Haèng ngaøy ta thöôøng nghe noùi ñeán töø “naêng löôïng”.
Ví duï : nhaø maùy thuûy ñieän Hoøa Bình ñaõ bieán naêng löôïng cuûa
doøng nöôùc thaønh naêng löôïng ñieän. Con ngöôøi muoán hoaït
ñoäng phaûi coù naêng löôïng. Vaäy naêng löôïng laø gì ? Noù toàn taïi
döôùi daïng naøo ?

Trong baøi naøy chuùng ta tìm hieåu daïng naêng löôïng cô
baûn nhaát laø cô naêng.

Bài 16:
I. CƠ NĂNG:

CƠ NĂNG

Năng lượng là gì?

Dạng năng lượng đơn giản nhất là CƠ NĂNG

I. Cô naêng
- Khi moät vaät coù khaû naêng thöïc hieän coâng cô hoïc, ta noùi vaät
ñoù coù cô naêng.
- Vaät coù khaû naêng thöïc hieän coâng cô hoïc caøng lôùn thì cô naêng
cuûa vaâït caøng lôùn.
- Ñôn vò của cơ năng laø Jun( J).

II. THẾ NĂNG:
1. Thế năng hấp dẫn:
B



-Quaû naëng A ñang ñöùng yeân
treân maët ñaát khoâng coù
khaû naêng sinh coâng.

A
///////////////////////////////// mặt đất///////////////////////////////////////////////

Quả nặng A đứng yên trên mặt đất, có khả năng sinh công
không?

C1
Nếu đưa quả nặng lên một độ cao nào đó thì nó có cơ năng
không? Tại sao?
B

A


Quaû naëng A chuyeån ñoäng xuoáng phía döôùi laøm caêng sôïi daây.
Söùc caêng cuûa sôïi daây laøm thoûi goã B chuyeån ñoäng, töùc laø thöïc
///////////////////////////////// mặt đất///////////////////////////////////////////////
hieän coâng.
Nhö vaäy quaû naëng A khi ñöa leân ñoä cao naøo ñoù noù coù khaû
naêng sinh coâng.
g Töùc laø coù cô naêng.

Nếu đưa quả nặng lên một độ cao
nào đó thì nó có cơ năng không?
Tại sao?
C1



Traû lôøi :
quaû naëng A khi ñöa leân ñoä cao naøo ñoù noù coù khaû naêng sinh coâng.
g
Töùc laø coù cô naêng.

Hãy chọn từ thích hợp để hoàn thành câu nhận xét sau:
càng cao
-Vật ở vị trí ……………so
với mặt đất thì công mà vật đó
càng lớn
có khả năng thực hiện được …..………;nghĩa
là thế năng
của vật đó càng lớn.
B

A

- Thế năng được xác định bởi vị trí
của vật so với mặt đất gọi là thế năng
hấp dẫn

-Khi vật nằm trên mặt đất thì thế năng hấp dẫn của vật
bằng bao nhiêu?
-Khi vật nằm trên mặt đất thì thế năng hấp dẫn của vật bằng 0.

- Thế năng được xác định bởi vị trí của vật so với mặt đất gọi là
thế năng hấp dẫn
Ta có thể không lấy mặt đất,mà lấy vị trí khác để tính độ cao.Vậy
Thế năng hấp dẫn phụ thuộc vào yếu tố nào?
Vậy Thế năng hấp dẫn phụ thuộc vào yếu tố vào độ cao
Khi vật có khối lượng càng lớn thì thế năng của vật có giá trị thay
đổi như thế nào?
- Thế năng hấp dẫn còn phụ thuộc vào khối lượng của vật.

Chú ý 1: SGK/56
- Thế năng hấp dẫn phụ thuộc vào khối lượng và độ cao của vật



2. Theá naêng ñaøn hoài :
Moät loø xo troøn baèng theùp uoán thaønh voøng troøn :
Ñaët mieáng goã leân phía treân roài buoäc moät sôïi daây keùo xuoáng
phía döôùi.

