Tiếng Việt
“Những ngôi sao thức ngoài kia
Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con
Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời”
(Trần Quốc Minh)
I. CÁC KIỂU SO SÁNH
Em hãy chỉ ra phép so sánh và từ ngữ so sánh trong đoạn thơ trên ?
(1) Những ngôi sao
thức ngoài kia
chẳng bằng
mẹ đã thức vì chúng con
(2) Mẹ
ngọn gió của con suốt đời.
là
Chẳng bằng
là
Tiết 86: SO SÁNH (Tiếp theo)
1. Khảo sát ngữ liệu(Sgk 41)
“Những ngôi sao thức ngoài kia
Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con
Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời”
(Trần Quốc Minh)
I. CÁC KIỂU SO SÁNH
(1) Những ngôi sao
thức ngoài kia
chẳng bằng
mẹ đã thức vì chúng con
(2) Mẹ
ngọn gió của con suốt đời.
là
* Từ ngữ chỉ ý so sánh trong các
phép so sánh trên có gì khác nhau ?
Chẳng bằng
là
Từ so sánh:
+ Chẳng bằng: so sánh không ngang bằng.
+ là: so sánh ngang bằng
Dựa vào sự phân tích ví dụ ở trên em hãy cho biết so sánh có mấy kiểu và rút ra mô hình của các kiểu so sánh đó?
- Có hai kiểu so sánh:
+ So sánh ngang bằng (A là B)
+So sánh không ngang bằng
Tiết 86: SO SÁNH (Tiếp theo)
1. Khảo sát ngữ liệu(Sgk 41)
- Cú 2 kiểu so sánh:
+ So sánh ngang bằng
+ So sánh không ngang bằng
Thường dùng các từ so sánh: là, như, như là, y như, tựa, tựa như, y hệt, y như là, bằng … hoặc cặp đại từ “ bao nhiêu… bấy nhiêu”
Thường dùng các từ so sánh: Hơn, hơn là, còn hơn, không bằng, chẳng bằng, kém, kém hơn, kém xa…
2. Ghi nhớ:
? D?a v�o b?ng cỏc t? thu?ng dựng trong hai ki?u so sỏnh. Em hóy l?y vớ d? trong d?i s?ng h�ng ng�y cú dựng hai ki?u so sỏnh trờn.
“Áo chàng đỏ tựa ráng pha
Ngựa chàng sắc trắng như là tuyết in”
Ai yêu nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh
Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng
Tìm phép so sánh và cho biết nó thuộc kiểu so sánh nào?
a) Tiếng hát trong suối ngọc tuyền
Êm hơi gió thoảng cung tiên.
(Thế L?)

b) Thà rằng ăn bát cơm rau
cá thịt nói nhau nặng lời.

(Ca dao)
c) Ai �i chí b� ru�ng hoang
t�c ��t, t�c v�ng
(Ca dao)
như
Còn hơn
? So sánh ngang bằng.
? So sánh không ngang bằng.
Bao nhiêu
bấy nhiêu
 So saùnh ngang baèng.
như
1. Khảo sát ngữ liệu (Sgk/ 42)
I. CÁC KIỂU SO SÁNH
II. TÁC DỤNG CỦA SO SÁNH
Mỗi chiếc lá rụng có một linh hồn riêng, một tâm tình riêng, một cảm giác riêng. Có chiếc tựa mũi tên nhọn, tự cành cây rơi cắm phập xuống đất như cho xong chuyện, cho xong một đời lạnh lùng, thản nhiên, không thương tiếc, không do dự vẩn vơ. Có chiếc lá như con chim bị lảo đảo mấy vòng trên không, rồi cố gượng ngoi đầu lên, hay giữ thăng bằng cho chậm tới. Các giây nằm phơi trên mặt đất. Có chiếc lá nhẹ nhàng khoan khoái, đùa bỡn, múa may với làn gió thoảng, như thầm bảo rằng sự đẹp của vạn vật chỉ ở hiện tại: cả một thời quá khứ dài dằng dặc của chiếc lá trên cành cây, không bằng một vài giây bay lượn, nếu sự bay lượn ấy có vẻ đẹp nên thơ. Có chiếc lá như sợ hãi, ngần ngại rụt rè, rồi như gần tới mặt đất, còn cất mình muốn bay trở lại cành. Có chiếc lá đầy âu yếm rơi bám vào một bông hoa thơm, hay đến mơn trớn một ngọn cỏ xanh mềm mại.
