BÀI 4: SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN
HOÀN HÓA HỌC CỦA CÁC
NGUYÊN TỐ

118 nguyên tố hóa học được sắp xếp như thế

I. Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố hóa học trong bảng
tuần hoàn

- Năm 1869, Men – đê – lê – ép, nhà hóa
học người Nga đã xây dựng bảng tuần
hoàn các nguyên tố hóa học theo chiều
tăng dần khối lượng nguyên tử. Sau đó,
các nhà khoa học đã chứng minh rằng
điện tích hạt nhân nguyên tử mới là cơ
sở để xây dựng bảng tuần hoàn các
nguyên
hóa
học.
- Ngày
nay, tố
bảng
tuần
hoàn các nguyên tố hóa học gồm 118 nguyên tố hóa học, được

xây dựng theo nguyên tắc sau:
+ Các nguyên tố hóa học được sắp xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân.
+ Các nguyên tố trong cũng một hàng có cùng số lớp electron trong nguyên tử.
+ Các nguyên tố trong cùng một cột có tính chất gần giống nhau.

II. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa
học
1. Ô nguyên
tố

8

O

Oxygen

1
6

Số hiệu nguyên
tử
Kí hiệu hóa học
Tên nguyên tố

So sánh với các nguyên tố
6
11
26
khác

C

Na

Fe

Carbon

Sodium

Iron

Khối lượng nguyên
tử

- Mỗi nguyên tố hóa học được xếp vào một ô của bảng tuần hoàn,
gọi là
ô nguyên tố.
- Ô nguyên tố cho biết: kí hiệu hóa học, tên nguyên tố, kí hiệu

Số hiệu nguyên tử cho ta biết điều gì?

p⁺
Hạt nhân (proton)

- Lưu ý:
+ Số hiệu nguyên tử = số đơn vị điện tích hạt nhân = số electron trong
nguyên tử.
+ Số hiệu nguyên tử chính là số thứ tự của nguyên tố trong bảng tuần
hoàn.

2. Chu
Chukì
kì là dãy

các nguyên tố mà nguyên tử của chúng có cùng số lớp
electron, được xếp theo chiều điện tích hạt nhân tăng dần khi đi từ trái
sang phải.
- Bảng tuần hoàn hiện nay gồm 7 chu kì được đánh số từ 1 đến 7, mỗi
chu kì là một hàng ngang (riêng chu kì 6 và chu kì 7, mỗi chu kì có thêm
1 hàng xếp tách riêng ở cuối bảng).

+ Chu kì 1, 2, 3
được gọi là các chu
kì nhỏ;
+ Chu kì 4, 5, 6,
7 được gọi là các
chu kì lớn.

1
2
3
4
5
6
7

- Trong bảng tuần hoàn, số thứ tự của chu kì bằng
số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố trong
chu kì đó.

1.NHÓM
- Bảng tuần hoàn gồm có 8 nhóm A được đánh só từ IA đến VIIIA và 8
nhóm B được đánh số từ IB đến VIIIB.
1

2

13

18

- Các nguyên tố trong cùng một nhóm A có số electron ở lớp ngoài
cùng bằng nhau (trừ trường hợp nguyên tố He), do vậy chúng có
tính chất gần giống nhau.

- Trong một nhóm, khi đi từ trên xuống dưới điện tích hạt
nhân nguyên tử của các nguyên tố tăng dần.
- Số thứ tự của nhóm A bằng số electron ở lớp
ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố trong
nhóm đó.
Ví dụ: oxygen có 6 electron ở lớp ngoài cùng nên
thuộc nhóm VIA.
Chú ý:
+ Một số nhóm có tên gọi riêng như: nhóm IA
(nhóm kim loại kiềm); nhóm IIA (nhóm kim loại
kiềm thổ); nhóm VIIA (nhóm halogen); nhóm
VIIIA (nhóm khí hiếm).
+ Nguyên tố H có nhiều tính chất gần giống với
nguyên tố nhóm VIIA; nên có thể được xếp ở vị
trí đầu nhóm VIIA.

Tìm vị trí Magnesium (Mg) — Z = 12
Các bước khám phá

Mg

1 Tìm ô Mg trên bảng tuần
hoàn
2 Đọc số hiệu nguyên tử: Z
= 12
3 Xác định chu kì (hàng
ngang): chu kì 3
4 Xác định nhóm (cột dọc):
nhóm 2

→ Mg: Z = 12, chu kì 3, nhóm 2

Bài 4.2 trang 14 sách bài tập KHTN 7: Cho các cụm từ:
“tăng dần khối lượng”, “tăng dần điện tích hạt nhân”, “cùng
cột”, “cùng hàng”. Chọn cụm từ thích hợp điền vào các vị trí
có đánh số (1), (2), (3), (4) để hoàn thành các nội dung sau:
a) Bảng tuần hoàn của Men – đê – lê – ép sắp xếp các
nguyên tố theo chiều .. (1) .. nguyên tử.
b) Ngày nay, bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học sắp
xếp các nguyên tố theo chiều ..(2).. nguyên tử. Các
nguyên tố .. (3) .. có cùng số lớp electron trong nguyên
tử, còn các nguyên tố .. (4) .. có tính chất gần giống
nhau.

