Lời nói đầu.
Mục đích của việc dạy học môn hóa học không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ cho học sinh những kiến thức, những kỉ năng hóa học mà loài người đã tích lũy, mà còn phải đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng cho học sinh năng lực suy nghĩ độc lập, năng lực sáng tạo, năng lực hành động thực tiễn để tạo ra những kiến thức mới, những phương pháp lĩnh hội mới, những năng lực giải quyết vấn đề mới một cách nhạy bén, hiệu quả và phù hợp với hoàn cảnh thực tế.
Trong quá trình dạy và học hóa học, ba yếu tố tương tác với nhau quyết định kết quả của việc dạy học, đó là: Hoạt động của giáo viên – Hoạt động của học sinh – Nội dung kiến thức.
Trong phương pháp dạy học cổ truyền, giáo viên chính là người quyết định toàn bộ quá trình dạy học, học sinh chỉ tiếp thu thụ động kiến thức bằng cách ghi nhớ, nhắc lại một cách rập khuôn. Lối dạy học đó có thể tạo ra những con người có thể bắt chước, nhưng lại tỏ ra yếu kém khi phải hoạt động sáng tạo, khi phải giải quyết những vấn đề mới mẻ của thực tiễn.
Theo lí luận dạy học đã được khẳng định, muốn đạt được mục đích mới trong dạy học hóa học thì việc dạy học phải được tiến hành thông qua các hoạt động của học sinh.
Trong kiểu dạy học mới này, học sinh không còn ở tư thế thụ động tiếp thu kiến thức, mà phải thành chủ thể hoạt động nhận thức, thông qua các hoạt động của bản thân mà tìm tòi khám phá kiến thức mới, phát triển năng lực trí tuệ. Còn vai trò của giáo viên là người tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh hoạt động, kích thích hứng thú của học sinh, hướng dẫn giúp đỡ học sinh có thể thực hiện thành công nhiệm vụ học tập.
Trong các nhóm phương pháp dạy học trong kiểu dạy học mới này, hiện nay người ta đang bàn nhiều đến phương pháp dạy học tích cực.
Qua việc nghiên cứu, tìm hiểu về phương pháp dạy học tích cực tôi thấy rằng các phương pháp tích cực có 4 dấu hiệu cơ bản, mỗi giáo viên khi thực hiện phương pháp đạt được những dấu hiệu đó sẽ được xem như thành công. Đó là:
- Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh. Học sinh được đặt vào những tình huống thực tế, được quan sát, trao đổi, thảo luận, tự tay làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo suy nghĩ của mình, chính nhờ vậy học sinh vừa nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm được phương pháp tìm ra kiến thức, kĩ năng đó, từ đó được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo.
- Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học. Đây không chỉ là biện pháp hữu hiệu trong quá trình dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học hiện nay bắt buộc đặt ra.
- Tăng cường việc học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác. Phương pháp này đang được thực hiện ở cấp tổ, nhóm và toàn lớp. Được sử dụng phổ biến là mô hình hoạt động hợp tác trong nhóm 4 – 6 người. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả trong học tập, nhất là khi gặp những vấn đề gay cấn, có vấn đề. Trong hoạt động theo nhóm sẽ tránh được hiện tượng ỷ lại, năng lực của mỗi thành viên trong nhóm được bộc lộ, hình thành sự tự uốn nắn lẫn nhau, quan tâm lẫn nhau, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tương trợ lẫn nhau được phát huy. Mô hình này góp phần cho học sinh quen dần với sự phân công hợp tác, làm việc tập thể trong lao động xã hội sau này. Vì vậy năng lực hợp tác trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trường cần trang bị cho học sinh.
- Kết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò. Trong yêu cầu mới, cần phát triển kỉ năng tự đánh giá cho học sinh để tự điều chỉnh cách học. Do đó giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh đánh giá lẫn nhau. Việc kiểm tra đánh giá cần khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế.
Qua phân tích chúng ta thấy, đã coi trọng vị trí hoạt động của học sinh thì đương nhiên phải phát huy vai trò tích cực chủ động của học sinh. Muốn làm được điều đó cần đổi mới phương pháp dạy học. Trong nhóm các phương pháp dạy học tích cực đang sử dụng, việc sử dụng phương pháp học tập theo nhóm nhỏ (phương pháp thảo luận nhóm ) hiện đang được giáo viên THCS đầu tư, hướng dẫn học sinh thực hiện trong quá trình dạy và học. Tuy nhiên vì hòan cảnh khách quan và chủ quan mà phương pháp này đôi chổ còn thực hiện chưa mang lại hiệu quả, thực