BÀI 1: TIẾNG NÓI CỦA VẠN VẬT

Đọc văn bản:

Văn bản 2:

SANG THU

Hữu Thỉnh
MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

Nhận diện được đặc điểm của thể thơ năm chữ: hình ảnh, vần, nhịp, ...

01

Cảm nhận và phân tích được cảm xúc tinh tế của nhà thơ thông qua các hình ảnh thơ

02

Nhận ra được điểm khác biệt trong cách cảm nhận về mùa thu của thơ Hữu Thỉnh

03

Thể hiện những suy nghĩ, cảm nhận về một hình ảnh thơ, khổ thơ, tác phẩm thơ

04
NỘI

DUNG

HỌC

BÀI

I. TÌM HIỂU CHUNG

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

III. TỔNG KẾT

IV. VẬN DỤNG HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
SANG THU
SANG THU

HOẠT ĐỘNG

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
I. Trải nghiệm cùng văn bản
_Đọc diễn cảm theo mạch cảm xúc._

1. Đọc
Sang thu

Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

Hữu Thỉnh

Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu
Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi.
_Em hiểu thế nào là dềnh dàng, chùng chình?_

1. Đọc
_Chùng chình: cố ý nấn ná, làm chậm chạp để kéo dài thời gian_

1. Đọc

_Dềnh dàng:chậm chạp, không khẩn trương, để mất nhiều thì giờ vào những việc không cần thiết_
2. Tác giả, tác phẩm

Trình bày vài thông tin về tác giả, tác phẩm?
a. Tác giả

Hữu Thỉnh (sinh năm 1942) tên thật là Nguyễn Hữu Thỉnh bút danh là Vũ Hữu.

Quê quán: Quê ở Tam Dương, Vĩnh Phúc.

Năm 1963 ông nhập ngũ rồi trở thành cán bộ tuyên huấn trong quân đội và bắt đầu sáng tác thơ.

Ông là nhà thơ trưởng thành vào thời kì hòa bình.

HỮU THỈNH
b. Tác phẩm

Bài thơ ra đời gần cuối năm 1977 khi đất nước mới thống nhất hòa bình

In trong tập " Từ chiến hào đến thành phố" xuất bản 1991.

Thể loại: thơ năm chữ

Phương thức biểu đạt: biểu cảm kết hợp miêu tả
CÁC TÁC PHẨM TIÊU BIỂU
3.Phong cách nghệ thuật

Ông là người viết nhiều, viết hay về con người và cuộc sống ở nông thôn.

Thơ ông giản dị nhưng vô cùng tinh tế và sâu sắc.
4. Bố cục

_Xác định bố cục của văn bản, nêu nội dung của từng phần?_
Sang thu

Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu
Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi.

Tín hiệu báo thu về.

Sự chuyển biến của đất trời vào thu

Suy ngẫm về cuộc

đời người lúc chớm

thu
II. Suy ngẫm và phản hồi
1. Tín hiệu báo thu về.
_Bài thơ tả cảnh thiên nhiên vào thời điểm nào? Dựa vào đâu mà em biết được điều đó?_
Thời điểm miêu tả bức tranh thiên nhiên

Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

_Bài thơ tả cảnh thiên nhiên vào khoảnh khắc giao mùa giữa mùa hạ sang mùa thu._
_Nhan đề_

_Những tín hiệu qua các từ ngữ, hình ảnh thiên nhiên_

Dấu hiệu nhận biết
Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về.

- Bỗng: _gợi cảm giác ngỡ ngàng, ngạc nhiên, thu đến bất ngờ không hẹn trước._

- Hương ổi _– thứ hương thơm dân dã, mộc mạc của cây trái vườn nhà, thứ quà quê bình dị thân quen trong cuộc sống._

- Gió se: _ngọn gió heo may lành lạnh đủ để dậy cảm xúc trong ta khiến ta cảm thấy lâng lâng, dễ chịu trước khoảnh khắc giao mùa._

- Phả: sự lan tỏa, trộn lẫn – động từ tạo cảm giác mạnh
“…giữa cái khoảnh khắc giao mùa kì lạ thì điều khiến tâm hồn tôi phải lay động, phải giật mình để nhận ra, đó chính là hương ổi. Với tôi, thậm chí với nhiều người khác thì mùi hương đó gợi nhớ đến tuổi ấu thơ, gợi nhớ những đứa trẻ ẩn hiện trong triền ổi chín ven sông…Hương ổi tự nó xộc thẳng vào những miền thơ ấu thân thiết trong tâm hồn chúng ta.”