Bài 4.12 trang 16 sách bài tập KHTN 7: Hãy cho biết tên
và kí hiệu hóa học của nguyên tố ở nhóm VA, chu kì 3 và
nguyên tố ở nhóm VIIIA, chu kì 2.
Bài 4.13 trang 16 sách bài tập KHTN 7:
Hydrogen là nguyên tố nhẹ nhất trong tất
cả các nguyên tố và phổ biến nhất trong vũ
trụ. Hãy cho biết kí hiệu hóa học của
nguyên tố hydrogen và cho biết nó ở chu kì
nào và nhóm nào trong bảng tuần hoàn.
Bài 4.15 trang 16 sách bài tập KHTN 7: Viết kí hiệu hóa học
và tên của các nguyên tố thuộc nhóm IA, IIA, VIIA và VIIIA ở
chu kì 2.

Bài 4.16 trang 16 sách bài tập KHTN 7:
Nguyên tố Mg thuộc chu kì 3, nhóm IIA.
Hỏi nguyên tử của nguyên tố Mg có bao
nhiêu lớp electron và bao nhiêu electron
ở lớp ngoài cùng?

Bài 4.17 trang 17 sách bài tập
KHTN 7: Biết nguyên tố P ở
nhóm VA, chu kì 3. Hãy cho biết
nhận định sau đúng hay sai và
giải thích: “Nguyên tử P có 5 lớp
electron và 3 electron ở lớp

Bài 4.18 trang 17 sách bài tập
KHTN 7: Trong tự nhiên có
khoảng 25 nguyên tố cần thiết
cho sự sống. Trong đó nguyên tố
X (thuộc nhóm VIIA, chu kì 5
trong bảng tuần hoàn) là nguyên
tố vi lượng mà hàng ngày con
người cần khoảng 0,15 miligam
cho hoạt động của tuyến giáp,
nếu thiếu nguyên tố X có thể
gây bướu cổ. Dựa vào bảng tuần
hoàn hãy cho biết kí hiệu hóa
học, tên nguyên tố, số hiệu và

Bài 4.19 trang 17 sách
bài tập KHTN 7: Nguyên
tố X (Z = 11) là nguyên tố
có trong thành phần của
muối ăn. Hãy cho biết tên
nguyên tố X và vẽ mô
hình sắp xếp electron ở
vỏ nguyên tử X. X có bao
nhiêu lớp electron, bao
nhiêu electron ở lớp ngoài
cùng? Từ đó cho biết X
thuộc chu kì nào, nhóm

Bài 4.20 trang 17 sách bài tậ
KHTN 7: Nguyên tố X (Z = 2
là thành phần không thể thiế
trong sản phẩm sữa. Sự thiế
hụt một lượng rất nhỏ của
trong cơ thể đã ảnh hưởng đế
sự hình thành và phát triển củ
xương và răng, nhưng cơ th
nếu thừa nguyên tố X lại có th
dẫn đến bệnh sỏi thận. Hãy ch
biết tên nguyên tố X và vẽ m
hình sắp xếp electron ở v
nguyên tử X. X có bao nhiêu lớ
electron, bao nhiêu electron
lớp ngoài cùng. Từ đó cho bi

III. Vị trí các nhóm nguyên tố: kim loại · phi
kim · khí hiếm trong bảng tuần hoàn.
Kim loại
Ví dụ: Fe, Cu, Al

Phi kim
Ví dụ: O, N, Cl

Khí hiếm
Ví dụ: He, Ne, Ar

Ba khu vực màu giúp ta nhận biết nhanh nhóm nguyên tố.

1. CÁC NGUYÊN TỐ KIM
LOẠI.

- Trong số 118 nguyên tố hóa học đã biết có hơn 90
nguyên tố kim loại.
- Các nguyên tố kim loại ở góc dưới, bên trái của bảng
tuần hoàn và được thể hiện bằng màu xanh, gồm:
+ Hầu hết các nguyên tố thuộc nhóm IA, IIA, IIIA và một
số nguyên tố ở các nhóm IVA, VA, VIA.
+ Các nguyên tố thuộc nhóm IB đến VIIIB, các nguyên
tố lathanide và các nguyên tố actinide được xếp riêng
thành hai hàng ở cuối bảng.
- Kim loại có nhiều ứng dụng trong đời sống.

2. Các nguyên tố phi
kim
- Trong 118 nguyên tố hóa học đã biết, có chưa đến 20
nguyên tố là phi kim.
- Ở điều kiện thường các phi kim có thể ở thể rắn, thể
lỏng hay thể khí.
- Trong bảng tuần hoàn, các phi kim chủ yếu ở góc bên
phải của bảng, được thể hiện bằng màu hồng, gồm:
+ Hầu hết các nguyên tố thuộc nhóm VIIA, VIA, VA.
+ Một số nguyên tố thuộc nhóm IVA, IIIA.
+ Nguyên tố H ở nhóm IA.

