Sinh học 11

“ Ngày nào em bé cỏn con.
Bây giờ em đã lớn khôn thế này”
Câu ca dao sau nói
về quá trình nào ở
người?

Tiết 36,37,38.

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ
PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT

I. Khái niệm sinh trưởng và phát triển ở
động vật
II. Phát triển không qua biến thái
III. Phát triển qua biến thái
IV. Các nhân tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát
triển ở động vật

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
I. Khái niệm sinh trưởng và phát triển ở động vật
* Khái niệm sinh trưởng :

Ví dụ:

Sinh Trưởng
Gà con mới nở nặng 200g

Gà trống, mái sau 4 tháng nặng 2kg

Sinh Trưởng
Chó con mới sinh nặng 500g

Chó trưởng thành sau 6 tháng nặng 3kg

Nhận xét sự biến đổi về kích thước và khối lượng từ gà
động từ
vậtchó
là gì?
con thànhSinh
gà trưởng
trưởng ở
thành,
con thành chó
trưởng thành ?

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT

Nhận xét sự biến đổi từ trứng thành
gà con đến gà trưởng thành?
Sự phát triển của cơ thể động vật là gì?
- Tăng về kích thước và khối lượng
- Hình thành các cơ quan, bộ phận mới

Theo hướng nuôi lấy thịt nếu em nuôi gà Ri và gà Hồ đã đạt
khối lượng 1,5kg thì nên nuôi tiếp gà nào, xuất chuồng gà
nào? Tại sao?

Gà Hồ có khối lượng 3 – 4Kg

Gà Ri đạt khối lượng 1,5kg

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
I. Khái niệm sinh trưởng và phát triển ở động vật

* Khái niệm sinh trưởng
 Sinh trưởng là quá trình tăng kích thước
của cơ thể do tăng số lượng và kích thước tế
bào.

* Khái niệm phát triển

 Phát triển của cơ thể động vật là quá trình
biến đổi bao gồm sinh trưởng, phân hóa (biệt
hóa) tế bào và phát sinh hình thái các cơ
quan và cơ thể

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ĐỘNG VẬT ĐẺ CON

GIAI ĐOẠN PHÔI THAI

GIAI ĐOẠN SAU SINH

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ĐỘNG VẬT ĐẺ TRỨNG

GIAI ĐOẠN PHÔI

GIAI ĐOẠN HẬU PHÔI

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT

I. Khái niệm về sinh trưởng và phát triển.
* Khái niệm sinh trưởng
Biến thái là gì?
* Khái niệm phát triển
* Biến thái

 Biến thái là sự thay đổi đột ngột
hình thái, cấu
Phát về
triển
tạo và sinh
khi
ra
hoặc
nở
Nhận
xétsinh
sự
thay
đổi
Giốnglý của động vật sau
không
qua
biến
thái
hình thái giữa con non
từ trứng ra.
và con trưởng thành ở
chó và ếch?

Khác

Phát triển
qua biến thái

So sánh đặc điểm con non với con trưởng thành ?

≠
≈

Biến
thái
hoàn
toàn.
Biến
thái
không
hoàn
toàn.

Bê mới đẻ ra có
hai đầu có phải
biến thái không?

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
I. Khái niệm sinh trưởng và phát triển ở động vật
* Khái niệm sinh trưởng
* Khái niệm phát triển
* Biến thái
* Phân loại phát triển:

Phát triển của
động vật

Phát triển không
qua biến thái
Phát triển qua
biến thái

Phát triển qua biến
thái hoàn toàn
Phát triển qua biến
thái không hoàn toàn

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
- Đại diện:

II. Phát triển không qua biến thái

Đa số động vật có xương sống : cá, chim, bò
sát, động vật có vú và con người
1 số động vật không xương sống

Kể tên các loài sinh vật
phát triển không qua
biến thái mà em biết?

II. Phát triển
không qua biến thái

Nội
dung
Đại
diện
Đặc
điểm

Phát triển không qua biến thái
.

Đa số ĐV có xương sống : cá,
chim, bò sát, động vật có vú,
con người và 1 số ĐV không
xương sống.
- Phát triển không qua biến thái
là kiểu phát triển mà con non có
các đặc điểm hình thái, cấu tạo
và sinh lí tương tự( giống)con
trưởng thành
- Con non PT thành con trưởng
.
thành không
trải qua giai đoạn
lột xác

III. PHÁT TRIỂN QUA BIẾN THÁI

Quan sát hình và nhận xét
về hình thái của con non
sau khi nở ra từ trứng so
với con trưởng thành ?

