BÀI 8:
DINH DƯỠNG VÀ
TIÊU HÓA Ở ĐỘNG
VẬT

NỘI DUNG BÀI HỌC
1

Khởi động bài học

2

Hình thành kiến thức

3

Luyện tập

MỤC TIÊU BÀI HỌC
• Mô tả được quá trình tiêu hoá thức ăn trong ống tiêu hoá.
• Trình bày được cơ chế tiêu hoá cơ học và tiêu hoá hóa học
diễn ra lần lượt tại khoang miệng, dạ dày và ruột non ở
người.
• Trình bày được quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng và
đồng hóa, sử dụng chất dinh dưỡng

Hoạt động 1

KHỞI
ĐỘNG
BÀI HỌC

LUẬT CHƠI
Trò chơi có 6 ngôi sao tương ứng với các phần quà khác nhau, HS
giơ tay để tham gia chọn và trả lời câu hỏi, trả lời đúng sẽ nhận
được phần quà của câu hỏi đó.

NHỮNG NGÔI SAO NHỎ

1
3

5

2

6
4

NHỮNG NGÔI SAO NHỎ

EXIT

Câu 1: Quá trình dinh dưỡng ở động vật và con người
không bao gồm giai đoạn nào sau đây?
A. Lấy thức ăn

Bạn
nhận
được
1
chiếc
bút
bi
B. Tiêu hóa thức ăn
C. Hô hấp tế bào
D. Hấp thụ chất dinh dưỡng

HOME

Câu 2: Kiểu lấy thức ăn nào sau đây là ăn lọc?
A. Muỗi hút máu động vật

Bạn nhận được 1 quyển vở

B. Ong hút mật hoa

C. Cá voi lọc sinh vật phù du trong nước
D. Nhện đuổi bắt côn trùng để ăn

HOME

Câu 3: Đặc điểm nổi bật của động vật ăn hút là gì?
A. Có bộ phận nhai lớn để nghiền thức ăn cứng

Bạn nhận được 1 bút chì

B. Dùng cấu trúc miệng đục lỗ và hút dịch lỏng
C. Lọc nước qua mang để lấy thức ăn
D. Dùng chân và răng để bắt mồi

HOME

Câu 4: Tiêu hóa nội bào khác tiêu hóa ngoại bào ở điểm nào sau
đây?

Bạn nhận được 2 bút bi

A. Chỉ tiêu hóa thức ăn ở kích thước nhỏ
B. Chỉ xảy ra trong ống tiêu hóa

C. Nhờ hoạt động cơ học và enzyme tiêu hóa
D. Xảy ra chủ yếu ở các loài có cơ quan tiêu hóa hoàn chỉnh

HOME

Câu 5: Loài động vật nào dưới đây lấy thức ăn theo kiểu ăn
thức ăn rắn kích cỡ khác nhau?

Bạn nhận được 1 chiếc bút đỏ
A. Muỗi

B. Cá voi
C. Hổ
D. Trai

HOME

Câu 6: Một học sinh quan sát trai sông và thấy chúng liên tục
hút nước vào cơ thể. Điều này giúp trai:

Bạn nhận được 2 bút bi

A. Hấp thụ oxy trực tiếp từ nước

B. Lọc nước để lấy thức ăn nhỏ như tảo và vi khuẩn
C. Lẩn trốn kẻ thù dưới bùn
D. Làm sạch cơ thể bằng nước

HOME

ÔN TẬP KIẾN THỨC
I.

QUÁ TRÌNH DINH DƯỠNG

Dinh dưỡng là quá trình lấy chất dinh dưỡng cần thiết dưới dạng thức ăn
và tổng hợp thành chất sống của cơ thể, đảm bảo cho cơ thể tồn tại và
phát triển.

ÔN TẬP KIẾN THỨC
1. Lấy thức ăn
ĂN LỌC
Là kiểu lọc nước qua
bộ phận chuyên hóa
để lấy thức ăn

ĂN HÚT
Thức ăn được lấy bằng
cách hút dịch lỏng từ cơ
thể động/ thực vật

ĂN THỨC ĂN RẮN
KÍCH CỠ KHÁC NHAU
Các loài động vật lấy
thức ăn kiểu này thể hiện
rất đa dạng phương thức
lấy thức ăn khác nhau

ÔN TẬP KIẾN THỨC
2. Tiêu hóa thức ăn

Tiêu hóa là quá trình biến đổi
thức ăn chứa các chất dinh
dưỡng có cấu tạo phức tạp
thành các phân tử nhỏ, đơn
giản mà cơ thể có thể hấp thụ
được.

