SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẮK LẮK
TRƯỜNG THPT BUÔN HỒ
BÀI GIẢNG: SÓNG (Xuân Quỳnh)
Môn: Ngữ văn
Lớp: 12
Giáo viên : Lê Thị Thu Nguyệt
Email: lenguyet17111983@gmail.com
Trường THPT Buôn Hồ – TX Buôn Hồ - Đắk Lắk
Tháng 11 năm 2021
1. Kiến thức:
- Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu qua hình tượng sóng
- Đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng hình tượng ẩn dụ, giọng thơ tha thiết, sôi nổi nồng nàn, nhiều suy tư, trăn trở
3. Phẩm chất
- Biết trân trọng và biết khao khát vươn tới một tình yêu chân chính, vĩnh hằng.
3. Sóng - đối tượng để em suy ngẫm về khát vọng yêu
1. Sóng - đối tượng để em giãi bày tình yêu
2. Sóng - đối tượng để em suy tư và biểu hiện tình yêu
Câu 1: Đâu là những câu thơ của nhà thơ Xuân Quỳnh?
Anh không xứng làm biển xanh .
Nhưng anh muốn em làm bờ cát trắng
A
Sóng chẳng đi đến đâu nếu không đưa em đến
Vì sóng đã làm anh. Nghiêng ngả. Vì em...
B
Những ngày không gặp nhau
Biển bạc đầu thương nhớ
C
Sóng vỗ về ru tình biển lặng thầm.
Rồi im tiếng dưới trùng dương say đắm…
D
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
Câu 2: Nghe một đoạn trong bài hát Thuyền và Biển phổ nhạc thơ Xuân Quỳnh. Em có suy nghĩ về cách thể hiện tình yêu trong thơ của bà?
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
Nhóm 1: Hãy nêu đôi nét về
nhà thơ Xuân Quỳnh?
Nhóm 2: : Kể tên một số tác phẩm chính của Xuân Quỳnh?
Nhóm 3: Trình bày phong cách nghệ thuật của Xuân Quỳnh?
Nhóm 4: Nhận xét về vị trí của Xuân Quỳnh đối với văn học Việt Nam hiện đại?
Tên thật: Nguyễn Thị Xuân Quỳnh (1942-1988)
Quê: La Khê, thành phố Hà Đông, tỉnh Hà Tây
Xuất thân: gia đình công chức, mồ côi mẹ từ nhỏ, ở với bà nội
Diễn viên múa, biên tập viên, Ủy viên BCH Hội Nhà văn Việt Nam khóa III
Mất cùng chồng và con trai út (Lưu Quỳnh Thơ) vì tai nạn giao thông tại đầu cầu Phú Lương, thị xã Hải Dương, tỉnh Hải Hưng (29/8/1988)
Xuân Quỳnh – Lưu Quang Vũ
Xuân Quỳnh – Lưu Quang Vũ cùng các con
(Lưu Minh Vũ, Lưu Tuấn Anh, Lưu Quỳnh Thơ)
Mộ của LưuQuang Vũ, Xuân Quỳnh và Lưu Quỳnh Thơ
(tại nghĩa trang Văn Điển – Hà Nội)
1
Khắp nẻo dâng đầy hoa cỏ may 
Áo em sơ ý cỏ găm đầy 
Lời yêu mỏng mảnh như màu khói 
Ai biết lòng anh có đổi thay?
1
Phong cách thơ Xuân Quỳnh
...là tiếng lòng của người phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên, tươi tắn, vừa chân thành, đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng về hạnh phúc bình dị đời thường.
Thơ Xuân Quỳnh...
Tự hát
“Em trở về đúng nghĩa trái tim em
Là máu thịt, đời thường ai chẳng có
Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa
Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi”