_ (Lời tự bạch)_
Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

*Sương chùng chình: Nhân hóa, từ láy

+ Gợi hình: màn sương mờ ảo, giăng nhẹ nhàng nơi đường thôn ngõ xóm,

+ Gợi tình người: lưu luyến, bâng khuâng.
- Ngõ: ngõ thực của làng quê, ngõ thời gian nối giữa 2 mùa.
Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

Hình như: Như một lời tự vấn, gợi thoáng bâng khuâng ngỡ ngàng, cái giật mình bối rối của tác giả trước mùa thu.
* Cảm nhận của nhà thơ lúc thu sang

Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

Khứu giác

Xúc giác

Thị giác

_khi kết hợp nhiều giác quan như xúc giác, thính giác, thị giác,... để cảm nhận thiên nhiên._

_sự tinh tế, nhạy cảm trong tâm hồn nhà thơ_
-Tìm từ ngữ, hình ảnh miêu tả chuyển động của thiên nhiên và nêu tác dụng?

- Nghệ thuật sử dụng?

Cảm nhận về tâm hồn nhà thơ?
2. Sự chuyển biến của đất trời vào thu

Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu
Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu

Sông: dềnh dàng-> dòng sông hiền hòa, êm dịu, trầm tư, sâu lắng.

Chim: vội vã -> những cánh chim hối hả, vội vã bay về phương Nam để chuẩn bị tránh rét.

Đám mây mùa hạ: vắt nửa mình sang thu-> sự vận động của thời gian, tăng sức tạo hình

trong không gian
Nghệ thuật nhân hóa, từ láy, đăng đối -> không gian thu rộng mở, khoáng đạt; hình ảnh thơ giàu chất tạo hình => Hữu Thỉnh là hồn thơ nhạy cảm, yêu thiên nhiên tha thiết.
"Mây mùa hạ thường chứa nhiều màu sắc, thậm chí là giông bão, tựa hồ những ước mơ khao khát của tuổi trẻ...Tuy nhiên, giữa ước mơ và thực tại là hai thế giới luôn đối lập nhau và chẳng phải ước mơ nào cũng thành hiện thực...Sự dang dở, sự mất mát là một hiện thực buộc chúng ta phải chấp nhận trong cuộc sống của mình. Ngay cả người lính cũng vậy. Rất nhiều đồng đội của tôi đã nằm lại ở tuổi còn rất trẻ, ở ngưỡng của mùa đẹp nhất của cuộc đời. Vì thế nên đám mây trong thơ ấy chỉ "vắt nửa mình sang thu" thôi, nửa còn lại đã trở thành kí ức… »

_ (Lời tự bạch)_
3. Cách ngắt nhịp, gieo vần
3. Cách ngắt nhịp, gieo vần
Yếu tố

Tác dụng
Ngắt nhịp
Gieo vần
3. Cách ngắt nhịp, gieo vần

*Cách ngắt nhịp: *Gieo vần: Gieo vần chủ yếu là vần chân (se-về, vã-hạ)
→ Tạo sự liên kết giữa các dòng thơ, câu thơ và tạo nhạc điệu cho bài thơ.
II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

3. Sang thu – suy ngẫm và triết lí

Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi.
Từ ngữ

BPTT, Tác dụng
- Sự thay đổi của thiên nhiên được thể hiện qua các từ ngữ nào?
II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

3. Sang thu – suy ngẫm và triết lí

- Sự thay đổi của thiên nhiên: nắng, mưa, sấm được thể hiện qua các từ: _vẫn_, còn, vơi dần, bớt => _Hạ nhạt dần và thu đậm nét hơn_

*Suy ngẫm, triết lí:

+ Sấm: sự tác động của ngoại cảnh

+ Hàng cây đứng tuổi: sự từng trải, chín chắn của con người

_=> Sự điềm tĩnh, vững vàng, chín chắn hơn của con người trước những biến động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời._
“_Với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện tượng thiên nhiên này, tôi muốn gửi gắm suy ngẫm của mình – khi con người đã từng trải thì cũng vững vàng hơn trước những tác động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời.”_
(Lời tâm sự của nhà thơ Hữu Thỉnh)
4. Chủ đề, thông điệp
4. Chủ đề, thông điệp

