Sóng
Xuân Quỳnh
I/ Giới thiệu :
1/ Tác giả:
Xuân Quỳnh ( 1942 – 1988 )
Là nhà thơ trẻ, trưởng thành trong khói lửa
của cuộc kháng chiến chống Mĩ.
Quê : Hà Tây
XQ mất trong một vụ tai nạn giao thông
ở Hải Dương.
Gia đình : công chức
Tuổi thơ chịu nhiều bất hạnh: mẹ mất,
xa cha, sống với bà nội
Là diễn viên múa của Đoàn Văn Công
Phong cách : Thơ XQ là tiếng lòng của người phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên ,tươi tắn, vừa cân thành, đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng về hạnh phúc bình dị đời thường.

- Tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh:
Nồng nhiệt, táo bạo, tha thiết đắm
say, dịu dàng, hồn nhiên, chân thành,
lắng sâu những trải nghiệm suy tư,
nhiều lo âu day dứt, trăn trở
trong tình yêu
Em trở về đúngnghĩa trái tim em
Là máu thịt đời thường ai chẳng có
vẫn ngừng đập khi cuộc đời không còn nữa
Nhưng biết yêu anh ngay cả khi chết đi rồi.
Tự hát (Xuân Quỳnh)



2/ Văn bản:
a.Hoàn cảnh sáng tác
Năm 1967 trong chuyến đi công
tác thực tế tại vùng biển Diêm Điền
- Bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ
và phong cách thơ Xuân Quỳnh.
b/ Xuất xứ: in trong tập thơ “Hoa dọc
chiến hào”
II/ Đọc – hiểu văn bản:
1/ Sự tương đồng giữa sóng và em:
Tác giả đã sử dụng thành công nghệ thuật : đối lập
+ Trạng thái của sóng: “Dữ......lẽ”

Dữ dội >< dịu êm
Ồn ào >< lặng lẽ
+ Cũng giống như em trong tình yêu
Có lúc dữ dội, mãnh liệt, rạo rực, sôi nỗi
Có lúc dịu dàng, lặng lẽ, nồng nàn, say đắm.
Nghệ thuật : nhân hóa “Sông ....bể”
+ Sông : không gian chật hẹp
+ Bể : không gian rộng lớn

+ Tình yêu của em cũng thế : không chấp nhận những thỏa mãn tầm thường, có khát vọng vươn tới một tình yêu mãnh liệt, cao đẹp.
Đối lập nhưng cùng thống nhất trong một chỉnh thể là sóng
Sóng không chịu không gian chật hẹp của sông muốn tìm ra bể lớn => thỏa sức vẫy vùng
Nghệ thuật : so sánh “ Ôi ....trẻ”
+ Sóng: ngày xưa, ngày sau => vẫn thế, vẫn không thay đổi
+ Cũng giống như tình yêu của tuổi trẻ vẫn rạo rực muôn đời
Sóng và em tuy hai mà một, vừa hòa nhập, vừa phân thân. Sóng cũng chính là em và em cũng chính là sóng, trạng thái của sóng cũng chính là trạng thái của em trong tình yêu, ước muốn của sóng cũng chính là ước muốn của em.
2/ Biểu hiện của sóng trong tình yêu :“ Trước .....một phương”
- Sóng - tình yêu là một bí ẩn huyền diệu: “ trước....yêu nhau”
+ Phép lập từ “em nghĩ”