THẾ NĂNG ĐÀN HỒI

c2

Lúc này lò xo có cơ năng.

Bằng cách nào để biết lò xo có cơ năng?

c2 
Giaû söû caét ñöùt sôïi daây, loø xo ñaåy mieáng goã leân cao töùc laø
thöïc hieän coâng, töùc laø coù cô naêng.

h×nh 16.2

2. Thế năng đàn hồi:

Khi lò xo biến dạng ít

2. Thế năng đàn hồi:



Khi lò xo biến dạng nhiều

=>Thế năng này phụ thuộc vào độ biến dạng đàn hồi
nên được gọi là thế năng đàn hồi

III. Ñoäng naêng :
1. Khi naøo vaät coù ñoäng naêng ?
Thí nghieäm 1 :
C3 : Hieän töôïng seõ xaûy ra nhö theá naøo ?
A

A

B

h×nh 16.3


Traû lôøi :
Quaû caàu A laên xuoáng ñaäp vaøo mieáng goã B, laøm mieáng goã B
chuyeån ñoäng moät ñoaïn.

C4 : Chöùng minh raèng quaû caàu A ñang chuyeån ñoäng coù khaû
naêng thöïc hieän coâng.


Traû lôøi :
Quaû caàu A taùc duïng vaøo mieáng goã B moät löïc laøm mieáng goã
B chuyeån ñoäng, töùc laø thöïc hieän coâng.
C5 : từ kết quả thí nghiệm tìm từ thích hợp cho chỗ
trống của keát luaän :



Moät vaät coù khaû naêng sinh
………………...
công töùc laø coù cô naêng.
Cô naêng cuûa vaät do chuyeån ñoäng maø coù goïi laø ñoäng naêng.

2. Ñoäng naêng cuûa vaät phuï thuoäc vaøo yeáu toá naøo ?
Thí nghieäm 2 : Ñaët quaû caàu ôû vò trí (2) cao hôn vò trí (1).
Thí nghieäm 3 : Thay quaû caàu A baèng quaû caàu A' lôùn vaø naëng hôn
(2)
(1)
A

S1
S2
S3

Hình 16.3

A'

C6 : Ñoä lôùn vaän toác thay ñoåi theá naøo so vôùi thí nghieäm 1 ?
So saùnh coâng cuûa quaû caàu A thöïc hieän luùc naøy vôùi luùc tröôùc.
Töø ñoù suy ra ñoäng naêng cuûa quaû caàu A phuï thuoäc theá naøo vaøo
vaän toác cuûa noù ?

 Traû lôøi :

So vôùi thí nghieäm 1, laàn naøy quaû caàu A chuyeån ñoäng ñöôïc
ñoaïn daøi hôn. Nhö vaäy khaû naêng thöïc hieän coâng cuûa quaû caàu
A laàn naøy lôùn hôn tröôùc.
-Quaû caàu A laên töø vò trí cao hôn neân vaän toác cuûa noù khi ñaäp
vaøo mieáng goã B lôùn hôn tröôùc.



Qua thí nghòeâm coù theå ruùt ra keát luaän :
-Ñoäng naêng cuûa quaû caàu A phuï thuoäc vaøo vaän toác cuûa noù.
Vaän toác caøng lôùn thì ñoäng naêng caøng lôùn.

C7 : Hieän töôïng xaûy ra coù gì khaùc so vôùi thí nghieäm 2 ?
- So saùnh coâng thöïc hieän ñöôïc cuûa quaû caàu A vaø A' ?
- Töø ñoù suy ra ñoäng naêng cuûa quaû caàu coøn phuï thuoäc
theá naøo vaøo khoái löôïng cuûa noù ?
Traû lôøi :
-Mieáng goã B chuyeån ñoäng ñöôïc 1 ñoaïn daøi hôn, nhö
vaäy coâng cuûa quaû caàu A thöïc hieän ñöôïc lôùn hôn coâng
cuûa quaû caàu A thöïc hieän luùc tröôùc.