Theo em chủ đề của bài Sang thu là gì? Qua bài thơ này, tác giả muốn gửi thông điệp gì đến người đọc?
4. Chủ đề, thông điệp

Chủ đề: Qua việc miêu tả sự chuyển mình của đất trời từ cuối mùa hạ sang thu, bài thơ thể hiện cảm nhận tinh tế của tác giả thiên nhiên, những suy ngẫm về bước đi của thời gian
4. Chủ đề, thông điệp

Thông điệp : tác giả muốn gửi gắm: Cần biết lắng nghe, cảm nhận thiên nhiên bằng tất cả các giác quan để đón nhận những món quà vô giá thiên nhiên
5. Ý nghĩa nhan đề
5. Ý nghĩa nhan đề

Em hiểu nhan đề Sang thu có ý nghĩa gì? Nếu thay nhan đề bằng Thu hoặc Mùa thu có phù hợp với nội dung của bài thơ hay không? Vì sao?
5. Ý nghĩa nhan đề

Sang thu

Khoảnh khắc giao mùa từ hạ sang thu.

Bộc lộ những cảm nhận tinh tế của Hữu Thỉnh

Không khí và thiên nhiên đất trời của mùa thu.

Thu/Mùa Thu

Không thể thay nhan đề Sang thu được thành Thu hay Mùa thu.
6. Cách quan sát, cảm nhận thiên nhiên của tác giả Hữu Thỉnh
6. Cách quan sát, cảm nhận thiên nhiên của tác giả Hữu Thỉnh

Đọc bài thơ Sang thu, em học được gì về cách quan sát, cảm nhận thiên nhiên của tác giả?
Cách cảm nhận

1

Mở rộng tầm quan sát lên chiều cao (chim), chiều rộng (mây) và chiều dài (dòng sông)

2

Quan sát vạn vật bằng cả thính giác, thị giác, xúc giác và khứu giác.

-> Nhà thơ có những cảm nhận tinh tế nhất về sự thay đổi của đất trời.
Bài học

1

Phải có tấm lòng say mê với vạn vật, một tình yêu thiên nhiên tha thiết và sâu sắc.

2

Hãy quan sát từng sự vật, hiện tượng thiên nhiên bằng nhiều giác quan và góc độ khác nhau

-> Nhà thơ có những cảm nhận tinh tế nhất về sự thay đổi của đất trời.
TỔNG KẾT

III.
_Khái quát nghệ thuật và nội dung văn bản?_
- Thể thơ năm chữ nhịp nhàng

- Ngôn ngữ giản dị, ý nghĩa sâu sắc

- Hình ảnh thơ giàu súc biểu cảm, liên tưởng

- Biện pháp tu từ độc đáo

1. Nghệ thuật
1. Nội dung

Cảm nhận tinh tế trước mùa thu vào thời điểm giao mùa

Suy ngẫm sâu lắng về con người và cuộc đời.
LUYỆN TẬP
TRỒNG CÂY XANH

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10
Câu 1: Thơ Hữu Thỉnh thể hiện điều gì?

A. Thể hiện sự hàm súc, triết lý.

C. Thường có những liên tưởng độc đáo thể hiện những suy tư giàu chất nhân văn và cái nhìn mang màu sắc triết lý về cuộc sống.

B. cảm nhận thiên nhiên bằng tất cả các giác quan

D. Thường thể hiện sự mộc mạc, dân dã, chân chất, hồn nhiên của người dân quê.
Câu 2:Bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh viết về thời điểm sang thu ở vùng nào?

A. Vùng Nam Trung Bộ.

C. Vùng Đông Nam Bộ.

B. Vùng Tây Nguyên.

D. Vùng Bắc Bộ
Câu 3:Bài thơ Sang thu có giọng thơ và cảm xúc như thế nào?

A. Trang trọng, thiết tha, thành kính.

C. Nhẹ nhàng, trầm lắng, suy tư.

B. Sôi nổi, tươi vui.

D. Thiết tha, rạo rực.
Câu 4: Trong khổ thơ đầu của bài thơ Sang thu, những tín hiệu nào của thiên nhiên cho thấy đã sang thu?

