BÀI 2: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
KHOÁNG Ở THỰC VẬT
GV: Kiều Thị Hợp – Trường THPT Trần Phú – Vĩnh Phúc

01

02

03

04

05

I. VAI TRÒ CỦA NƯỚC VÀ CHẤT KHOÁNG

II. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở
THỰC VẬT
III. DINH DƯỠNG NITROGEN
IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG
TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ DINH DƯỠNG KHOÁNG
V. ỨNG DỤNG QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
KHOÁNG Ở THỰC VẬT TRONG SẢN XUẤT NÔNG
NGHIỆP

KHỞI ĐỘNG
Bắt bệnh
cho cây?

Cây thiếu
nước
Cây thiếu dinh
dưỡng

Cây đầy đủ
dinh dưỡng

I. VAI TRÒ CỦA NƯỚC VÀ CHẤT KHOÁNG

96%

90%
94%

95%
92%
Hàm lượng nước trong các loại quả chiếm tỉ bao nhiêu?

I. VAI TRÒ CỦA NƯỚC VÀ CHẤT KHOÁNG

Thiếu nước cây không thể hoàn thành
chu trình sống của mình

I. VAI TRÒ CỦA NƯỚC VÀ CHẤT KHOÁNG
Phiếu học tập số 1: Vai trò của nước và chất khoáng

► Dùng bút khoanh vào nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu đa
lượng và dùng bút màu
khác để khoanh vào NTDDK thiết yếu vi lượng trong bảng tuần
hoàn dưới đây.

II. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC VẬT

Cây trên cạn

Cây thủy sinh

II. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC VẬT

Hệ rễ và tế bào lông hút

II. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC VẬT

II. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC VẬT

II. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC VẬT

II. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC VẬT

Phiếu học tập số 2: Hấp thụ nước, chất khoáng và vận chuyển các chất trong cây

Phiếu học tập số 2: Hấp thụ nước, chất khoáng và vận chuyển các chất trong cây

III. DINH DƯỠNG NITROGEN

III. DINH DƯỠNG NITROGEN
Phiếu học tập 4

III. DINH DƯỠNG NITROGEN

HS HOẠT ĐỘNG VÀ THẢO LUẬN
Tổ 1,3

Phiếu 3

Tổ 2,4

Phiếu 4

Tổ 1 --2
Tổ 3 --4

III. DINH DƯỠNG NITROGEN

III. DINH DƯỠNG NITROGEN

Kết luận:
- Đất là nguồn cung cấp nitrogen chính cho cây trồng
- Cây hấp thu nitrogen dưới dạng NH4+, NO3- Sau khi cây hấp thu nitrogen vô cơ (NH4+, NO3-) sẽ biến đổi nitrogen chứa trong các
hợp chất hữu cơ. Hoạt động đồng hóa nitrogen trong cây bao gồm hai quá trình khử
nitrate và đồng hóa ammonium
Quá trình khử nitrate và ammonium ở thực vật-

III. DINH DƯỠNG NITROGEN

Biện pháp kĩ thuật nào có thể giúp làm giàu
dinh dưỡng N2 cho đất?

III. DINH DƯỠNG NITROGEN

Nhóm VSV sống tự do: VK lam,…

Nhóm cộng sinh với thực vật: VK

chi Rhizobium tạo nốt sần cây họ Đậu,…

IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
DINH DƯỠNG KHOÁNG

Kể tên các nhân tố ảnh hưởng tới
trao đổi nước và khoáng ở cây
trồng?

IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
DINH DƯỠNG KHOÁNG
Chia lớp thành 3 tổ hoạt động

IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
DINH DƯỠNG KHOÁNG
Chia lớp thành 3 tổ hoạt động

IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
DINH DƯỠNG KHOÁNG
Chia lớp thành 3 tổ hoạt động

IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
DINH DƯỠNG KHOÁNG
Chia lớp thành 3 tổ hoạt động

HS HOẠT ĐỘNG VÀ THẢO LUẬN

IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
DINH DƯỠNG KHOÁNG
ĐÁP ÁN

IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
DINH DƯỠNG KHOÁNG

IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
DINH DƯỠNG KHOÁNG
ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP CỦA 3 TỔ

IV. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
DINH DƯỠNG KHOÁNG
Quá trình trao đổi nước và muối khoáng ở thực vật chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố môi
trường:
- Ánh sáng và nhiệt độ ảnh hưởng đến quá trình đóng, mở khí khổng; ảnh hưởng đến quá
trình trao đổi nước và hấp thụ các chất dinh dưỡng của cây. Ngoài ra, nhiệt độ cũng ảnh
hưởng đến quá trình hô hấp của rẻ, qua đó làm tăng hoặc giảm quá trình hấp thụ các chất
dinh dưỡng ở rễ cây.
- Nước trong đất hoà tan muối khoáng, giúp rễ cây dễ dàng hấp thụ; độ ẩm không khí ảnh
hưởng đến quá trình trao đổi nước thông qua ảnh hưởng quá trình thoát hơi nước ở lá.
- Độ pH của đất ảnh hưởng đến sự hoà tan của các muối khoáng trong đất, do đó ảnh
hưởng đến khả năng hấp thụ muối khoáng của rễ.
- Độ tơi xốp, thoáng khí của đất giúp tăng hàm lượng khí oxygen trong đất, nhờ đó, rễ hô
hấp mạnh, thúc đẩy quá trình hấp thu nước và muối khoáng ở rễ.