17

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
III. Phát triển qua biến thái

1. Phát triển qua biến thái hoàn toàn
- Đại diện: Có ở đa số các loài côn trùng (bướm, ruồi, ong…) và
lưỡng cư…

Kể tên các loài động
vật phát triển qua
biến thái hoàn toàn?

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
III. Phát triển qua biến thái
1. Phát triển qua biến thái hoàn toàn
- Đại diện
- Quá trình phát triển của bướm

Trình bày quá
trình phát triển
của bướm?

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
III. Phát triển qua biến thái
1. Phát triển qua biến thái hoàn toàn
Sâu bướm
(Ấu trùng)

Sinh trưởng

lột xác

Nhộng
Tu chỉnh

cơ thể

Bướm trưởng thành
(Con trưởng thành)

III. Phát triển qua
biến thái

1. Phát triển qua
biến thái hoàn toàn

Nội
dung

Phát triển qua biến thái hoàn toàn

Đại
diện

Đa số các loài côn trùng (bướm, ruồi,
ong…) và lưỡng cư…

Đặc
điểm

Là kiểu PT mà ấu trùng có hình dạng, cấu
tạo và sinh lí rất khác với con trưởng thành.
Qua nhiều lần lột xác và giai đoạn trung
gian(nhộng ở côn trùng, ấu trùng biến đổi
thành con trưởng thành.

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
III. Phát triển qua biến thái

1. Phát triển qua biến thái hoàn toàn
2. Phát triển qua biến thái không hoàn toàn
- Đại diện: Một số loài côn trùng như châu chấu, cào cào,
gián,…

Kể tên các loài động
vật phát triển qua biến
thái không hoàn toàn ?

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
III. Phát triển qua biến thái

1. Phát triển qua biến thái hoàn toàn
2. Phát triển qua biến thái không hoàn toàn
- Đại diện: Một số loài côn trùng như châu chấu, cào cào,
gián,…
- Quá trình phát triển của châu chấu
a. Giai đoạn phôi.

Trình bày quá
trình phát triển
của châu chấu?

2. Phát triển qua biến thái không hoàn toàn
- Quá trình phát triển của châu chấu:
a. Giai đoạn phôi.
b. Giai đoạn hậu phôi

Nêu khái niệm
phát triển qua
Sinh trưởng
biến
thái
không
Châu chấu non
lột xác nhiều lần
hoàn toàn?
(Ấu trùng)

Châu chấu trưởng thành
(Con trưởng thành)

III. Phát triển qua biến thái
2. Phát triển qua
biến thái không hoàn toàn

Nội
dung
Đại
diện
Đặc
điểm

Phát triển qua biến thái không
hoàn toàn
Một số loài côn trùng như châu
chấu, cào cào, gián, cua…
Là kiểu PT mà ấu trùng có
hình dạng, cấu tạo và sinh lí
chưa hoàn thiện( gần giống )với
con trưởng thành, ấu trùng phải
trải qua nhiều lần lột xác để biến
đổi thành con trưởng thành.

Trứng

Ve sầu trưởng
thành

ấu trùng
ấu trùng

ấu trùng
ấu trùng

Hình vẽ mô tả ve sầu thuộc kiểu
phát triển nào?Tại sao?
Biến thái không hoàn toàn

Phân biệt phát triển qua biến thái và không qua biến thái?
Phát triển qua biến thái

Phát triển không qua biến thái

- Ấu trùng có hình dạng và cấu
khác với con
tạo, sinh lý (1) ……..
trưởng thành.

- Con non có hình thái, cấu tạo,
giống
sinh lý (4)……….con
trưởng
thành.

lột xác
- Trải qua nhiều lần (2)…….và
trung gian
các giai đoạn (3)……….
ấu
trùng biến đổi thành con trưởng
thành.

- Con non phát triển thành con
không qua giai
trưởng thành (5)………
đoạn lột xác.

Khác

Giống

* Phân biệt sinh trưởng - phát triển qua biến thái hoàn
toàn và không hoàn toàn?
ST – PT qua biến thái hoàn
toàn

ST – PT qua biến thái không
hoàn toàn.

- Ấu trùng có hình dạng và cấu - Ấu trùng có hình dạng và cấu
tạo và sinh lí rất khác với con tạo, sinh lí chưa hoàn thiện(gần
trưởng thành.
giống) với con trưởng thành.
- Ấu trùng trải qua giai đoạn
trung gian biến đổi thành con - Trải qua nhiều lần lột xác ấu
trùng biến đổi thành con trưởng
trưởng thành.
thành.