ÔN TẬP KIẾN THỨC
2. Tiêu hóa thức ăn
Có 2 hình thức tiêu hóa
Tiêu chí
Khái niệm

Cơ chế

Đặc điểm

Tiêu hóa nội bào

Tiêu hóa ngoại bào

- Là sự tiêu hóa thức ăn diễn ra
- Là sự tiêu hóa thức ăn diễn ra bên
bên trong tế bào.
ngoài tế bào.
- Trong tiêu hóa nội hóa, các
mảnh thức ăn nhỏ được tế bào
thực bào, sau đó, các enzyme
của lysosome phân giải thành
các chất dinh dưỡng đơn giản
mà cơ thể có thể sử dụng được.

- Trong tiêu hóa ngoại bào, thức ăn
được biến đổi thành những mảnh nhỏ
nhờ các enzyme tiêu hóa (ở túi tiêu
hóa) hoặc biến đổi thành các chất đơn
giản nhờ hoạt động cơ học và enzyme
tiêu hóa (ở ống tiêu hóa).

- Chỉ tiêu hóa được thức ăn có - Tiêu hóa được các thức ăn có kích
kích thước nhỏ.
thước khác nhau.

ÔN TẬP KIẾN THỨC
2. Tiêu hóa thức ăn
Động vật thể hiện các kiểu hình thức tiêu hóa khác nhau
TIÊU HÓA Ở ĐỘNG VẬT CHƯA
CÓ CƠ QUAN TIÊU HÓA

TIÊU HÓA THỨC ĂN
TRONG TÚI TIÊU HÓA

TIÊU HÓA THỨC ĂN
TRONG ỐNG TIÊU HÓA

?

Hoạt động 2

HÌNH
THÀNH
KIẾN THỨC

1. LẤY THỨC ĂN

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

QUÁ TRÌNH DINH
DƯỠNG GỒM 4
GIAI ĐOẠN
3. HẤP THU CHẤT DINH DƯỠNG

4. ĐỒNG HÓA VÀ SỬ DỤNG DINH DƯỠNG

ĐÔI BẠN CÙNG TIẾN
+ Hoạt động theo cặp, GV phát phiếu
học tập. Sau đó, cặp đôi thảo luận và
viết câu trả lời của mình vào phiếu trong
3 phút.
+ Sau đó, GV gọi ngẫu nhiên một nhóm
lên trình bày kết quả của nhóm mình, cả
lớp tiến hành nhận xét, đánh giá, bổ
sung

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN
PHIẾU HỌC TẬP
1. Ống tiêu hóa có ở các động vật nào?
2. Hoàn thành bảng sau:
Bộ phận
Khoang miệng
Dạ dày
Ruột non

Cơ chế tiêu hóa cơ
học

Cơ chế tiêu hóa hóa
học

MỜI ĐẠI DIỆN
NHÓM TRÌNH BÀY

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

1. Ống tiêu hóa có ở các động vật nào?

Ống tiêu hoá có ở hầu hết động vật không xương sống và có
xương sống.

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

2. Hoàn thành bảng sau:
Bộ phận
Khoang miệng
Dạ dày
Ruột non

Cơ chế tiêu hóa cơ học

Cơ chế tiêu hóa hóa học

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

2. Hoàn thành bảng sau:
Bộ phận
Khoang miệng

Cơ chế tiêu hóa cơ học
Miệng và lưỡi làm nhỏ
thức ăn, trộn với nước bọt.

Cơ chế tiêu hóa hóa học
Enzyme amylase thủy phân
tinh bột thành đường
maltose.

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

2. Hoàn thành bảng sau:
Bộ phận
Khoang miệng

Cơ chế tiêu hóa cơ học
Miệng và lưỡi làm nhỏ
thức ăn, trộn với nước bọt.

Cơ chế tiêu hóa hóa học
Enzyme amylase thủy phân
tinh bột thành đường
maltose.

Phản xạ nuốt có tác dụng chuyển thức ăn từ miệng xuống thực quản. Thực
quản co bóp tạo ra nhu động kiểu làn sóng, đẩy thức ăn xuống dạ dày.

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

2. Hoàn thành bảng sau:
Bộ phận
Dạ dày

Cơ chế tiêu hóa cơ học

Cơ chế tiêu hóa hóa học

Dạ dày co bóp làm nhỏ thức Enzyme pepsin và HCl
ăn và trộn thức ăn với dịch trong dịch vị dạ dày phân
vị.
giải protein trong thức ăn
thành các peptide..
Dạ dày co bóp theo kiểu sóng nhu động đẩy
thức ăn từ dạ dày qua môn vị (cơ vòng ngăn
cách dạ dày với tá tràng) vào ruột non.

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

2. Hoàn thành bảng sau:
Bộ phận

Cơ chế tiêu hóa cơ học

Cơ chế tiêu hóa hóa học

Ruột non

Các nhu động của ruột non
(co thắt từng đoạn, dao động
kiểu con lắc và nhu động
kiểu làn sóng) có tác dụng
nhào trộn thức ăn với dịch
tuỵ, dịch mật, dịch ruột, đồng
thời đẩy thức ăn dịch chuyển
trong ruột non về phía ruột
già.

