Tuần 14,15 – Tiết 56,57,58,59
BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

Kiểm tra
bài cũ
Em hãy cho biết:
▸ Khóa lưỡng phân là gì?
▸ Nêu các bước cơ bản để thực hiện khóa lưỡng
phân.

Theo em, vì sao chúng ta cần tiêm phòng?

NỘI DUNG BÀI HỌC
Hình dạng, cấu tạo đơn giản của virus

Virus

Một số bệnh do virus gây ra ở người
Hình dạng, cấu tạo đơn giản của vi khuẩn

Vi khuẩn

Vai trò của vi khuẩn
Tác hại của vi khuẩn
Phòng bệnh

Phòng bệnh do virus
và vi khuẩn gây nên

Sử dụng vắc-xin ngăn ngừa
Sử dụng thuốc kháng sinh

I. VIRUS
1. Hình dạng và cấu tạo đơn giản của virus
Kể tên một số loại virus mà các em biết.

Virus dạng khối:
virus bại liệt

Virus dạng xoắn:
virus cúm

Virus dạng hỗn hợp:
virus đậu mùa

Virus, hình
dạng của virus
▸

Virus là dạng sống có kích thước rất nhỏ, mắt thường
không nhìn thấy được. Hàng triệu virus gộp lại mới bằng
đầu của một chiếc ghim giấy.

▸

Virus có nhiều hình dạng khác nhau: hình que, đa diện,
hình cầu, xoắn, hình khối,….

Thảo luận và
trả lời câu hỏi
Quan sát Hình 16.1 và cho biết hình
dạng của các virus theo bảng gợi ý sau:

Tên hình

Hình que

Hình a

x

?

?

Hình cầu

Hình đa diện

?

?

Tên hình

Hình que

Hình a

x

Hình cầu

Hình b
Hình c

Hình đa diện

x
x

Cấu tạo
của virus

Quan sát Hình 16.2, em hãy cho biết:

Virus có được coi là một sinh vật hoàn chỉnh không?


Virus chưa có cấu tạo tế bào:
không có màng tế bào, tế bào
chất và nhân.



Virus chỉ có chất di truyền và lớp
vỏ protein bao bọc bên ngoài.



Vì vây, virus chưa được coi là
một sinh vật hoàn chỉnh.

Thảo luận và
trả lời câu hỏi
Tại sao virus phải sống kí sinh nội bào bắt buộc?
Virus phải sống kí sinh nội bào bắt buộc chưa có
cấu tạo tế bào, không có các thành phần chính của
một tế bào điển hình, nên khi ra khỏi tế bào chủ,
virus tồn tại như một vật không sống.

2. Một số bệnh do virus gây nên ở người
 Virus được coi là tác nhân gây bệnh cho thực vật, động vật, con người vì
chúng có khả năng “sinh sản” và lan truyền rất nhanh từ tế bào này sang tế
bào khác.
 Hiện nay, có khoảng 1 000 bệnh do virus gây ra ở thực vật, gây tổn thất cho
ngành nông nghiệp.

Thảo luận và
trả lời câu hỏi

Em hãy kể tên và một số biểu hiện chính
của bệnh do virus gây ra ở người.

Sưng, đau tuyến nước bọt

Xuất hiện ban, sốt cao, đau
bụng, nôn, đau đầu, khó chịu

Buồn nôn, tiêu chảy

II. VI KHUẨN
1. Hình dạng, cấu tạo của vi khuẩn

Vi khuẩn, cấu tạo của vi khuẩn
Quan sát
Hình 16.8

Em hãy cho biết:
 Vi khuẩn là gì?
 Các thành phần cấu tạo của một vi khuẩn.
 Vi khuẩn: là những sinh vật đơn bào
rất nhỏ bé, có kích thước 0,5 - 10
micro met, chỉ có thể quan sát
chúng bằng kính hiển vi.
 Vi khuẩn có ở trong không khí, đất
nước, cơ thể sinh vật.
 Cấu tạo của vi khuẩn: vùng nhân, tế
bào chất, thành tế bào, màng tế bào

Quan sát
Hình 16.9







Hình cầu
Hình que
Hình xoắn
Hình ống
Hình chuỗi hạt

Hình dạng của vi khuẩn
Em hãy cho biết: Các hình dạng khác nhau của vi khuẩn.

Thảo luận và trả lời câu hỏi
So sánh sự khác nhau về cấu tạo của virus
và vi khuẩn theo gợi ý trong bảng 16.2 
Đặc điểm

Virus

Thành tế bào
?

Vi khuẩn
x

?

?

Bảng so sánh sự khác nhau
về cấu tạo của virus và vi khuẩn
Đặc điểm

Virus

Vi khuẩn

Thành tế bào

x

Màng tế bào

x

Tế bào chất

x

Vùng nhân

x

2. Vai trò
của vi khuẩn
Chế biến các thực
phẩm lên men

Phân bón
nông nghiệp

Động vật, con
người tiêu
hóa thức ăn

Phân giải xác
động thực vật và
tăng độ màu mỡ
cho đất

Thảo luận và trả lời câu hỏi
Vì sao cần ủ sữa chua ở nhiệt độ 30 - 45 độ C trong 8 - 24 tiếng?

 Nhiệt độ và thời gian hợp lí
thì vi khuẩn lên men sẽ hoạt
động mạnh.

3. Tác hại
của vi khuẩn
Vi khuẩn làm
hỏng thức ăn

Thức ăn ôi thiu

Vi khuẩn gây bệnh cho
con người và sinh vật
 Uốn ván, sốt thương
hàn, lao,…
 Sinh vật: bạc lá, héo
cây,….

