Xu�n Qu?nh
SĨNG
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả:
- Xuân Quỳnh ( 1942–1988), quê: La Khê, Hà Đông, Hà Tây.
- Mẹ mất sớm, ở với bà nội.
- Từng là diễn viên múa Đoàn Văn công Trung ương, BTV báo Văn nghệ, BTV NXB Tác phẩm mới, Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khóa III.
- Mất cùng chồng và con trai vì tai nạn giao thông tại Hải Dương (29-4-1988)
Hai chị em Xuân Quỳnh và Đông Mai
Lưu Quang Vũ – Xuân Quỳnh
Gia đình Xuân Quỳnh – Lưu Quang Vũ
- Tác phẩm chính:
+ Tơ tằm – Chồi biếc (in chung , 1963)
+ Hoa dọc chiến hào (1967)
+ Gió Lào cát trắng (1974)
+ Lời ru trên mặt đất (1978)
+ Tự hát (1984)
+ Hoa cỏ may (1989)
….
- Một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ nhà thơ chống Mỹ.
- Một trong những nhà thơ viết thơ tình hay nhất sau 1945.
- Phong cách thơ: tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữ nhiều trắc ẩn: vừa hồn nhiên, tươi tắn
vừa chân thành, đằm thắm, luôn da diết trong khát vọng hạnh phúc đời thường.
Thuy?n v� bi?n
Những bài thơ tiêu biểu của :
“Những ngày không gặp nhau
Biển bạc đầu thương nhớ
Những ngày không gặp nhau
Lòng thuyền đau rạn vỡ
Hoa c? may
“Lời yêu mỏng mảnh như làn khói
Ai biết lòng anh có đổi thay
...Tình anh như hoa cỏ may
Một chiều ngược gió vướng đầy áo em"
Thư tình cuối mùa thu
Cuối trời mây trắng bay
Lá vàng thưa thớt quá
Phải chăng lá về rừng
Mùa thu đi cùng lá
Mùa thu ra biển cả
...
“Em trở về đúng nghĩa trái tim em
Là máu thịt, đời thường ai chẳng có
Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa
Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi”

Tự hát
- Sáng tác 1967 – trong một chuyến đi thực tế ở vùng biển Diêm Điền , tỉnh Thái Bình.
- Được in trong tập thơ “Hoa dọc chiến hào” (1968)
- Là một bài thơ đặc sắc viết về tình yêu, rất tiêu biểu cho phong cách thơ Xuân Quỳnh
2. Văn bản:
Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ
Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể

Ôi con sóng ngày xưa
Và ngày sau vẫn thế
Nỗi khát vọng tình yêu
Bồi hồi trong ngực trẻ

Trước muôn trùng sóng bể
Em nghĩ về anh, em
Em nghĩ về biển lớn
Từ nơi nào sóng lên?





Sóng bắt đầu từ gió
Gió bắt đầu từ đâu?
Em cũng không biết nữa
Khi nào ta yêu nhau

Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức

Dẫu xuôi về phương bắc
Dẫu ngược về phương nam
Nơi nào em cũng nghĩ
Hướng về anh - một phương


Ở ngoài kia đại dương
Trăm ngàn con sóng đó
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở

Cuộc đời tuy dài thế
Năm tháng vẫn đi qua
Như biển kia dẫu rộng
Mây vẫn bay về xa.

Làm sao được tan ra
Thành trăm con sóng nhỏ
Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ.


SÓNG
b. Bố cục:
- Khổ đầu: Suy tư về tình yêu
- Khổ 3,4,5,6,7: Những biểu hiện tình cảm trong tình yêu
- Khổ 8,9: khát vọng hóa than cho tình yêu.
c. Hình tượng sóng:
- Nghĩa thực: con sóng, với nhiều trạng thái mâu thuẫn, trái ngược nhau .
- Nghĩa biểu tượng: sóng như có hồn, có tính cách, tâm trạng, biết diễn tả những cung bậc tình cảm trong tâm hồn người phụ nữ đang yêu.
=> Kết cấu bài thơ dựa trên sự tương đồng giữa “sóng” và “em”
 Miêu tả trạng thái đối lập của sóng và liên tưởng đến tâm lí phức tạp của người phụ nữ khi yêu (khi sôi nổi, mãnh liệt khi dịu dàng, sâu lắng).
+ Nhân hóa:
“Sông không hiểu”, “Sóng tìm ra tận bể”
 Con sóng mang khát vọng lớn lao: Nếu “sông không hiểu nổi mình” thì sóng dứt khoát từ bỏ nơi chật hẹp để “tìm ra tận bể”, tìm đến nơi cao rộng, bao dung.
=> Hành trình “tìm ra tận bể” của sóng cũng chính là quá trình tự khám phá, tự nhận thức, chính bản thân, khát khao sự đồng cảm, đồng điệu trong tình yêu..
“Dữ dội – dịu êm
Ồn ào – lặng lẽ”
1. Suy tư về tình yêu.
- Khổ 1 :
+ Tiểu đối:
- Khổ 2:
+ Quy luật của sóng:
Sóng: ngày xưa, ngày sau: vẫn thế
 sự trường tồn của sóng trước thời gian: tình yêu của người phụ nữ vẫn dạt dào, sôi nổi, đầy khát khao