Các enzyme trong dịch tuỵ
và dịch ruột thuỷ phân các
chất dinh dưỡng trong thức
ăn thành các chất dinh
dưỡng đơn giản có thể hấp
thụ được.

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

Ngoài ra ở ruột non còn có các quá trình tiêu hóa tinh bột, llipid, protein.
Còn lại những phần không hấp thụ được thì được thải ra ngoài

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN
Phần còn lại của thức ăn hầu như không còn
chất dinh dưỡng đi vào ruột già và được
biến đổi thành phân. Nhu động của ruột già
đẩy phân về phía trực tràng. Sau đó phân
được thải ra ngoài qua hậu môn.

KIẾN THỨC CẦN NHỚ

- Ống tiêu hoá có ở hầu hết động vật không xương sống và có xương sống.
- Trong ống tiêu hoá, thức ăn được tiêu hoá ngoại bào.
Bộ phận
Khoang miệng

Dạ dày

Ruột non

Cơ chế tiêu hóa cơ học

Cơ chế tiêu hóa hóa học

Miệng và lưỡi làm nhỏ thức ăn, trộn với

Enzyme amylase thủy phân tinh bột thành đường

nước bọt.

maltose.

Dạ dày co bóp làm nhỏ thức ăn và trộn thức

Enzyme pepsin và HCl trong dịch vị dạ dày phân

ăn với dịch vị.

giải protein trong thức ăn thành các peptide..

Các nhu động của ruột non (co thắt từng

Các enzyme trong dịch tuỵ và dịch ruột thuỷ phân

đoạn, dao động kiểu con lắc và nhu động

các chất dinh dưỡng trong thức ăn thành các chất

kiểu làn sóng) có tác dụng nhào trộn thức

dinh dưỡng đơn giản có thể hấp thụ được.

ăn với dịch tuỵ, dịch mật, dịch ruột, đồng
thời đẩy thức ăn dịch chuyển trong ruột non
về phía ruột già.

1. LẤY THỨC ĂN

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

QUÁ TRÌNH DINH
DƯỠNG GỒM 4
GIAI ĐOẠN
3. HẤP THU CHẤT DINH DƯỠNG

4. ĐỒNG HÓA VÀ SỬ DỤNG DINH DƯỠNG

NHÀ BÁC HỌC TÀI BA
Lớp chia thành 6 nhóm
GV giao cho mỗi nhóm phiếu học tập bao gồm 4 câu hỏi
- Vòng 1 (thời gian 2 phút): nhóm tự phân chia 1-2 bạn phụ trách tìm hiểu 1
câu hỏi
- Vòng 2 (thời gian 5 phút): các thành viên lần lượt chia sẻ đáp án 4 câu hỏi
ở vòng 1 cho cả đội
GV mời đại diện 4 nhóm lên trình bày (mỗi nhóm 1 câu hỏi). Cả lớp tiến hành,
nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Vòng 1

1. Hấp thụ chất dinh dưỡng là gì?
2. Hấp thụ chất dinh dưỡng diễn ra ở đâu? Cấu trúc nào giúp
quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng diễn ra tại đây?
3. Các phương thức hấp thụ chất dinh dưỡng?
4. Các chất dinh dưỡng nào được hấp thụ ở ruột non?

Vòng 2

1. Hấp thụ chất dinh dưỡng là gì?
2. Hấp thụ chất dinh dưỡng diễn ra ở đâu? Cấu trúc nào giúp
quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng diễn ra tại đây?
3. Các phương thức hấp thụ chất dinh dưỡng?
4. Các chất dinh dưỡng nào được hấp thụ ở ruột non?

MỜI ĐẠI DIỆN
NHÓM TRÌNH BÀY

3. HẤP THỤ CHẤT DINH DƯỠNG

1. Hấp thụ chất dinh dưỡng là gì?

Hấp thụ là quá trình các chất dinh dưỡng đi ra khỏi các
cơ quan tiêu hoá vào hệ tuần hoàn máu và hệ tuần
hoàn bạch huyết.

3. HẤP THỤ CHẤT DINH DƯỠNG

2. Hấp thụ chất dinh dưỡng diễn ra ở đâu? Cấu trúc nào
giúp quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng diễn ra tại đây?
Hấp thụ các chất dinh dưỡng chủ yếu diễn
ra ở ruột non. Ruột non có cấu tạo thích
nghi với chức năng hấp thụ các chất dinh
dưỡng: Ruột non có nhiều nếp gấp, lông
ruột và vi nhung mao. Các cấu trúc này tạo
ra diện tích hấp thụ rất lớntừ 250 – 300
m2.