Nhóm 1: Bài thơ “Sóng” được ra đời trong hoàn cảnh nào ?
Xuất xứ?
Hình tượng xuyên suốt bài thơ?
Nhóm 3: Bài thơ có thể chia làm mấy phần? Nêu ý chính của
từng phần. Bố cục đó thể hiện sự vận động tâm trạng của chủ
thể trữ tình như thế nào?
Nhóm 2: Bài thơ “Sóng” được viết theo thể thơ gì?
Nhịp điệu của bài thơ có gì đặc biệt
Nhóm 4: Kết cấu hình tượng sóng và em được xây dựng
như thế nào?
CÂU HỎI THẢO LUẬN
a. Hoàn cảnh sáng tác
- Được sáng tác năm 1967, trong chuyến đi thực tế ở vùng biển Diêm Điền (Thái Bình) - Đây là bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ và phong cách thơ Xuân Quỳnh.
b. Thể loại
“Thể thơ 5 chữ với những dòng thơ hầu như không ngắt nhịp, góp phần tạo nên âm hưởng dào dạt, nhịp nhàng, gợi nhịp các con sóng liên tiếp nhau, lúc tràn lên sôi nổi, lúc êm dịu, lắng lại”
Nguyễn Lê Huân
- Thơ năm chữ tự do
+ Năm chữ
+ Nhịp ngắt: 2/3; 3/2
Phù hợp với:

+ điệu tâm hồn của người con gái đang yêu
+ âm hưởng dạt dào của sóng biển
c. Xuất xứ
In trong tập Hoa dọc chiến hào(1968).
Khổ 1-2
Khổ 3-4-5-6-7
… suy ngẫm về những khát vọng trong tình yêu
Khổ 8-9
d. Bố cục
… cảm nhận
tình yêu
… suy tư và
biểu hiện tình yêu
Khổ 1 & 2: trạng thái tâm lí đặc biệt của người phụ nữ đang yêu;
Khổ 3 & 4: hành trình đi tìm hiểu và cắt nghĩa về tình yêu;
- Khổ 5: nỗi nhớ trong tình yêu;
- Khổ 6,7: sự thuỷ chung trong tình yêuvà khao khát hạnh phúc
- Khổ 8,9: khát vọng tình yêu vĩnh hằng.
Mạch cảm xúc của trái tim yêu.

e. Kết cấu và ý nghĩa hình tượng
Tâm trạng
người con gái
khi yêu
e. Kết cấu và ý nghĩa hình tượng
cặp hình ảnh song hành
 Hai hình tượng, lúc phân tách, soi chiếu, lúc nhập hòa làm một, cùng thể hiện cảm xúc cái tôi trữ tình của nhà thơ.
Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ
Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể

Ôi con sóng ngày xưa
Và ngày sau vẫn thế
Nỗi khát vọng tình yêu
Bồi hồi trong ngực trẻ

Trước muôn trùng sóng bể
Em nghĩ về anh, em
Em nghĩ về biển lớn
Từ nơi nào sóng lên?





Sóng bắt đầu từ gió
Gió bắt đầu từ đâu?
Em cũng không biết nữa
Khi nào ta yêu nhau

Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức

Dẫu xuôi về phương bắc
Dẫu ngược về phương nam
Nơi nào em cũng nghĩ
Hướng về anh - một phương


Ở ngoài kia đại dương
Trăm ngàn con sóng đó
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở

Cuộc đời tuy dài thế
Năm tháng vẫn đi qua
Như biển kia dẫu rộng
Mây vẫn bay về xa.

Làm sao được tan ra
Thành trăm con sóng nhỏ
Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ.


