vecto là một đại lượng, vừa cho biết độ lớn, vừa cho
biết hướng như độ dịch chuyển.

VIDEO 4

Kết luận : Độ dịch chuyển được biểu diễn bằng một mũi
tên nối vị trí đầu và vị trí cuối của chuyển động, có độ dài
tỉ lệ với độ lớn của độ dịch chuyển.
Kí hiệu là:

?. Hãy xác định các độ dịch chuyển mô tả ở hình 4.5
trong tọa độ địa lý.

Trả lời
Các độ dịch chuyển được mô tả trong hình 4.5 là :
 = 200 m (hướng Bắc)
 = 200 m (góc  theo hướng Đông – Bắc)
 = 300 m (hướng Đông)
 = 100 m (hướng Tây)

Một sự thay đổi vị trí của vật có thể được thực hiện bằng
nhiều quãng đường đi được khác nhau. Vì vậy, trong nhiều
trường hợp, quãng đường đi được không thể dùng để mô
tả sự thay đổi vị trí của vật. Khái niệm độ dịch chuyển ra
đời đã giải quyết được vấn đề đó.

VIDEO 5

III. PHÂN BIỆT ĐỘ DỊCH CHUYỂN VÀ QUÃNG
ĐƯỜNG ĐI ĐƯỢC

?1. Hãy so sánh độ lớn của độ dịch chuyển và quãng đường
đi được của ba chuyển động ở hình 4.6

Trả lời

+ Độ dịch chuyển của ba chuyển động này bằng nhau vì điểm đầu và
điểm cuối của ba chuyển động này là như nhau.
+ Quãng đường đi được của ô tô (3) lớn nhất, rồi đến xe máy (1) và
cuối cùng là người đi bộ (2).

?2. Theo em khi nào độ lớn độ dịch chuyển và quãng
đường đi được có độ lớn bằng nhau?

Trả lời
Khi vật chuyển động thẳng, không đổi chiều thì độ lớn
của độ dịch chuyển và quãng đường đi được của một
chuyển động bằng nhau.

Nhận xét: Độ dịch chuyển và quãng đường đi được
là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Chúng ta
không thể kết luận về mối quan hệ hay sự ràng buộc
lẫn nhau giữa chúng.

Bạn A đi xe đạp từ nhà qua trạm xăng, tới siêu thị mua
đồ rồi quay về nhà cất đồ, sau đó đi xe đến trường (Hình
4.7)

1. Chọn hệ toạ độ có gốc là vị trí nhà bạn A, trục Ox
trùng với đường đi từ nhà bạn A tới trường.
a) Tính quãng đường đi được và độ dịch chuyển của bạn
A khi đi từ trạm xăng tới siêu thị.
b) Tính quãng đường đi được và độ dịch chuyển của bạn
A trong cả chuyến đi trên.

Trả lời
a) Chọn hệ tọa độ có gốc là vị trí nhà bạn A, trục Ox trùng với đường đi từ nhà bạn A tới
trường
- Quãng đường bạn A đi từ trạm xăng đến siêu thị là: s = 800 – 400 = 400 (m)
- Độ dịch chuyển của bạn A từ trạm xăng đến siêu thị là: d = 800 – 400 = 400 (m)