≠

≈

Luyện tập
Câu 1:Cá rô phi sau 1 năm
đạt khối lượng 1,5-1,8 kg; sau
3 năm đạt 2,5 kg; nên thu
hoạch ở giai đoạn nào? Vì
sao?
Nên thu hoạch sau 1 năm
khi đạt khối lượng 1,5-1,8
kg vì đây là giai đoạn cá
sinh trưởng mạnh nhất thu
kinh tế cao, sau giai đoạn
này cá rô phi sinh trưởng
chậm.

Câu 2: Phát triển của ếch
thuộc biến thái hoàn toàn
hay không hoàn toàn ?
Giải thích?

Biến thái hoàn toàn:Trứng nở
thành ấu trùng (nòng nọc
sống trong nước, có mang
ngoài để hô hấp và có đuôi để
bơi) biến đổi thành ếch sống
trên cạn có phổi để hô hấp và
có 4 chân để nhảy.

Câu 1. Tại sao sâu bướm phá hoại cây cối, mùa màng rất
ghê gớm, trong khi đó bướm trưởng thành thường
không gây hại trực tiếp cho cây trồng?
II. Phát triển
không qua biến
thái
III. Phát triển
qua biến thái

Sâu bướm ăn thực vật
→ Hại mùa màng

Bướm trưởng thành ăn mật
hoa→thụ phấn cho hoa

Câu 3: Sự phát
triển của muỗi
thuộc kiểu phát
triển nào? Vì sao?
Căn cứ vào vòng đời
của muỗi cho biết
muốn giảm thiểu tác
hại, cần tiêu diệt muỗi
ở giai đoạn nào? Biện
pháp tiêu diệt?

Căn cứ vào vòng đời sinh trưởng của muỗi, các biện pháp can thiệp
thường tác động vào giai đoạn bọ gậy muỗi và giai đoạn muỗi
trưởng thành. Các biện pháp can thiệp không tác động vào giai
đoạn trứng và giai đoạn cung quăng vì thời gian để trứng nở thành
bọ gậy quá ngắn (thường từ 2 đến 3 ngày), thời gian để cung quăng
lột xác thành muỗi trưởng thành cũng không dài (thường từ 1 đến
3 ngày). Do đó bọ gậy muỗi và muỗi trưởng thành là hai đối tượng
thích hợp được chọn lựa để tác động biện pháp can thiệp nhằm hạ
thấp tỷ lệ và mật độ hoạt động của chúng, góp phần làm hạn chế
sự phát triển để thực hiện vai trò trung gian truyền bệnh.

Câu 5: Em hãy xếp các sinh vật sau vào từng nhóm dựa vào
kiểu phát triển của chúng
01

04

02

05

03

06

1.Phát triển không qua
biến thái
01

05

2.Phát triển qua biến
thái hoàn toàn

3.Phát triển qua biến
thái không hoàn toàn

03

02

06

04

Ô CHỮ BÍ MẬT
1

L Á C Â Y

Đ1

a
b

2

M Ậ T H O A

Đ2

3

N H Ộ N G

Đ3

c

4

T Ư Ơ N G T Ự

Đ4

d

Đ5

e

5

H

O À N T O À N

1. Nguồn
thức
ăn củatrưởng
sâu bướm
là(5
chữ
cái) ?chữ cái) ?
2.
Hầu
hết
bướm
thành
sống
bằng(6
3. Đây là giai đoạn trung gian để biến sâu thành bướm (5 chữ cái) ?
4. Động vật phát triển không qua biến thái thì con non có đặc điểm
hình
thái,
cấucủa
tạo,ếch
sinh
lí…kiểu
với con
thành(7
chữ (8
cái)chữ
? cái) ?
5. Phát
triển
thuộc
pháttrưởng
triển qua
biến thái

? Quá trình sinh trưởng và phát triển ở gà chịu ảnh hưởng
của những nhân tố nào?