V. ỨNG DỤNG QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC
VẬT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

V. ỨNG DỤNG QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC
VẬT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

V. ỨNG DỤNG QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC
VẬT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

V. ỨNG DỤNG QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC
VẬT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

Bón phân hợp lí thì cây phát triển tốt,
năng suất cao

Bón phân không đúng thì cây phát triển
kém, năng suất, hiệu quả kinh tế thấp

Bón quá dư lượng thì gây ô nhiễm nông
phẩm, môi trường và tốn kém

V. ỨNG DỤNG QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC
VẬT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
Trong sản xuất, để duy trì trạng thái cân bằng nước trong cây, cần tưới tiêu nước hợp lí,
tức là cung cấp vừa đủ lượng nước cần thiết, đáp ứng nhu cầu của cây trồng. Lượng nước
này thay đổi theo loài, giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây và cách tưới. Như vậy,
tưới tiêu nước hợp lí là tưới nước đúng nhu cầu sinh lí của cây, đúng thời điểm cây cần và
đúng phương pháp.
Trong giới hạn nhất định, lượng phân bón cung cấp tỉ lệ thuận với năng suất cây trồng.
- Nếu bón phân với quá ít, không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng của cây, triệu chứng
thiếu khoáng sẽ xuất hiện, cây còi cọc và chậm lớn dẫn đến giảm năng suất cây trồng.
- Nếu bón phân quá nhiều sẽ dẫn đến dư thừa và gây độc cho cây. Dư thừa phân bón có
thể tiêu diệt các sinh vật có lợi trong đất (vi sinh vật cố định đạm, phân giải chất hữu
cơ, ...), làm ô nhiễm đất và nước ngầm, tồn dư trong mô thực vật gây ảnh hưởng xấu đến
sức khỏe của người và vật nuôi khi sử dụng thực vật làm thức ăn.

LUYỆN TẬP
Giải thích tại sao trong trồng trọt, phân hữu cơ (phân chuồng, phân
xanh,…) thường được sử dụng để bón lót (bón vào đất trước khi
gieo trồng), trong khi các loại phân vô cơ (đạm, kali) được dùng
để bón thúc.
- Phân hữu cơ (phân chuồng, phân xanh, ...) có các chất dinh dưỡng
thường ở dạng khó tiêu (dạng không hòa tan) nên cây không thể sử
dụng ngay được, phải có thời gian để phân bón phân hủy thành các
chất hòa tna cây mới sử dụng được.
- Phân vô cơ có các chất dinh dưỡng thường ở dạng hòa tan, cây có
thể sử dụng ngay sau khi được bón, nên loại phân vô cơ được sử
dụng để bón thúc.

LUYỆN TẬP
Trong tự nhiên, ở một số cây trồng như cà rốt, khoai tây,… chất dự
trữ trong củ sẽ được vận chuyển lên các cơ quan phía trên trong
giai đoạn sinh trưởng, phát triển nào của thực vật?

Trong tự nhiên, ở một số cây trồng như cà rốt, khoai tây, ... chất dự
trữ trong củ sẽ được vận chuyển lên các cơ quan phía trên khi cơ
quan nguồn như lá bị tổn thương, quá trình chuyển hóa vật chất và
năng lượng bị kém đi, quá trình trao đổi chất giảm. Chính vì điều
này, bản thân nó không thể tự thực hiện quá trình trao đổi chất mà
cần dùng các chất dinh dưỡng từ cơ quan dự trữ.

Câu 1: Rễ cây trên cạn hấp thụ nước và ion muối khoáng chủ yếu qua
A. miền lông hút.   
C. miền sinh trưởng.    

 B. miền chóp rễ.
D. miền trưởng thành.

Câu 2: Trong các đặc điểm sau:
(1) Thành phần tế bào mỏng, không có lớp cutin bề mặt.
(2) Thành tế bào dày.
(3) Chỉ có một không bào trung tâm lớn.
(4) Áp suất thẩm thấu lớn.
Tế bào lông hút ở rễ cây có bao nhiêu đặc điểm?
A. 1.      

B. 2.      

C. 3.      

D. 4.

Câu 3: Sự xâm nhập của nước vào tế bào lông hút theo cơ chế
A. thẩm thấu.    

B. cần tiêu tốn năng lượng.

C. nhờ các bơm ion.   

D. chủ động.

VẬN DỤNG
Khi bón quá nhiều phân đạm cho một số loại cây ngũ cốc
như lúa, ngô thì hiện tượng gì sẽ xảy ra? Giải thích.

Khi bón quá nhiều phân đạm gây mất cần bằng sự chênh lệch
nồng độ chất tan giữa môi trường và trong tế bào lông hút của rễ
cây => Cây không hút nước được => Cây héo và chết.

Good luck!