- Các nguyên tố phi kim có nhiều ứng dụng như:
+ Oxygen là phi kim không thể thiếu với sự sống của
hầu hết các sinh vật, được tạo ra trong quá trình quang
hợp và được sử dụng trong quá trình hô hấp.
+ Chlorine có thể được dùng để khử trùng nước sinh

3. Các nguyên tố khí
hiếm
- Trong số 118 nguyên tố đã biết có 7 nguyên tố là
nguyên tố khí hiếm.
- Nguyên tử của chúng có lớp electron ngoài cùng bền
vững nên khó bị biến đổi hóa học.
- Trong bảng tuần hoàn, nguyên tố khí hiếm nằm ở
nhóm VIIIA.
- Một số ứng dụng trong đời sống của khí hiếm như: He
được sử dụng trong khinh khí cầu; Ne được sử dụng
trong đèn LED…

Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí (số thứ tự,
chu kì, nhóm) của khí hiếm neon.

Câu hỏi 3 trang 31 Khoa học tự nhiên 7: Cho các
nguyên tố sau:
a) Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết trong các nguyên
tố trên, nguyên tố nào là kim loại, nguyên tố nào là phi
kim.
b) Nêu ứng dụng trong đời sống của một nguyên tố trong
số các nguyên tố trên.

Thử thách đọc bảng tuần hoàn
Nguyên tố có Z = 8 là
nguyên tố nào?

Các hàng ngang trong
bảng tuần hoàn gọi là gì?

Các cột dọc trong bảng
tuần hoàn gọi là gì?

Nguyên tố Na có Z = 11.
Nguyên tử Na có bao nhiêu
proton?

Bảng tuần hoàn – 4 điều cần nhớ

Ô nguyên tố

Hàng ngang

→ Tên · Kí hiệu · Số hiệu nguyên
tử
Cột dọc

→ CHU KÌ (có 7 chu kì)

→ NHÓM (nguyên tố cùng
nhóm ~ tính chất giống nhau)

→ = số proton trong hạt nhân

Số hiệu nguyên tử

BÀI TẬP 1: Dựa vào bảng tuần hoàn, hãy cho biết trong số
các nguyên tố: Na, K, Mg, Ba, Be, B, C, N, O, Ar, những
nguyên tố nào thuộc cùng một nhóm, đó là nhóm nào?
Bài 4.14 trang 16 sách bài tập KHTN 7: Silicon là nguyên tố
phổ biến thứ hai trên Trái Đất, tồn tại chủ yếu trong cát và là
chất hóa học phổ biến nhất trong vỏ trái đất. Hãy cho biết kí
hiệu hóa học của nguyên tố silicon và cho biết nó ở chu kì
nào và nhóm nào trong bảng tuần hoàn?

Bài 4.19 trang 17 sách bài
tập KHTN 7: Nguyên tố X (Z
= 11) là nguyên tố có trong
thành phần của muối ăn.
Hãy cho biết tên nguyên tố
X và vẽ mô hình sắp xếp
electron ở vỏ nguyên tử X. X
có bao nhiêu lớp electron,
bao nhiêu electron ở lớp
ngoài cùng? Từ đó cho biết
X thuộc chu kì nào, nhóm
nào trong bảng tuần hoàn?

Bài 4.23 trang 17 sách bài tập KHTN 7: Dựa vào bảng tuần hoàn,
hãy cho biết trong số các nguyên tố: Na, Cl, Fe, K, Kr, Mg, Ba, C, N,
S, Ar, những nguyên tố nào là kim loại. Những nguyên tố nào là phi
kim? Những nguyên tố nào là khí hiếm?

Bài 4.24 trang 17 sách bài tập KHTN 7: Hãy tìm hiểu và cho
biết:
a) Tên và kí hiệu hóa học của nguyên tố kim loại duy nhất tồn
tại ở thể lỏng, ở điều kiện thường. Dựa vào bảng tuần hoàn,
hãy cho biết nguyên tố đó ở ô bao nhiêu.
b) Tên và kí hiệu hóa học của nguyên tố kim loại có trong thành
phần của hemoglobin (chất có khả năng vận chuyển oxygen từ
phổi đến các tế bào), nếu thiếu nguyên tố này cơ thể chúng ta
sẽ mắc bệnh thiếu máu. Hãy kể ra ít nhất 3 ứng dụng trong đời
sống của nguyên tố kim loại đó.
c) Tên và kí hiệu hóa học của nguyên tố khí hiếm được dùng để
bơm vào bóng bay hoặc khinh khí cầu.

Bài 4.27 trang 18 sách bài tập KHTN 7: Hãy cho biết vị trí của
nguyên tố Y trong bảng tuần hoàn, biết vỏ nguyên tử của
nguyên tố Y có 2 lớp electron, trong đó lớp ngoài cùng có 4
electron. Từ đó cho biết Y là kim loại, phi kim hay khí hiếm?