Thảo luận và
trả lời câu hỏi

Em hãy cho biết:
Một số cách bảo quản thức ăn tránh bị hỏng do vi
khuẩn ở gia đình em.
 Sấy khô, đông lạnh, muối chua,…
 Chế biến thức ăn trong ngày thực phẩm tươi
sống.
 Sơ chế sạch thịt cá sống, không để lẫn thức ăn
sống – chín,…

Lấy ví dụ về những vi khuẩn có ích và
vi khuẩn gây hại đối với sinh vật và con người.
 
 Lactobacillus: vi khuẩn giúp
tiêu diệt nhiều loại hại khuẩn
trong đường ruột. 
 Microflora: vi khuẩn, nấm da
con người, giúp ngăn chặn
tình trạng vết thương bị nhiễm
trùng, chữa lành vết thương.
Vi khuẩn có lợi

 E-coli: gây bệnh bị tiêu chảy, nôn
mửa,…
 Salmonella gây bệnh thương hàn.
 V.cholerae gây bệnh tả.
 Shigella gây bệnh lỵ

Vi khuẩn có hại

III. PHÒNG BỆNH DO VIRUS,
VI KHUẨN GÂY NÊN
 Hơn 70% các loại bệnh ở người do virus và vi khuẩn
và là bệnh truyền nhiễm.
 Theo em, làm cách nào để phòng chống, ngăn ngừa
bệnh do virus, vi khuẩn gây ra ở người?

Đeo khẩu trang khi ra ngoài

Tập thể dục rèn luyện sức khỏe

Ăn uống đủ chất dinh dưỡng

Không tiếp xúc với
Người bị nhiễm virus

Rửa tay bằng xà phòng

Bổ sung thêm vitamin C cho cơ
thể để nâng cao sức đề kháng

Mở rộng

 Chủng virus Corona được xác định trong một
cuộc điều tra ổ dịch bắt nguồn từ khu chợ lớn
chuyên bán hải sản và động vật ở Vũ Hán, tỉnh
Hồ Bắc, Trung Quốc.
 Virus Corona mới gây viêm phổi cấp. Người mắc
bệnh viêm phổi do loại virus này gây ra có các
biểu hiện như ho, sốt và khó thở. Trong các
trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân còn suy yếu
nội tạng.
 Em hãy nêu một số biện pháp phòng chống
bệnh do virus Corona gây nên.

Thảo luận và
trả lời câu
hỏi

Em hãy nêu một số biện pháp mà gia đình và địa
phương em đã thực hiện để phòng chống các bệnh lây
nhiễm do virus, vi khuẩn gây nên cho cây trồng và vật
nuôi.
▸ Cây trồng: phun thuốc, tạo giống cây sạch
bệnh,…
▸ Vật nuôi: cọ rửa chuồng, trại sạch sẽ; tiêm
phòng bệnh dại,….

2. Sử dụng vắc-xin ngăn ngừa
các bệnh do virus và vi khuẩn gây nên
 Vắc-xin là chế phẩm khi tiêm vào cơ thể sẽ kích
thích phản ứng miễn dịch, giúp cơ thể chống lại
các tác nhân gây bệnh.
 Tiêm phòng vắc-xin là biện pháp phòng các
bệnh do virus và vi khuẩn gây nên.
 Tuy nhiên, một số bệnh do virus gây ra đến nay
vẫn chưa có vắc-xin và phương pháp điều trị
hiệu quả: AIDS, SARS, Ebola.

Thảo luận và trả lời câu hỏi

Em có biết mình đã được tiêm vắc-xin
phòng bệnh gì và tiêm khi nào không?

3. kháng sinh
chống lại vi khuẩn
 Kháng sinh được chiết xuất từ các vi khuẩn,
nấm có khả năng tiêu diệt, kìm hãm sự phát triển
của vi khuẩn gây bệnh ở người và sinh vật.
 Thuốc kháng sinh có thể gây nên bệnh viêm
họng, tiêu chảy, nhiễm trùng da,..

Thảo luận và
trả lời câu hỏi

▸ Khi sử dụng thuốc kháng sinh để điều trị các bệnh
người, chúng ta cần lưu ý điều gì?
Sử dụng thuốc theo chỉ
định của bác sĩ
Bổ sung lợi khuẩn
Uống thuốc kháng sinh
sau bữa ăn
Nếu bị các rối loạn tiêu
hóa phải dừng thuốc

Uống nhiều nước

Luyện tập mở rộng
Có bạn nói rằng: “Vi khuẩn chỉ có hại mà không
có ích lợi gì cho con người”. Em có đồng ý với
quan điểm của bạn không? Tại sao?
 Quan điểm này chưa chính xác.
 Bên cạnh bệnh do vi khuẩn gây
nên, vi khuẩn được dùng để chế
biến các thực phẩm lên men, giúp
con người tiêu hóa thức ăn, làm
phân bón,….

Hoàn thiện bảng một số biểu hiện của bệnh do virus
gây nên ở người, động vật

Tên bệnh
Bệnh cúm ở người
Bệnh sốt xuất huyết
Bệnh cúm ở gà

Biểu hiện bệnh

Hướng dẫn
về nhà

Trả lời các
câu hỏi trong
Sách bài tập

Đọc trước Bài 17 – Đa dạng
nguyên sinh vật
+ Tìm hiểu sự đa dạng và vai trò
của nguyên sinh vật.
+Tìm hiểu về một số bệnh, cách
phòng và chống do nguyên sinh
vật gây nên.

CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!