Tiết 99 + 100: Văn bản
SỐNG CHẾT MẶC BAY
-Phạm Duy Tốn-
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Phạm Duy Tốn (1883-1924)
- Quê Thường Tín Hà Tây
- Ông là một trong những nhà văn mở đường cho nền văn xuôi quốc ngữ hiện đại Việt Nam.
- Truyện ngắn của ông chuyên về phản ánh hiện thực xã hội.

Phạm Duy Tốn
(1883 – 1924)
Nêu một vài hiểu biết về tác giả Phạm Duy Tốn mà em tìm hiểu được?
Tác phẩm chính
1. Bực mình hay Câu chuyện thương tâm (Ðông Dương tạp chí số 55, Hà Nội, 1914)
2. Sống chết mặc bay! (báo Nam Phong, Hà Nội, ngày 8 tháng 12 năm 1918)
3. Con người Sở Khanh (báo Nam Phong, Hà Nội, tháng 2 năm 1919)
4. Nước đời lắm nỗi (báo Nam Phong, Hà Nội, ngày 23 tháng 5 năm 1919)
5. Tiếu lâm An Nam (bút danh Thọ An, hai tập, nhà xuất bản Ích Ký, Hà Nội, 1924)
I. Tìm hiểu chung:
Tác giả:
Tác phẩm:

- Sáng tác tháng 7 năm 1918.
- “Sống chết mặc bay” là một trong những truyện ngắn thành công nhất của tác giả.


Tác phẩm “Sống chết mặc bay” được tác giả sáng tác khi nào?


- Nhan đề:





- Thể loại:
“Sống chết mặc bay”
Tác giả khắc họa sự vô trách nhiệm, bản chất ích kỉ, chỉ biết ăn chơi hưởng lạc, không mảy may rung động trước thảm cảnh lụt lội cuốn trôi nhà cửa nhân dân của bọn nha lại.
Truyện ngắn hiện đại.
Tên truyện là “Sống chết mặc bay” các em có liên tưởng đến thành ngữ nào không?
Nhan đề của tác phẩm có ý nghĩa gì?
Tác phẩm thuộc thể loại gì?
- Ngôi kể: Truyện được kể theo ngôi thứ 3, theo trình tự thời gian và sự việc.

- Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.
Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Theo trình tự nào?

Phương thức biểu đạt của văn bản là gì?
Tóm tắt
………………………………………………………………………
Bối cảnh
………………………………………………………………………
Diễn biến
………………………………………………………………………
Kết thúc
Dân làng X, phủ X đang phải đối mặt với nguy cơ đê vỡ. Họ đang cố gắng hết sức để cứu con đê, bảo toàn tính mạng và cuộc sống của mình.
Bối cảnh
Trong khi ấy, tại đình cao, vững chãi, những người có trách nhiệm hộ đê là quan phủ và các chức sắc đang ăn chơi, hưởng lạc, say mê ván bài tổ tôm, lãng quên đám con dân đang cực khổ trong tình thế “ ngàn cân treo sợi tóc”.
Diễn biến
Đúng lúc quan sung sướng vì ù ván bài to nhất cũng là lúc đê vỡ, dân chúng lâm vào cảnh “màn trời chiếu đất”, xiết bao thảm sầu.
Kết thúc
Bố cục
Đoạn 1: Từ đầu đến “khúc đê này hỏng mất.”
Đoạn 2: Tiếp đến “điếu mày”
Đoạn 3: Còn lại.
Nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ của người dân
Cảnh quan phủ cùng nha lại đánh tổ tôm trong khi “đi hộ đê”
Cảnh đê vỡ, nhân dân lao vào tình trạng thảm sầu
Chia bố cục và nêu nội dung từng đoạn?
II. Tìm hiểu văn bản
Nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ của người dân.
Hình ảnh minh họa
Ngày trước Nhị Hà là tên gọi của đoạn sông Hồng chảy qua địa phận Hà Nội, tính từ đoạn sông huyện Từ Liêm (hữu ngạn) và Đông Anh (tả ngạn) chảy qua phía Nam huyện Thanh Trì. Có thuyết nói rằng, đoạn sông này chảy uốn khúc như cái vòng đeo tai, nên có tên gọi là sông Nhị Hà.
Thời gian
Không gian
Địa điểm
Con người
Gần 1 giờ đêm.
Đêm khuya, bình thường mọi người đang ngủ say
Trời mưa tầm tã, nước sông Nhị Hà lên to
Nguy cơ Lũ lụt
Khúc đê làng X, thuộc phủ X
Âm thanh
Sức người mỗi lúc một đuối
Xem chừng núng thế lắm
Nguy cơ vỡ đê mỗi lúc một đến gần
Trống đánh, ốc thổi, tiếng người gọi nhau
liên hồi, liên tiếp, dồn dập căng thẳng
Nguy
cơ vỡ đê và sự
chống
đỡ của người
dân

Cảnh nhân dân hộ đê chống lũ được diễn ra vào thời gian nào?
Trong khi đó, thời tiết như thế nào?
Địa điểm được tác giả nói đến là ở đâu?
Tình cảnh của người dân lúc bấy giờ ra sao?
Âm thanh được miêu tả gồm những âm thanh nào?
Đêm tối, mưa to không ngớt, nước sông dâng nhanh có nguy cơ làm vỡ đê.
Tình thế căng thẳng, cấp bách. Thiên tai đang từng lúc giáng xuống đe dọa cuộc sống của người dân.
Nghệ thuật được sử dụng: Phép tăng cấp

Phép tăng cấp thể hiện rõ trong việc miêu tả: Thiên tai đang từng lúc giáng xuống, sức lực con người mỗi lúc một thê thảm.