3. HẤP THỤ CHẤT DINH DƯỠNG

3. Các phương thức hấp thụ chất dinh dưỡng?

Các chất dinh dưỡng đơn giản được ruột non hấp thụ theo hai
phương thức:
Vận chuyển chủ động

Vận chuyển thụ động.

3. HẤP THỤ CHẤT DINH DƯỠNG

4. Các chất dinh dưỡng nào được hấp thụ ở ruột non?
Các chất dinh dưỡng được hấp thụ ở ruột non
là amino acid, đường đơn (glucose, galactose,
fructose), acid béo, glycerol, monoglyceride,
cholesterol, vitamin (A, D, E, K, B, C,...),
khoáng chất (Na+, K+, Ca2+, Mg2+, Fe2+, Cl-,
HCO3-,...) và nước.

KIẾN THỨC CẦN NHỚ
• Hấp thụ là quá trình các chất dinh dưỡng đi ra khỏi các cơ quan tiêu hoá vào hệ tuần hoàn máu và hệ
tuần hoàn bạch huyết.
• Hấp thụ các chất dinh dưỡng chủ yếu diễn ra ở ruột non. Ruột non có cấu tạo thích nghi với chức
năng hấp thụ các chất dinh dưỡng: Ruột non có nhiều nếp gấp, lông ruột và vi nhung mao.
• Các chất dinh dưỡng đơn giản được ruột non hấp thụ theo hai phương thức: vận chuyển chủ động và
vận chuyển thụ động.
• Các chất dinh dưỡng được hấp thụ ở ruột non là amino acid, đường đơn (glucose, galactose,
fructose), acid béo, glycerol, monoglyceride, cholesterol, vitamin (A, D, E, K, B, C,...), khoáng chất
(Na+, K+, Ca2+, Mg2+, Fe2+, Cl-, HCO3-,...) và nước.

1. LẤY THỨC ĂN

2. TIÊU HÓA THỨC ĂN

QUÁ TRÌNH DINH
DƯỠNG GỒM 4
GIAI ĐOẠN
3. HẤP THU CHẤT DINH DƯỠNG

4. ĐỒNG HÓA VÀ SỬ DỤNG DINH DƯỠNG

AI NHANH HƠN
Phiếu học tập của các nhóm được dán trên
bảng
GV phát cho các nhóm bộ thẻ đáp án
Các nhóm có 1 phút để thảo luận
Hết 1 phút, các thành viên của nhóm lần lượt
dán thẻ đáp án vào phiếu học tập theo hình
thức tiếp sức
Nhóm nào hoàn thành nhanh và đúng nhất là
nhóm chiến thắng

4. ĐỒNG HOÁ VÀ SỬ DỤNG CHẤT DINH DƯỠNG
PHIẾU HỌC TẬP

THẺ ĐÁP ÁN

…………………... đã hấp thụ được hệ tuần

Chất dinh dưỡng

hoàn vận chuyển đến các tế bào của cơ thể và

Đồng hóa

Dự trữ

Tạo

Đổi mới

được ……………. thành chất sống của cơ thể
(các chất này tham gia: ……………. tế bào mới,
……………. các thành phần tế bào, sửa chữa
các tế bào, mô hư hỏng) và ……………. năng
lượng, cung cấp năng lượng cho tế bào hoạt
động.

4. ĐỒNG HOÁ VÀ SỬ DỤNG CHẤT DINH DƯỠNG
Chất dinh dưỡng
…………………...
đã hấp thụ được hệ tuần hoàn vận chuyển đến các tế bào của
Đồng hóa

cơ thể và được ……………. thành chất sống của cơ thể (các chất này tham gia:
Tạo

Đổi mới

……………. tế bào mới, ……………. các thành phần tế bào, sửa chữa các tế bào,
Dự trữ
mô hư hỏng) và …………….
năng lượng, cung cấp năng lượng cho tế bào hoạt

động.

Ăn lọc
Lấy thức
ăn

Ăn hút
Ăn thức ăn rắn kích cỡ khác nhau
Động vật chưa có cơ quan tiêu hoá tiêu hoá nội bào.

Dinh dưỡng ở
động vật

Tiêu hóa
thức ăn

Động vật có túi tiêu hoá tiêu hoá ngoại bào và nội
bào.
Động vật có ống tiêu hoá
tiêu hoá ngoại bào.

Hấp thụ chất dinh dưỡng
Đồng hóa và sử dụng chất dinh dưỡng

Tiêu hóa cơ học
Tiêu hóa hóa học

Hoạt động 3

LUYỆN TẬP

GIẢI MÃ Ô CHỮ
Chọn 1 ô chữ, tham gia trả lời câu hỏi để
điền vào ô chữ, hoàn tất 8 câu hỏi để tìm ra
từ khóa của ô chữ.
Câu trả lời đúng +1đ
Từ khóa đúng +3đ