KIỂM TRA BÀI CŨ
1. Trình bày các pha sinh trưởng của vi sinh vật trong nuôi cấy không liên tục.
2. Để thu được sản lượng cao (sinh khối hoặc sản phẩm chuyển hóa vật chất), trong công nghiệp, người ta nuôi cấy vi sinh vật như thế nào?
BÀI 39
SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT
?
Dựa vào cấu tạo tế bào, vi sinh vật được chia thành mấy nhóm?
Vi sinh vật
VSV nhân sơ
VSV nhân thực
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
Gồm các kiểu
?
Vi sinh vật nhân sơ có các kiểu sinh sản nào?
Phân đôi
Nảy chồi
Tạo bào tử
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
?
Hầu hết các vi khuẩn sinh sản theo kiểu nào?
Phân đôi là hình thức sinh sản ở hầu hết vi khuẩn.
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
1. Phân đôi
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
1. Phân đôi
Quan sát sơ đồ và trả lời các câu hỏi sau:
- Vai trò của mêzôxôm trong quá trình phân đôi ở vi khuẩn?
- Mô tả quá trình phân đôi ở vi khuẩn.
Thành tế bào
Màng sinh chất
ADN
Mêzôxôm
?
Vai trò của mêzôxôm trong quá trình phân đôi ở vi khuẩn?
ADN lấy mêzôxôm làm điểm tựa đính vào để nhân đôi.
Tế bào vi khuẩn
Mêzôxôm
?
Mô tả quá trình phân đôi ở vi khuẩn!
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
1. Phân đôi
- Khi tế bào đạt gấp đôi kích thước, vi khuẩn gấp nếp màng sinh chất hình thành mêzôxôm.
- Mêzôxôm làm điểm tựa để ADN đính vào để nhân đôi.
- Đồng thời thành tế bào hình thành vách ngăn để phân chia tế bào thành 2 tế bào vi khuẩn mới.
SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
1. Phân đôi
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
1. Phân đôi
?
So sánh quá trình phân đôi ở vi khuẩn và quá trình nguyên phân ở tế bào nhân thực!
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
1. Phân đôi
* Giống nhau:
- Có sự nhân đôi vật chất di truyền.
- Từ 1 tế bào mẹ tạo ra 2 tế bào con.
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
1. Phân đôi
* Khác nhau
Không
Không
Có
Có
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
2. Nảy chồi
Quan sát sơ đồ sau!
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
2. Nảy chồi
?
Hãy mô tả sự nảy chồi ở vi khuẩn!
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
2. Nảy chồi
Tế bào mẹ tạo thành một chồi ở cực, chồi lớn dần rồi tách ra tạo thành vi khuẩn mới.
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
2. Nảy chồi
?
Hình thức nảy chồi thường gặp ở nhóm vi khuẩn nào?
Một số vi khuẩn sống trong nước.
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
2. Nảy chồi
Tế bào nảy chồi ở vi khuẩn quang dưỡng màu tía.
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
Quan sát hình sau!
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
Bào tử
Tế bào mẹ
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
?
Bào tử được hình thành bên trong hay bên ngoài tế bào mẹ?
→ Ngoại bào tử
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
Bào tử đốt được hình thành bởi sự phân đốt của sợi xạ khuẩn
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
Vi khuẩn tạo bào tử bên ngoài tế bào sinh dưỡng, khi phát tán đến một cơ chất thuận lợi, mỗi bào tử sẽ thành một cơ thể mới.
?
Mô tả quá trình sinh sản bằng bào tử ở vi khuẩn?
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
Nội bào tử
Ngoại bào tử
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
Nội bào tử
Ngoại bào tử
Đặc điểm nội bào tử:
- Không phải là hình thức sinh sản.
- Có vỏ dày.
- Vỏ chứa hợp chất canxi-đipicôlinat
+
–
+
+
–
–
+
–
–
Rất cao
Thấp
Thấp
Khi MT bất lợi cho vi khuẩn
Bên ngoài tế bào VK
Do sự phân đốt của sợi xạ khuẩn
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
?
Em có biết?
Đã có thời bọn khủng bố cho nội bào tử vi khuẩn than vào bì thư, gói hàng,…
Khi hít các bào tử này vào cơ thể, do môi trường giàu prôtêin, chúng nảy nầm ngay.
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
?
Em có biết?
Khi sinh trưởng vi khuẩn than tiết ra prôtêin có độc tính rất mạnh, gây sốt cao, sưng tấy và tử vong!
Chỉ cần khoảng 5.10-9 gam đã đủ làm một người thiệt mạng!
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Tạo bào tử
?
Em có biết?
1g vi khuẩn than có thể làm chết bao nhiêu người?
1g vi khuẩn than có thể làm chết 5.109 người!
I. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN SƠ
?
Vi sinh vật nhân sơ có những kiểu sinh sản nào?
Sinh sản ở vi sinh vật nhân sơ
Phân đôi
Nảy chồi
Ngoại bào tử
Bào tử đốt
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
?
Vi sinh vật nhân thực sinh sản bằng những phương thức nào?
Sinh sản ở vi sinh vật nhân thực
Nảy chồi
Phân đôi
Tạo bào tử
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
1. Nảy chồi
?