+ Quy luật của tình cảm:
“Khát vọng tình yêu - bồi hồi trong ngực trẻ”
 Tình yêu là khát vọng lớn lao, vĩnh hằng của tuổi trẻ và nhân loại. Con người đã đến và mãi mãi đến với tình yêu.
2. Những biểu hiện tình cảm trong tình yêu của người phụ nữ
* Khổ 3, 4
- Điệp từ: “em nghĩ” và câu hỏi: “Từ nơi nào sóng lên”
 Băn khoăn, trăn trở tìm hiểu, khám phá cội nguồn của tình yêu
Câu trả lời:
sóng - từ gió
gió - từ đâu: không biết - khi nào ta yêu nhau
 XQ dựa vào quy luật tự nhiên để truy tìm khởi nguồn của tình yêu nhưng nguồn gốc tình yêu đều bất ngờ, đầy bí ẩn, không thể lí giải.
=> Đây là cách cắt nghĩa tình yêu rất chân thành và đầy nữ tính.

* Khổ 5: Nỗi nhớ
- Bao trùm cả không gian :
« sóng dưới lòng sâu, sóng trên mặt nước »

- Thao thức trong mọi thời gian :
« ngày đêm không ngủ được »

 Phép đối, giọng thơ dào dạt, náo nức, mãnh liệt : diễn tả nỗi nhớ da diết, không thể nào nguôi, cứ cuồn cuộn, dào dạt như sóng biển triền miên.
- Sóng nhớ bờ mãnh liệt, tha thiết, còn em nhớ anh:
« Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức »
Cách nói cường điệu nhưng hợp lí : nhằm tô đậm nỗi nhớ (choáng ngợp cõi lòng không chỉ trong ý thức mà thấm sâu vào trong tiềm thức).
=> Bày tỏ tình yêu một cách chân thành, tha thiết mà mạnh dạn, mãnh liệt.
- Xuôi Bắc, ngược Nam: Những xáo trộn bất thường trong cuộc sống, khoảng cách trong tình yêu
- Cách nói khẳng định: Dẫu…vẫn; em cũng nghĩ; hướng về
→ Lời thề thủy chung tuyệt đối trong tình yêu : dù đi đâu về đâu vẫn hướng về người mình đang thương nhớ đợi chờ.
* Khổ 7: Niềm tin trong tình yêu.
Mượn hình ảnh của sóng: Con nào chẳng tới bờ dù cách trở: Tình yêu là sức mạnh giúp em và anh vượt qua gian lao, thử thách để đạt đến bến bờ hạnh phúc.
=> XQ thể hiện cái tôi của một con người luôn có niềm tin mãnh liệt vào tình yêu.
* Khổ 6: Lòng chung thuỷ
* Khổ 8 : Những từ ngữ diễn tả quan hệ đối lập :
 ... tuy ... nhưng ... 
... dẫu ... nhưng ... 
Cuộc đời - dài >< Năm tháng - đi qua: đời người cũng kết thúc
 Sự nhạy cảm và âu lo, phấp phỏng về sự hữu hạn của đời người và sự mong manh của hạnh phúc
* Khổ 9 : Dùng từ chỉ số lượng lớn : Làm sao tan ra → trăm con sóng → ngàn năm còn vỗ
- Khao khát được sẻ chia, hoà nhập vào cuộc đời; hi sinh, dâng hiến cho tình yêu
- Khát vọng được sống hết mình trong biển lớn tình yêu, muốn hoá thân vĩnh viễn thành tình yêu muôn thuở.
=> Khát vọng cao đẹp đầy tính nhân văn.
3. Khát vọng hóa thân cho tình yêu muôn thưở
III. TỔNG KẾT:
1. Nghệ thuật:
- Thể thơ 5 chữ cùng với phương thưc tổ chức ngôn từ, hình ảnh => gợi lên nhịp sóng biển – nhịp sóng lòng nhiều cung bậc, sắc thái cảm xúc trong trái tim nữ thi sĩ
- Hình tượng sóng có sự tương đồng hòa hợp với hình tượng em => tình yêu của người phụ nữ thiết tha, nồng nàn, chung thủy, vĩnh hằng.
2. Nội dung:
- Sóng là một bài thơ đặc sắc thể hiện vẻ đẹp tâm hồn và niềm khát khao hạnh phúc của người phụ nữ trong tình yêu.
- Tình yêu là một tình cảm cao đẹp, một hạnh phúc lớn lao của con người .