(Khaùi Höng)
Tiết 86: SO SÁNH (Tiếp theo)
1. Tìm phép so sánh trong đoạn văn dưới đây:
Mỗi chiếc lá rụng có một tâm hồn riêng, một tâm tình riêng, một cảm giác riêng. Có chiếc tựa mũi tên nhọn, tự cành cây rơi cắm phập xuống đất như cho xong chuyện, cho xong một đời lạnh lùng, thản nhiên, không thương tiếc, không do dự vẩn vơ. Có chiếc lá như con chim bị lảo đảo mấy vòng trên không, rồi cố gượng ngoi đầu lên, bay giữ thăng bằng cho chậm tới cái giây nằm phơi trên mặt đất. Có chiếc lá nhẹ nhàng, khoan thai, đùa bỡn, múa may với làn gió thoảng như thầm bảo rằng sự đẹp của vạn vật chỉ ở hiện tại: Cả một thời quá khứ dài dằng dặc của chiếc lá trên cành cây không bằng một vài giây bay lượn, nếu sự bay lượn ấy có vẻ đẹp nên thơ. Có chiếc lá như sợ hãi, ngần ngại, rụt rè, rồi như gần tới mặt đất, còn cất mình muốn bay trở lại cành. Có chiếc lá đầy âu yếm rơi bám vào một bông hoa thơm, hay đến mơn trớn một ngọn cỏ xanh mềm mại .
(Khái Hưng)
*Đáp án:
+ Có chiếc lá tựa như mũi tên . như cho xong chuyện .
+ Có chiếc lá như con chim lảo đảo .
+ Có chiếc lá nhẹ nhàng . như thầm bảo .
+ Cĩ chi?c l� nhu s? h�i
+ C? m?t th?i qu� kh? d�i d?ng d?c c?a chi?c l� khơng b?ng m?t v�i gi�y bay lu?n
2. Trong đoạn văn trên phép so sánh có tác dụng gì?
- Đối với việc miêu tả sự vật, sự việc?
- Đối với việc thể hiện tư tưởng, tình cảm của người viết?
H?i:
ĐÁP ÁN:
Mỗi chiếc lá rụng có một tâm hồn riêng, một tâm tình riêng, một cảm giác riêng. Có chiếc tựa mũi tên nhọn, tự cành cây rơi cắm phập xuống đất như cho xong chuyện, cho xong một đời lạnh lùng, thản nhiên, không thương tiếc, không do dự vẩn vơ. Có chiếc lá như con chim bị lảo đảo mấy vòng trên không, rồi cố gượng ngoi đầu lên, bay giữ thăng bằng cho chậm tới cái giây nằm phơi trên mặt đất. Có chiếc lá nhẹ nhàng, khoan thai, đùa bỡn, múa may với làn gió thoảng như thầm bảo rằng sự đẹp của vạn vật chỉ ở hiện tại: Cả một thời quá khứ dài dằng dặc của chiếc lá trên cành cây không bằng một vài giây bay lượn, nếu sự bay lượn ấy có vẻ đẹp nên thơ. Có chiếc lá như sợ hãi, ngần ngại, rụt rè, rồi như gần tới mặt đất, còn cất mình muốn bay trở lại cành. Có chiếc lá đầy âu yếm rơi bám vào một bông hoa thơm, hay đến mơn trớn một ngọn cỏ xanh mềm mại.
(Khái Hưng)
- Đối với việc miêu tả sự vật, sự việc: Tạo ra những hình ảnh cụ thể, sinh động, giúp người đọc, người nghe hình dung ra được sự vật, sự việc được miêu tả (Hình dung ra các cách rụng khác nhau của lá).