Nhân tố bên trong
DI TRUYỀN
GIỚI TÍNH
HOOCMÔN

Nhân tố bên ngoài
THỨC ĂN
NHIỆT ĐỘ
ÁNH SÁNG
CHẤT ĐỘC

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
IV. Nhân tố
bên trong
1. Các
hoocmôn ảnh
hưởng đến
sinh trưởng và
phát triển của
động vật có
xương sống

Các hoocmôn ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
I. Nhân tố
bên trong
1. Các
hoocmôn ảnh
hưởng đến
sinh trưởng và
phát triển của
động vật có
xương sống

PHIẾU HỌC TẬP
Tên hoocmôn
Hoocmôn
sinh trưởng
Tirôxin
Ơstrôgen
Testostêrôn

Nơi tiết

Vai trò

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
IV. Nhân tố
PHIẾU HỌC TẬP
bên trong
1. Các
Tên
Nơi
Vai trò
hoocmôn ảnh hoocmôn
tiết
hưởng đến
sinh trưởng và
Tuyến - Kích thích phân chia tế bào và
tăng kích thước của tế bào qua tăng
phát triển của Hoocmôn yên
sinh
tổng hợp protein
động vật có
trưởng
- Kích thích phát triển xương
xương sống

Tirôxin

Tuyến - Kích thích chuyển hóa ở tế bào
giáp và kích thích quá trình sinh trưởng
và phát triển bình thường của cơ
thể

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
IV. Nhân tố
bên trong
1. Các
Tên
hoocmôn ảnh hoocmôn
hưởng đến
sinh trưởng và
phát triển của
động vật có
Ơstrôgen
xương sống

PHIẾU HỌC TẬP
Nơi
tiết

Vai trò

Kích thích ST & PT mạnh ở giai
Buồng đoạn dậy thì:
trứng - Tăng phát triển xương
- Kích thích phân hóa tế bào để
hình thành các đặc điểm sinh dục
phụ thứ cấp ở nữ.

Tinh Kích thích ST & PT mạnh ở giai
đoạn dậy thì ở nam.
hoàn
Testostêrôn
Tăng mạnh tổng hợp protenin,
phát triển mạnh cơ bắp.

? Tại sao có người “khổng lồ”, người “tí hon”?

Người bé nhỏ

Người khổng lồ

Người bình thường

Thừa GH ở giai đoạn thiếu niên làm tăng q.trình phân chia tế
bào, tăng số lượng và kích thước tế bào, xương dài racơ thể
p.triển thành khổng lồ.

Thiếu GH ở giai đoạn thiếu niên làm giảm q.trình phân chia tế bào,
giảm số lượng và kích thước tế bào, xương dài không sinh trưởng
cơ thể ngừng lớn ( lùn cân đối)

Cậu bé người Nepal 14
tuổi Khagendra
Thapamagar đã được ghi
vào sách là người lùn
nhất TG, với chiều cao
chỉ 50,8 cm.

Với chiều cao 2,57m, Leonid
Stadnik người Ukraine hiện là người
đàn ông cao nhất TG

Tại sao gà trống con sau khi bị cắt bỏ tinh
hoàn thì phát triển không bình thường: mào
nhỏ, không có cựa, không biết gáy và mất bản
năng sinh dục,… ?
Do hoocmôn testosteron do tinh hoàn tiết ra có
tác dụng kích thích quá trình sinh trưởng và
hình thành đặc điểm sinh dục thứ cấp như: mào,
cựa... nên khi cắt bỏ tinh hoàn hoocmôn này
không được tiết ra thì các bộ phận liên quan sẽ
không được hình thành.

Riêng đối với lưỡng cư, tirôxin gây biến thái từ nòng nọc
thành ếch. Thiếu tirôxin, nòng nọc không biến thành ếch được.

Có tirôxin

Không có tirôxin

CHỦ ĐỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT
IV. Nhân tố
bên trong
2. Các
hoocmôn ảnh
hưởng đến
sinh trưởng và
phát triển của
động vật
không xương
sống: học sinh
tự đọc

Sơ đồ ảnh hưởng của hoocmôn đến biến thái ở bướm

LUYỆN TẬP
Câu 1. Hoocmôn kích thích phân chia tế bào, tăng
kích thước tế bào, kích thích phát triển xương và cơ
bắp đó là:
A. Testosteron
B. Hoocmon sinh trưởng
C. Juvernin & Ecdison
D. Oestrogen & Testosteron

LUYỆN TẬP
Câu 2. Ở giai đoạn trẻ em, nếu tuyến yên sản xuất
ra quá nhiều hoocmon sinh trưởng sẽ :
A. Trở thành người khổng lồ
B. Chậm lớn hoặc ngừng lớn
C. Trở thành người nhỏ bé
D. Sinh trưởng và phát triển bình thường

Để nuôi heo thịt đạt năng suất và chất lượng, lúc heo
còn nhỏ người nuôi thường cắt bỏ tinh hoàn (con đực)
và buồng trứng (con cái). Hãy nêu ý nghĩa của việc làm
đó?