=>Thí nghieäm cho thaáy ñoäng naêng cuûa quaû caàu coøn
phuï thuoäc vaøo khoái löôïng cuûa noù. Khoái löôïng cuûa vaâït
caøng lôùn thì ñoäng naêng cuûa vaät caøng lôùn.

C8 : Caùc thí nghieäm treân cho thaáy ñoäng naêng
phuï thuoäc vaøo nhöõng yeáu toá gì vaø phuï thuoäc
nhö theá naøo ?
Traû lôøi :

 Ñoäng naêng cuûa vaät phuï thuoäc vµo vaän toác vaø
khoái löôïng cuûa noù.

Động năng của vật phụ thuộc vào vận tốc và khối lượng
của nó

Chú ý 2:
Hãy chọn từ thích hợp để hoàn thành câu nhận xét sau:



cơ năng
- Động năng và thế năng là hai dạng của ………….
- Một vật có thể vừa có động năng vừa có thế năng. Cơ
năng và thế năng
năng của vật lúc đó bằng tổng…động
………………………...của
nó

VẬN DỤNG
C9 : Neâu thí duï vaät coù caû ñoäng naêng vaø theá naêng.

c9

gợi ý:Vật nào có cả động năng và thế năng?

Đ

1

S

4

3

2

S

Đ



Đ

S

5

6

S

7

Traû lôøi :
Vaät ñang chuyeån ñoäng trong khoâng trung, con laéc dao ñoäng …

c10

Cơ năng các vật sau thuộc dạng cơ năng nào?





a) chiếc cung đã
được giương

Hình 16.4

b)nước chảy từ
trên cao xuống



c) nước bị ngăn
trên đập cao

VẬN DỤNG
c10

Cơ năng các vật sau thuộc dạng cơ năng nào?






Thế năng
hấp dẫn

Thế năng đàn hồi
Thế năng + Động năng

Củng cố bài học
1- Khi nµo vËt cã c¬ n¨ng ?
2- C¬ n¨ng tån t¹i ë nh÷ng d¹ng nµo?
3- Cã mÊy d¹ng thÕ n¨ng, lµ nh÷ng d¹ng nµo?
4. ThÕ n¨ng hÊp dÉn phô thuéc vµo nh÷ng yÕu tè nµo ?
5. §éng n¨ng cña vËt phô thuéc vµo nh÷ng yÕu tè nµo?

Ghi nhôù :
•

*Khi vaät coù khaû naêng sinh coâng ta noùi vaät coù cô naêng.

* Cô naêng cuûa vaät phuï thuoäc vaøo vò trí cuûa vaät so vôùi maët ñaát,
hoaëc so vôùi moät vò khaùc ñöôïc choïn laøm moác ñeå tính ñoä cao, goïi
laø theá naêng haáp daãn. Vaät coù khoái löôïng caøng lôùn vaø ôû caøng cao
thì theá naêng haáp daãn caøng lôùn.
*Cô naêng cuûa vaät phuï thuoäc vaøo ñoä bieán daïng cuûa vaät goïi laø
•
theá naêng ñaøn hoài.
* Cô naêng cuûa vaät do chuyeån ñoäng maø coù goïi laø ñoäng naêng.
Vaät coù khoái löôïng caøng lôùn vaø chuyeån ñoäng caøng nhanh thì ñoäng
naêng caøng lôùn.
* Ñoäng naêng vaø theá naêng laø hai daïng cuûa cô naêng. Cô naêng cuûa moät
vaät baèng toång theá naêng vaø ñoäng naêng cuûa noù.

Hướng dẫn học sinh tự học ở
nhà16.3, 16.4, 16.5 (SBT)
-Làm các bài tập 16.1,
-Học thuộc phần ghi nhớ:sgk/58
-Đọc phần “Có thể em chưa biết”
-Xem trước bài 19: Các chất được cấu tạo như thế nào?