- Đối với việc thể hiện tư tưởng, tình cảm của người viết: Tạo ra những lối nói hàm súc, giúp người đọc, người nghe dễ nắm bắt tư tưởng tình cảm người viết (Cụ thể qua đoạn văn, phép so sánh thể hiện quan niệm của tác giả về sự sống và cái chết).
I. CÁC KIỂU SO SÁNH
II. TÁC DỤNG CỦA SO SÁNH
Qua phân tích ngữ liệu có thể thấy phép so sánh có tác dụng gì?
- Gợi hình, giúp cho việc miêu tả sự vật, sự việc được cụ thể, sinh động
- Tạo ra lối nói giàu hàm súc thể hiện quan niệm của tác giả về sự sống và cái chết.
2. Ghi nhớ 2/ 42.
Tiết 86: SO SÁNH (Tiếp theo)
* Ghi nhớ: So sánh vừa có tác dụng gợi hình, giúp cho việc miêu tả sự vật, sự việc được cụ thể, sinh động, vừa có tác dụng biểu hiện tư tưởng, tình cảm sâu sắc.
1. Khảo sát ngữ liệu (Sgk/ 42)
* Lưu ý:
Cần phân biệt phép so sánh bình thường với phép so sánh có giá trị tu từ.
Ví dụ 1: Bình cao bằng Nam
Ví dụ 2: Mẹ già như chuối chín cây
Gió lay mẹ rụng con phải mồ côi
-> Phép so sánh trên có giá trị đối với quá trình nhận thức của con người ( so sánh bình thường).
-> Phép so sánh có giá trị gợi hình, gợi cảm ( so sánh tu từ)
I. CÁC KIỂU SO SÁNH
II. TÁC DỤNG CỦA SO SÁNH
III. LUYỆN TẬP
Tiết 86: SO SÁNH (Tiếp theo)
Bài tập 1/ 43: Chỉ ra các phép so sánh trong những khổ thơ dưới đây. Cho biết chúng thuộc kiểu so sánh nào. Phân tích tác dụng gợi hình, gợi cảm của một phép so sánh mà em thích.
III. LUYỆN TẬP
Tiết 86: SO SÁNH (Tiếp theo)
Em hãy xác định phép so sánh và cho biết chúng thuộc kiểu so sánh nào, trong các khổ thơ sau?
=> Tâm hồn là cái trừu tượng được so sánh với một buổi trưa hè là cái cụ thể. Buổi trưa hè gợi một không gian nóng bỏng đầy nắng, gió, tiếng ve, hoa phượng… qua đó cho thấy tâm hồn “tôi” rất nhạy cảm, yêu thiên nhiên, yêu quê hương tha thiết.
Em hãy xác định phép so sánh và cho biết chúng thuộc kiểu so sánh nào, trong các khổ thơ sau?
Em hãy xác định phép so sánh và cho biết chúng thuộc kiểu so sánh nào, trong các khổ thơ sau?
=> Anh đội viên mơ màng giống như đang nằm mộng, trong cảnh ấy anh thấy hình ảnh Bác hiện lên thật lớn lao nhưng vô cùng ấm áp. Qua đó cho thấy tình cảm yêu kính của anh bộ đội nói riêng và của tất cả người dân Việt Nam nói chung dành cho Bác, vị cha già kính yêu của dân tộc.
Hãy nêu những câu văn có sử dụng phép so sánh trong bài “vượt thác”
- Thuyền rẽ sóng lướt bon bon như đang nhớ núi rừng phải lướt cho nhanh để về cho kịp.
Núi cao như đột ngột hiện ra chắn ngang trước mặt.
Những động tác thả sào, rút sào rập ràng nhanh như cắt.
Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc, các bắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ.
Dọc sườn núi, những cây to mọc giữa những bụi lúp xúp nom xa như những cụ già vung tay hô đám con cháu tiến về phía trước.
Em thích hình ảnh so sánh nào? Vì sao?
Dượng Hương Thư… hùng vĩ.