=> Làm cho câu chuyện càng đọc càng hấp dẫn, nút truyện càng thắt chặt, mâu thuẫn càng bị đẩy tới cao trào. Tâm lí, tính cách nhân vật càng thêm rõ rệt.


2. Cảnh quan phủ và nha lại chơi tổ tôm trong đình:
BÀI TẬP NHÓM

Nhóm 1: Tìm những chi tiết kể và tả cảnh các quan chơi tổ tôm trong đình.

Nhóm 2: Tìm những chi tiết kể và tả cảnh dân hộ đê ?
Ngoài trời mưa tầm tã, nước dâng cao.
Nhốn nháo, trống đánh, ốc thổi, xao xác gọi nhau.
- Chân lấm tay bùn, trăm lo nghìn sợ, đem thân hèn yếu mà đối với sức mưa to nước lớn.
- Trăm họ vất vả, lấm láp, gội gió tắm mưa, như đàn sâu lũ kiến .
Thuổng, cuốc, tre...
Cảnh ngoài đê
Nghiêm trang, tĩnh mịch, đèn sáng trưng
Trong đình, cao mà vững chãi
Cảnh trong đình
Quan phụ mẫu: Uy nghi, chễm chện ngồi, tay trái dựa gối xếp...
Địa điểm:
Không khí
bát yến, tráp đồi mồi, trầu vàng, ống thuốc bạc, đồng hồ vàng, dao chuôi ngà.
Dụng cụ:
Việc làm:
Kẻ thì thuổng, người thì cuốc, kẻ đội đất, kẻ vác tre, nào đắp, nào cừ...
-> Đắp đê chống lụt.
2. Cảnh quan phủ và nha lại chơi tổ tôm trong đình:
Con người
Đánh tổ tôm.
Ngoài trời mưa tầm tã, nước dâng cao.
Nhốn nháo, Trống đánh, ốc thổi, xao xác gọi nhau.
- Chân lấm tay bùn, trăm lo nghìn sợ, đem thân hèn yếu mà đối với sức mưa to nước lớn.
- Trăm họ vất vả, lấm láp, gội gió tắm mưa, như đàn sâu lũ kiến .
Thuổng, cuốc, tre...
Thảm hại đáng thương.
Cảnh ngoài đê
Trong đình, cao mà vững chãi
Cảnh trong đình
Quan phụ mẫu: Uy nghi, chễm chện ngồi, tay trái dựa gối xếp...
Địa điểm:
Không khí
bát yến, tráp đồi mồi, trầu vàng, ống thuốc bạc, đồng hồ vàng, dao chuôi ngà.
Dụng cụ:
Việc làm:
Kẻ thì thuổng, người thì cuốc, kẻ đội đất, kẻ vác tre, nào đắp, nào cừ...
-> Đắp đê chống lụt.
2. Cảnh quan phủ và nha lại chơi tổ tôm trong đình:
Con người
Đánh tổ tôm.
Em cảm nhận như thế nào về tình cảnh của dân phu hộ đê và cảnh quan nha trong đình?
Xa hoa, vương giả, vô trách nhiệm
Nghiêm trang, tĩnh mịch, đèn sáng trưng


