BÀI 22: SÓNG ĐIỆN TỪ

“Từ việc nghiên cứu các thiên hà xa xôi, điều khiển con tàu vũ
trụ, truyền thanh, truyền hình, đến việc chữa bệnh, đun nấu
bằng lò vi sóng… tất cả đều sử dụng sóng điện từ.”

I.

SÓNG ĐIỆN TỪ

1. Sóng điện từ là gì?
-Sóng điện từ là điện từ trường lan truyền trong không gian.

2. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA SÓNG ĐIỆN TỪ:
Lan truyền
trong chân
không

Đặc điểm
thứ nhất

Tốc độ lan truyền lớn nhất và
bằng tốc độ ánh sáng, c=3.108
m/s. Là cơ sở để khẳng định
ánh sáng là sóng điện từ.v

Phụ thuộc vào hằng
số điện môi.

Lan truyền trong
các điện môi
Tốc độ lan truyền nhỏ
hơn trong chân không.

Bước sóng điện từ: λ = v.T=

v
f

• v: vận tốc truyền sóng (m/s)
• f : tần số sóng (Hz)
• T: chu kì sóng (s)

Đặc điểm thứ 2:
Sóng điện từ là
sóng ngang

B và E cùng
vuông góc với
phương truyền
sóng tạo thành 1
tam diện thuận.

E

B

• Dao đông của
điện trường và từ
trường tại 1 điểm
luôn luôn đồng
pha với nhau.

Đặc
điểm
thứ 3

Đặc
điểm
thứ 4

Đặc
điểm
thứ 6

Đặc
điểm
thứ 5

• Sóng điện từ mang năng
lượng. Tần số càng cao thì
năng lượng sóng càng lớn
và bước sóng càng ngắn.

• Sóng điện
từ tuân
theo định
luật truyền
thẳng,
phản xạ,
khúc xạ,
giao thoa.

• Sóng điện từ có
bước sóng từ vài
mét đến vài km,
gọi là các sóng
vô tuyến. Gồm
có: sóng cực
ngắn, sóng ngắn,
sóng trung, sóng
dài.

• Nguồn phát sóng điện từ rất đa dạng:

Cột
sóng

Tia lửa
điện

Cầu

II- SỰ TRUYỀN SÓNG VÔ TUYẾN TRONG
KHÍ QUYỂN:
1. Các khái niệm:
-

Sóng vô tuyến là các sóng điện tử có bước sóng từ vài mét đến vài km được dùng trong
thông tin liên lạc.

-

Phân loại:

2. Các vùng sóng ngắn ít bị hấp thụ:
-

Các phân tử không khí trong khí quyển hấp thụ rất mạnh sóng dài, sóng trung và
sóng cực ngắn, nên các sóng này không thể truyền đi xa. Khoảng cách tối đa của
sự truyền sóng này là từ vài km đến vài chục km.

-

Không khí cũng hấp thụ mạnh sóng điện từ ở vùng bước sóng ngắn. Trong 1 số
vùng hẹp, sóng có bước sóng ngắn hầu như không bị không khí hấp thụ.

3.

Sự phản xạ của các sóng ngắn trên tầng điện li:

•

Tầng điện li là 1 lớp khí quyển, trong đó các phân tử khí đã bị ion hóa rất mạnh
dưới tác dụng của các tia tử ngoại trong ánh sáng Mặt Trời.

•

Nó có khả năng dẫn điện, nên có thể phản xạ sóng điện từ như một mặt kim loại.

•

Tầng điện li kéo dài từ độ cao 80km đến 800 km.

• Các sóng ngắn (có tần số lớn) phản xạ rất tốt trên tầng điện li,
trên mặt đất và mặt nước biển ( giống như ánh sáng). Sóng
ngắn đi xa nhất.

• Nhờ có sự phản xạ liên tiếp trên tầng điện li ( như một gương
cầu lõm) và trên mặt đất ( như 1 gương cầu lồi) mà các sóng
ngắn có thể truyền đi rất xa (vài chục nghìn km) trên mặt đất.

• Những sóng có tần số lớn hơn 30MHz( vi sóng hay còn gọi là sóng
cực ngắn) thì không phản xạ mà đi xuyên qua tầng điện li, hoặc chỉ
có khả năng truyền thẳng từ nơi phát đến nơi thu. Vì vậy chúng dùng
để thông tin trong cự li vài chục km, hoặc truyền thông qua vệ tinh.



Như vậy:

• Anten dùng để phát sóng điện từ:

ANTEN PHÁT
SÓNG WIFI

ANTEN DÙNG ĐỂ THU SÓNG ĐIỆN TỪ:

Anten thu
sóng di động
ngoài trời

Anten thu sóng
wifi

Anten thu sóng truyền hình số

ANTEN THU
SÓNG