Đa số nấm men sinh sản bằng hình thức gì?
Đa số nấm men sinh sản bằng hình thức nảy chồi
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
1. Nảy chồi
Hãy quan sát một số hình ảnh!
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
1. Nảy chồi
Nảy chồi ở nấm men
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
1. Nảy chồi
?
Mô tả hình thức sinh sản bằng nảy chồi ở nấm men?
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
1. Nảy chồi
Trên bề mặt tế bào mẹ xuất hiện một chồi
→ chồi lớn dần, nhận được đầy đủ các thành phần của tế bào
→ chồi tách ra tiếp tục sinh trưởng.
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
2. Phân đôi
?
Vi sinh vật nhân thực nào sinh sản bằng hình thức phân đôi?
Ở một số nấm men (như nấm men rượu rum)
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
2. Phân đôi
Phân đôi ở nấm men
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
2. Phân đôi
?
Phân đôi ở nấm men khác phân đôi ở vi khuẩn như thế nào?
- Phân đôi ở vi khuẩn là hình thức phân bào trực phân.
- Phân đôi ở nấm men là nguyên phân (gián phân).
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
?
Ở vi sinh vật nhân thực có các loại bào tử nào?
- Bào tử vô tính.
- Bào tử hữu tính.
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
Bào tử vô tính
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
?
Bào tử vô tính gồm những loại nào?
- Bào tử trần
- Bào tử kín
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
?
Hãy nêu điểm giống và khác nhau của bào tử trần và bào tử kín!
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
* Khác nhau:
- Bào tử trần: Không được bao trong túi.
- Bào tử kín: được bao trong túi.
* Giống nhau: Bào tử tạo thành chuỗi trên đỉnh của sợi nấm khí sinh
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
?
Bào tử hữu tính ở nấm có những dạng nào?
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
Các loại bào tử hữu tính:
- Bào tử hữu tính ở nấm men.
- Bào tử đảm ở nấm lớn.
- Bào tử tiếp hợp ở nấm tiếp hợp.
- Bào tử noãn.
- Bào tử áo.
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
Bào tử hữu tính ở nấm men.
TB 2n
Bào tử n
Nhân 2n
Giảm phân
Túi bào tử n
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
?
Hãy mô tả quá trình sinh sản bằng bào tử hữu tính ở nấm men!
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
- Một tế bào lưỡng bội 2n giảm phân tạo ra 4 (hoặc nhiều hơn) bào tử đơn bội có thành dày bên trong tế bào mẹ.
- Khi túi vỡ, các bào tử được giải phóng.
- Các bào tử đơn bội khác nhau về giới tính sẽ kết hợp với nhau tạo thành tế bào 2n.
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
Bào tử đảm ở nấm lớn (nấm rơm)
Mũ nấm
Đảm
Bào tử
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
Bào tử tiếp hợp ở nấm tiếp hợp.
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
?
Bào tử tiếp hợp có đặc điểm gì?
Bào tử tiếp hợp được bao bọc bởi vách dày, màu sẫm
→ giúp chúng kháng được khô hạn và nhiệt độ cao.
Bào tử noãn
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
?
Bào tử noãn là bào tử của loại nấm nào? Có đặc điểm gì?
- Bào tử được tạo thành ở một số nấm thủy sinh.
- Đặc điểm: là các bào tử lớn có lông và roi.
II. SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT NHÂN THỰC
3. Sinh sản bằng bào tử
Bào tử áo có vách dày
?
Ở vi sinh vật có những hình thức sinh sản nào?
VSV nhân sơ
VSV nhân thực
Phân đôi
Nảy chồi
Ngoại bào tử
Bào tử đốt
Phân đôi
Nảy chồi
Tạo bào tử
Bào tử vô tính
Bào tử hữu tính
Sinh sản ở vi sinh vật
Phân đôi
Sinh sản vô tính ở trùng giày
Sinh sản hữu tính ở trùng giày
Theo lí thuyết, trong điều kiện thuận lợi, với thời gian 120 phút, 1 tế bào vi khuẩn có thể tạo ra một quần thể có khối lượng khoảng 80 nghìn tấn!
- Đối với vi sinh vật gây hại cần tạo điều kiện bất lợi để kìm hãm sự sinh sản của chúng.
- Đối với vi sinh vật có lợi, cần tạo điều kiện tối ưu để chúng sinh sản thu được sản phẩm với chất lượng mong muốn.
- Ví dụ: muối dưa chua, cần cho muối và nén chặt dưa cho ngập nước.
Nếu không diệt hết nội bào tử, hộp thịt hộp để lâu ngày sẽ bị phồng, bị biến dạng, vì sao?
Nội bào tử phát triển và phân giải các chất
→ thải CO2 và các loại khí khác
→ làm cho hộp thịt bị phồng lên.
Hướng dẫn về nhà:
- Vì sao cacbon là yếu tố dinh dưỡng quan trọng nhất của vi sinh vật?
- Dựa vào nhu cầu ôxi, vi sinh vật được chia thành những nhóm nào? Đặc điểm của mỗi nhóm?
- Yếu tố sinh trưởng là gì?
- Những chất nào ức chế sinh trưởng của vi sinh vật?