Cảnh dân hộ đê
Cảnh quan phủ “hộ đê”
Ngoài trời mưa tầm tã, nước dâng cao.
: Nhốn nháo…
Đội mưa, ướt như chuột, đói rét kiệt sức.
Trống đánh, ốc thổi, xao xác gọi nhau.
Cảnh ngoài đê
Nghiêm trang, đèn sáng
=> Cuộc sống xa hoa, vương giả, vô trách nhiệm.
Đánh tổ tôm.
Trong đình, cao mà vững chãi
Cảnh trong đình
Quan phụ mẫu:
- Địa điểm:
- Địa điểm:
- Không khí
- Không khí
- Hình ảnh người dân:
Uy nghi, chễm chện ngồi, tay trái dựa gối xếp,
bát yến, tráp đồi mồi, trầu vàng, ống thuốc bạc, đồng hồ vàng, dao chuôi ngà.
- Đồ sinh hoạt:
- Dụng cụ:
- Âm thanh:
- Việc làm:
- Việc làm:
Đắp đê chống lụt:
2. Cảnh quan phủ và nha lại chơi tổ tôm trong đình:
Thuổng, cuốc, tre...
=> Tình cảnh thảm hại đáng thương.
Em hãy chỉ ra các biện pháp nghệ thuật đặc sắc mà tác giả sử dụng trong đoạn trích trên? Nêu hiệu quả biểu đạt của những biện pháp nghệ thuật đó?
Phép tương phản đối lập, liệt kê
- Niềm thương cảm, xót xa trước tình cảnh khốn khổ của dân phu.
- Tố cáo sự vô trách nhiệm, thái độ lạnh lùng, tàn nhẫn của bọn quan lại.
Tìm những chi tiết miêu tả cảnh đê vỡ? Thái độ của nha lại, thầy đề… khi nghe tin đê vỡ? Thái độ và hành động của quan phụ mẫu được miêu tả như thế nào?
Cảnh đê vỡ
Thái độ của quan lại
-Trời mưa mỗi lúc một nhiều, Nước dâng cao, tiếng ào ào. Nước tràn xoáy nhà trôi, lúa ngập kẻ sống không chỗ ở, kẻ chết không nơi chôn…!
Thê thảm, thương tâm, khốn cùng.
- Quan phụ mẫu: đe dọa, điềm nhiên.
Vỗ tay
Xòe bài
…Cười, nói
Sung sướng, hả dạ vì thắng lớn
- Nha lại, thầy đề:
Hành động
run sợ.
Em hãy chỉ rõ và nêu hiệu quả biểu đạt của những nét nghệ thuật đặc sắc được sử dụng trong đoạn trích?
3. Cảnh đê vỡ, nhân dân lâm vào tình cảnh thảm sầu.
* Nghệ thuật:
- Tăng cấp, tương phản
- Liệt kê
- Sử dụng thành ngữ
- Câu cảm thán
* Nội dung:
Lên án gay gắt tên quan phủ lòng lang dạ thú.
Bày tỏ niềm cảm thương trước tình cảnh nghìn sầu muôn thảm của nhân dân.
III. Tổng kết
1. Nội dung
Tố cáo bọn quan lại thời Pháp thuộc chỉ biết vơ vét, đục khoét, bỏ mặc nhân dân đói rét, lầm than
Đau xót trước cảnh lầm than, chết chóc của dân. Tố cáo, vạch trần bộ mặt bọn quan lại bằng hình tượng văn học độc đáo
III. Tổng kết
2. Nghệ thuật
Tác giả đã kết hợp thành công nghệ thuật tương phản và nghệ thuật tăng cấp
Trò chơi
Kì phùng địch thủ
Câu 1: “Sống chết mặc bay” thuộc thể loại văn học nào?
A. Kí
B. Phóng sự
C. Tùy bút
D. Truyện ngắn
Câu 2: Quan phụ mẫu trong tác phẩm là người thế nào?
A. Có lối sống xa hoa, quyền quý
B. Ham mê cờ bạc
C. Hách dịch, vô lương tâm
D. Tất cả các ý kiến trên
Câu 3: Trọng tâm miêu tả của tác giả trong truyện Sống chết mặc bay nằm ở đoạn nào?
A. Đoạn 1
B. Đoạn 2
C. Đoạn 3
D. Đoạn 2 và 3
Câu 4: Phép tăng cấp trong truyện ngắn được Phạm Duy Tôn dùng để miêu tả những chi tiết nào?
A. Chỉ miêu tả cảnh người dân hộ đê
B. Chỉ miêu tả cảnh quan phủ cùng nha lại, chánh tổng đánh tổ tôm
C. Chỉ miêu tả cảnh thiên tai ngày một dữ dội
D. Miêu tả tất cả các chi tiết, ở từng mặt tương phản
Câu 5: Trong việc xây dựng hình ảnh quan phủ, tác dụng lớn nhất của phép tăng cấp là gì ?
A. Làm rõ sự xa hoa trong cách sinh hoạt của quan phủ
B. Làm rõ thêm niềm vui được tổ tôm của quan phủ
C. Làm rõ thêm tâm lí, tính cách của quan phủ nói chung
D. Làm rõ thêm sự oai vệ của quan phủ
Câu 6: Hình thức ngôn ngữ nào không có trong truyện ngắn “Sống chết mặc bay” của PDT?
A. Ngôn ngữ nhân vật
B. Ngôn ngữ người dẫn chuyện
C. Ngôn ngữ đối thoại
D. Ngôn ngữ thơ trữ tình
Câu 7: Theo em, bốn chữ "Sống chết mặc bay" trong nhạn đề của truyện ngắn này được Phạm Duy Tốn dùng với ý nghĩa gì ?
A. Dùng để chỉ thái độ của tên quan phủ trước cuộc sống của những người dân quê
B. Dùng để chỉ thái độ của giai cấp thống trị trước cuộc sống của người dân quê
C. Dùng để chỉ thái độ của tên quan phủ trước cuộc sống của bọn chánh tổng và nha lại
D. Là một vế của câu thành ngữ "Sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi”
Câu 8: Nét nổi bật về nghệ thuật trong tác phẩm “Sống chết mặc bay” là gì?
A. Nhân vật có nội tâm sâu sắc.
B. Kết hợp 2 phép tương phản và tăng cấp
C. Nghệ thuật khắc hoạ hình tượng độc
đáo và lãng mạn.
D. Ngôn ngữ kể chuyện hiện đại.