A. Hương ổi, gió se, sương.

C. Sương, gió se, mưa.

B. Gió se, lá thu rơi.

D. Hương ổi, gió se, nắng.
Câu 5: Trong khổ thơ thứ hai của bài thơ Sang thu, tác giả đã ghi lại những chuyển biến của đất trời sang thu trong không gian như thế nào?

A. Không gian dài nhưng hẹp.

C. Không gian vô biên, hoang sơ và hiu quạnh.

B. Không gian hài hòa màu sắc, ánh sáng, tạo nên hình ảnh mùa thu rất đẹp.

D. Không gian rộng lớn, bao la,...
Câu 6:Giọng thơ ở khổ thơ thứ ba trong bài thơ Sang thu có gì đặc biệt?

A. Giọng thơ chậm rãi, có gì trầm lắng, thiết tha.

C. Giọng thơ dõng dạc, điệu thơ như khúc hát say mê, hào hứng, phơi phới.

B. Giọng thơ trầm hẳn xuống, câu thơ không chỉ đơn thuần là kể, tả, cảm nhận thông thường mà còn phảng phất suy tư, chiêm nghiệm.

D. Giọng thơ vừa trang nghiêm, sâu lắng, vừa tha thiết, tự hào về trời đất khi sang thu.
Câu 7:Hai câu thơ: Sương chùng chình qua ngõ/Hình như thu đã về sử dụng phép tu từ nào?

A. Nói quá.

C. Nhân hóa.

B. Ẩn dụ.

D. Hoán dụ.
Câu 8: Từ hình như trong câu thơ Hình như thu đã về tạo ra cảm giác gì?

A. Vừa tạo cảm giác mong manh chưa rõ ràng, vừa gợi ra cái bâng khuâng, ngỡ ngàng trước sự giao thoa của tạo hóa.

C. Tạo cảm giác buồn bã, sợ hãi khi mùa thu về.

B. Tạo cảm giác bâng khuâng, xao xuyến trước sự giao thoa giữa mùa hạ và mùa thu.

D. Tạo cảm giác vui mừng, phấn khởi khi mùa thu về.
Câu 9: Từ vắt trong câu thơ Vắt nửa mình sang thu trong bài thơ Sang thu diễn tả được điều gì?

A. Diễn tả được sự chuyển mình nhanh chóng từ mùa hạ sang mùa thu.

C. Diễn tả được quá trình chuyển mình của mùa thu rất mềm mại, nhẹ nhàng, uyển chuyển.

B. Diễn tả sự bâng khuâng, xao xuyến của tác giả khi mùa thu đến...

D. Diễn tả sự bồi hồi, luyến tiếc khi phải chia tay mùa hạ đón mùa thu.
Câu 10:Hàng cây trong câu thơ Hàng cây đứng tuổi trong bài thơ Sang thu sử dụng biện pháp tu từ nào?

A. A. So sánh, nhân hóa.

C. C. Nhân hóa, hoán dụ.

B. C. Nhân hóa, ẩn dụ.

D. Tất cả đều sai.
VẬN DỤNG

IV.
_Chọn một từ ngữ trong bài thơ mà em cho là hay nhất. Viết ít nhất một câu để giải thích cho sự lựa chọn của em._

VẬN DỤNG
Từ: Vắt. Từ “vắt” chỉ trạng thái lơ lửng của đám mây như một cây cầu bắc ngang mùa hạ để bước đến cánh cửa của mùa thu. Nửa mình như vẫn giữ lại chút hương vị của mùa hạ nhưng nửa còn lại đã rướn mình hòa vào trời thu. Dải lụa mây phất phơ trong sự cao ngần của nền trời ấy là “tín vật” đẹp đẽ trong khoảnh khắc chuyển giao từ mùa hạ sang thu trước sự chứng kiến của thiên nhiên đất trời và lòng người.
Từ: Phả. Từ “phả” là một động từ có sắc thái mạnh dùng để diễn tả sự chủ động như đã đợi sẵn để được lan tỏa trong không gian của hương ổi.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

* Bài cũ: Hoàn thành bài tập. Khái quát nội dung bài học bằng sơ đồ tư duy.

* Bài mới: hoàn thành phiếu học tập bài tiếp theo