* Về anh
* Về em

+ Câu hỏi tu từ “Gió...đâu”: lí giải nguồn gốc của sóng nhưng càng lí giải càng bế tắc cũng giống như t/y mãi mãi là một ẩn số,vì thế con người cứ mãi đi tìm và khám phá
suy tư, trăn trở của người con gái đang yêu khi nghĩ về anh/em => quan điểm mới mẻ trong tình yêu phải xuất phát từ hai phía, phải tự nguyện giữa hai người đó mới là t/y chân chính, bền vững theo thời gian.
+ Câu trả lời của em “Em .....nữa”: thật nũng nịu và đầy nữ tính ở cái lắc đầu của em => tạo nên nét duyên của người con gái, thật đáng yêu.
- Tình yêu gắn liền với nỗi nhớ : “Con ....một phương”
+ Phép lặp: “Con sóng”=> nhịp của sóng cũng chính là nhịp đập của trái tim em, luôn thổn thức bồi hồi khi nghĩ về anh.
+ Phép điệp “nhớ”:
* Nhớ “dưới lóng sâu”
* Nhớ “trên mặt nước”
* Nhớ “từ ngày sang đêm”
=> nỗi nhớ bao trùm cả không gian và thời gian, nhớ thường trực đến mức “không ngủ được” đêm nằm mơ “trong mơ còn thức”.
+ Phép đối:
* Dưới lòng sâu >< trên mặt nước
* Ngày >< đêm
=> Sóng nhớ bờ như em nhớ anh, tha thiết, da diết, mãnh liệt.
- Câu thơ “Lòng....anh” : cá tính của XQ, dám nói thẳng nói thật với lòng mình => hiện đại.
+ Phép điệp cú pháp “Con sóng dưới.....nước”: nồng nàng, mãnh liệt trong tình yêu, rất thích hợp để diễn tả nỗi nhớ của người con gái đang yêu.
- Lòng thuỷ chung của người phụ nữ: “Dẫu ...phương”
+ Từ “Dẫu”: là một dự đoán giả định về một tình yêu trắc trở, không bằng phẳng, tâm trạng đầy lo lắng.
+ Phép đối:
* Xuôi >< ngược
* Bắc >< Nam
=> khoảng cách không gian địa lí không làm cản trở tình cảm của hai người yêu nhau.
+ Điệp từ “phương”
* Phương địa lí: Bắc - Nam
* Phương tâm trạng: phương anh - phương nơi đó có anh
=> tình yêu vượt không gian, thời gian
* Nghệ thuật: với thể thơ ngũ ngôn nhịp nhàng, lời thơ giản dị, hình ảnh thơ quen thuộc, âm điệu miên man, khát vọng sống, khát vọng được yêu của tuổi trẻ VN trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.
3/ Ước muốn của sóng và em: “Ở....vỗ”
- Sóng mong muốn tới bờ cũng như em ước có một cái kết thật đẹp.
- “Dù”: một sự giằng lòng, dù có như thế nào vẫn tin vào tình yêu, rồi hạnh phúc sẽ mĩm cười với ta.
- Chiêm nghiệm cuộc sống: “Cuộc ....xa”
+ Thời gian vĩnh hằng
+ Đời người thì hữu hạn.
+ Biển dẫu có rộng cũng không níu giữ được chân mây.
=> ước muốn tình yêu vĩnh hằng vượt qua cả giới hạn của cuộc đời.
- Nỗi trăn trở và niềm mong mỏi của người phụ nữ thật da diết: “Làm...vỗ”
+ “Tan ra" là dâng hiến, hy sinh, là hóa thành “trăm con sóng nhỏ” giữa đại dương mênh mông của tình yêu.
+ Tình yêu bây giờ đã hòa nhập vào cái vô biên, vĩnh hằng, bất tận nên không còn là tình yêu của riêng tư nữa mà là biểu tượng cho tình yêu của cả thế hệ.
Những đêm trăng hiền từ
Biển như cô gái nhỏ
Thầm thì gửi tâm tư
Quanh mạn thuyền sóng vỗ

Cũng có khi vô cớ
Biển ào ạt xô thuyền
(Vì tình yêu muôn thuở
Có bao giờ đứng yên?)

Chỉ có thuyền mới hiểu
Biển mênh mông nhường nào
Chỉ có biển mới biết
Thuyền đi đâu, về đâu

Những ngày không gặp nhau
Biển bạc đầu thương nhớ
Những ngày không gặp nhau
Lòng thuyền đau - rạn vỡ
( Thuyền và biển )
4. Thành công về nghệ thuật
- Thể thơ tự do 5 chữ
- Cách ngắt nhịp, gieo vần độc đáo tạo ra 2 vế câu, cặp câu, kết cấu song trùng, giàu sức liên tưởng
- Xây dựng hình tượng ẩn dụ-sóng.
- Giọng thơ tha thiết
III/ Tổng kết : ghi nhớ SGK