a. Khổ 1: Trạng thái tâm lý đặc biệt của người phụ nữ khi yêu
Mở đầu bài thơ, tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì để miêu tả
những trạng thái của sóng?
Qua đó, em cảm nhận được điều gì về tâm hồn của người
phụ nữ đang yêu trong bài thơ?
Hành trình “tìm ra tận bể” của sóng cũng là hành trình tự nhận thức
chính mình của người phụ nữ, nhận thức giá trị đích thực của tình yêu.
Riêng với Xuân Quỳnh, chị còn thêm những khám phá, phát hiện gì ?
a. Khổ 1: Trạng thái tâm lý đặc biệt của người phụ nữ khi yêu
Dữ dội
dịu êm
Ồn ào
lặng lẽ
sôi nổi, mãnh liệt
dịu dàng, sâu thẳm
Dữ dội dịu êm
Ồn ào lặng lẽ
Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể.
và
và
 Hai trạng thái đối lập của sóng.
- Tâm hồn, tính khí của người con gái đang yêu: cuồng nhiệt, giận dữ, hờn ghen >< dịu hiền, sâu lắng => giàu nữ tính.
a. Khổ 1: Trạng thái tâm lý đặc biệt của người phụ nữ khi yêu
b. Khổ 2: tình yêu là khát vọng của nhân loại
ngày xưa > vẫn thế : con sóng muôn đời vẫn vỗ, xôn xao->quy luật tự nhiên
Quy luật lòng người: tình yêu luôn là khát vọng muôn đời của nhân loại, bồi hồi, thổn thức nhất trong trái tim tuổi trẻ (lứa tuổi mùa xuân của đời người, tình yêu đẹp và mang đầy đủ ý nghĩa nhất
a. Khổ 3-4: Hành trình cắt nghĩa tình yêu
Nhóm 1,2:
Xuân Quỳnh
đã thử lí giải về tình yêu thế nào? Và kết quả ra sao?
Nhóm 3,4:
Tuy nhiên trong chính cái thất bại của Xuân Quỳnh khi truy
nguyên nguồn gốc, bản chất của tình yêu,ta lại thấy mộtđịnh
nghĩa riêng rất Xuân Quỳnh. Đó là gì?
CÂU HỎI THẢO LUẬN
Điệp ngữ Em nghĩ: em tự vấn lòng mình.
a. Khổ 3-4: Hành trình cắt nghĩa tình yêu
a. Khổ 3-4: Hành trình cắt nghĩa tình yêu
Xuân Quỳnh lí giải về sóng: Sóng bắt đầu từ gió Gió bắt đầu từ đâu ?
- Muốn tìm hiểu sự khởi nguồn của tình yêu.
- Kết quả: không cắt nghĩa được nguồn gốc của sóng.
- Không cắt nghĩa được tình yêu  nữ sĩ thú nhận sự bất lực một cách hồn nhiên, chân thành, trực cảm và nữ tính: “Em cũng không biết nữa…”
Tình yêu là thứ tình cảm tự nhiên của con người, mãi là một
ẩn số không thể lí giải “lí trí không thể hiểu nổi” (Pascal).
Sự huyền diệu của tình yêu
Nỗi khát khao khám phá tình yêu
a. Khổ 3-4: Hành trình cắt nghĩa tình yêu
Khi kín đáo, lúc bộc lộ
Chiếm trọn không gian, thời gian
b. Khổ 5: Nỗi nhớ trong tình yêu
b. Khổ 5: Nỗi nhớ trong tình yêu
Xuân Quỳnh đã thể hiện nỗi nhớ trong tình yêu như thế nào?
Mượn con sóng để diễn tả nỗi nhớ nhưng với Xuân Quỳnh, dường như điều đó là chưa đủ. Vậy, chị còn bộc lộ nỗi nhớ của mình một lần nữa bằng cách nào ?
CÂU HỎI THẢO LUẬN
Nghệ thuật đối , nhân hóa:
- Nỗi nhớ bao trùm cả không gian, xuyên suốt thời gian .
+ Ngày >< Đêm  không ngủ được.
+ Dưới >< Trên nhớ bờ.
- Lời thơ dài thêm ra, nhịp thơ như nhịp sóng cuồn cuộn dâng trào.
- Những rung cảm dạt dào, cháy bỏng, mãnh liệt trong nỗi nhớ tình yêu.
- Nữ sĩ trưc tiếp thổ lộ: Lòng em nhớ đến anh Cả trong mơ còn thức.