(Phép so sánh thể hiện trí tưởng tượng phong phú của tác giả. Hình ảnh nhân vật hiện lên đẹp, khỏe, hào hùng. Thể hiện sức mạnh và khát vọng chinh phục thiên nhiên của con người)
I. CÁC KIỂU SO SÁNH
II. TÁC DỤNG CỦA SO SÁNH
Bài tập 2/ 43:
III. LUYỆN TẬP
Tiết 86: SO SÁNH (Tiếp theo)
Dựa theo bài “Vượt thác”, hãy viết một đoạn văn từ 3 đến 5 câu tả dượng Hương Thư đưa thuyền vượt qua thác dữ; trong đoạn văn có sử dụng cả hai kiểu so sánh đã được giới thiệu?
Tiết 86: SO SÁNH (Tiếp theo)
I. CÁC KIỂU SO SÁNH
II. TÁC DỤNG CỦA SO SÁNH
Bài tập 1/ 43:
III. LUYỆN TẬP
Bài tập 2/ 43:
Bài tập 3/ 43:
CỦNG CỐ
Bài 3 Tìm thành ngữ liên quan đến những hình ảnh sau và đặt câu với những thành ngữ vừa tìm được?
Chậm như rùa
Đẹp(tươi) như hoa
Cậu làm việc chậm như rùa.
Cô ấy tươi như hoa
CỦNG CỐ
Câu 1 : So sánh có mấy kiểu? Đó là những kiểu nào?
So sánh có hai kiểu :
+ So sánh ngang bằng
+ So sánh không ngang bằng.
Câu 2 : So sánh có tác dụng gì ?
a) Gợi hình, giúp cho việc miêu tả sự vật, sự việc được cụ thể, sinh động.
b) Có tác dụng biểu hiện tư tưởng tình cảm sâu sắc.
c) Cả a và b đúng.
d) Cả a và b sai.
Tiết 86: SO SÁNH (Tiếp theo)
Bài tập bổ sung làm nhanh: Điền từ chỉ ý so sánh thích hợp vào các câu tục ngữ, thành ngữ.
1. Đẹp ……. hoa.
2. Nhanh ….. cắt.
3. Miệng cười …………hoa ngâu.
Cái khăn đội đầu ……….. hoa sen.
4. Đôi ta ………. lửa mới nhen,
……. trăng mới mọc, …….. đèn mới khêu.
5. Gió thổi ….. chổi trời.
6. Công cha …… núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ …….. nước trong nguồn chảy ra.
7.Tốt gỗ ……… tốt nước sơn.
8. Một giọt máu đào …….. ao nước lã.
9. Chết trong ………… sống đục.
10. Một đêm nằm ………. một năm ở.
Bài tập bổ sung: Điền từ chỉ ý so sánh:
1. Đẹp như hoa.
2. Nhanh như cắt.
3. Miệng cười như thể hoa ngâu.
Cái khăn đội đầu như thể hoa sen.
4. Đôi ta như lửa mới nhen,
Như trăng mới mọc, như đèn mới khêu.
5. Gió thổi là chổi trời.
6. Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
7.Tốt gỗ hơn tốt nước sơn.
8. Một giọt máu đào hơn ao nước lã.
9. Chết trong còn hơn sống đục.
10. Một đêm nằm bằng một năm ở.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
1. Học bài cũ:
- Học thuộc ghi nhớ, hoàn thành bài tập trong sgk
- Viết đoạn văn ( 8- 10 câu) tả cảnh sân trường em giờ ra chơi có sử dụng phép tu từ so sánh.
2. Hướng dẫn tự học tiết: Chương trình địa phương( phần Tiếng Việt)
- Liệt kê ít nhất 5 lỗi chính tả trong bài viết (hoặc nói) của bản thân và những người xung quanh.
- Nêu nguyên nhân việc mắc lỗi?
- Nêu cách khắc phục những lỗi chính tả đó.
- Làm BT trong SGK Ngữ văn địa phương
3. Chuẩn bị bài mới: Tiết 87: Phương pháp tả cảnh
- Đọc ngữ liệu sgk và trả lời các câu hỏi.
- Bố cục của bài văn tả cảnh gồm mấy phần? Nêu nhiệm vụ cụ thể của từng phần?
- Khi làm bài văn tả cảnh, chúng ta có thể tả theo những trình tự như thế nào?