 Nỗi nhớ thường trực, khôn nguôi, xâm chiếm tâm hồn, cả trong ý thức lẫn tiềm thức, xuyên thấu cõi thực và cõi mộng -> mạnh mẽ và cá tính.
Sóng
dưới lòng sâu
Sóng
trên mặt nước
Sóng
nhớ bờ
2. Sóng - đối tượng để em suy tư và biểu hiện tình yêu
b. Khổ 5: Nỗi nhớ trong tình yêu
c. Khổ 6: yêu là phải chung thủy
Trái tim phụ nữ trong bài thơ
còn muốn khẳng định và hướng
tới những phẩm chất cao đẹp
nào của tình yêu?
Chọn cách nói ngược và đối:
+ dẫu xuôi > < dẫu ngược
+ phương bắc > < phương nam
- NVTT em muốn khẳng định: dù cuộc đời có nghịch lí, trái ngang em vẫn kiên định, chung thủy , chỉ hướng về nơi duy nhất – phương anh.
- Quy luật tự nhiên: con sóng ngoài đại dương, dù cách trở vẫn dạt vào bờ.
- Quy luật cuộc đời: tình yêu đích thực, sẽ giúp em vượt sóng gió để cập bến bờ hạnh phúc. =>táo bạo, mạnh mẽ.
khó khăn cách trở
Sóng - đối tượng để em suy tư và biểu hiện tình yêu
c. Khổ 6: yêu là phải chung thủy
2
Vượt qua thử thách
Tìm đến hạnh phúc
d. Khổ 7: niềm tin - sức mạnh của tình yêu
 Vẻ đẹp tâm hồn nữ sĩ: vừa chủ động, táo bạo vừa đằm thắm thủy chung với những khao khát về hạnh phúc bền chặt  tiếng nói tình yêu vừa truyền thống mà rất hiện đại.
a. Khổ 8: suy ngẫm về cuộc đời và tình yêu
Khi cảm thức về thời gian,
Xuân Quỳnh đã nhận thức và lo âu về điều gì ?
Sự lo âu khắc khoải đã dẫn nhân vật trữ tình
đến cách ứng xử như thế nào?

Khổ 8: Suy ngẫm về cuộc đời và tình yêu
Hóa thân thành trăm con sóng nhỏ
Tan ra:
b. Khổ 9: Khát vọng vĩnh cửu hóa tình yêu
Đó là cuộc hành trình khởi đầu là sự từ bỏ cái chật chội, nhỏ hẹp để tìm đến một tình yêu bao la rộng lớn, cuối cùng là khát vọng được sống hết mình trong tình yêu, muốn hóa thân vĩnh viễn thành tình yêu muôn thuở.
b. Khổ 9: khát vọng vĩnh cửu hóa tình yêu
Nghĩa tả thực: những lớp sóng biển sinh động với nhiều trạng thái đối lập
Nghĩa biểu tượng: những lớp sóng lòng phong phú, phức tạp trong tâm hồn người con gái đang yêu.
Vần bằng - trắc nhịp nhàng
Gieo vần chân
Cách ngắt nhịp 2-3, 3-2, 2-1-2…
Hướng tới tình yêu cao cả, vĩnh cửu.
Khao khát tự hoàn thiện mình.
Lời khuyên nhủ của một người phụ nữ về tình yêu đối với các cô gái trẻ
A
Lời oán thán của người phụ nữ trong tình yêu
B
Lời đoạn tuyệt của một phụ nữ với người yêu của mình
C
Lời tự bạch của một tâm hồn phụ nữ đang yêu
D
CÂU HỎI LUYỆN TẬP
Câu hỏi 1:
Bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh là:
Thơ Xuân Quỳnh có phong cách độc đáo: có vẻ đẹp trí tuệ, luôn có ý thức khai thác triệt để những tương quan đối lập, giàu chất suy tưởng triết lí với thế giới hình ảnh đa dạng, phong phú, sáng tạo.
A
D. Đáp án A và B
D

B
Thơ Xuân Quỳnh là tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên, vừa chân thành, đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng về hạnh phúc đời thường
C
CÂU HỎI THẢO LUẬN
Câu hỏi 1:
Chọn đáp án đúng:
Thơ Xuân Quỳnh là tiếng nói thương cảm đối với người phụ nữ, là sự khẳng định, đề cao vẻ đẹp của họ


III
Viết bài luận về chủ đề: Ý nghĩa của tình yêu trong cuộc sống
PHẦN VẬN DỤNG
Cám ơn quý thầy cô và các em đã chú ý lắng nghe!