ỦY BAN NHÂN DÂN QUẬN 12
TRƯỜNG THCS NGUYỄN AN NINH





CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI LỚP HỌC











GV: Phạm Thị Phượng
KIỂM TRA BÀI CŨ
Văn bản “Bài học đường đời đầu tiên” trích trong tác phẩm nào? Tác giả là ai?
Tô Hoài
2
- Em hãy cho biết bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là gì ?

- Bài học về thói kiêu căng, về lòng nhân ái. Thói kiêu căng có thể làm hại người khác. Ở đời phải biết yêu thương giúp đỡ những người xung quanh, người yếu, người kém may mắn hơn mình.

TP HỒ CHÍ MINH
SÔNG NƯỚC CÀ MAU


Văn bản


( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )
6
I. ĐỌC - TÌM HIỂU CHÚ THÍCH:
1) Tác giả:
- Đoàn Giỏi (1925-1989), bút danh: Nguyễn Phú Lễ, Huyền Thư.
- Quê quán: Tiền Giang
- Đề tài chính: Viết về thiên nhiên và con người Nam Bộ
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

7
2) Tác phẩm:
c. Bố cục:
a. Xuất xứ:
b. Đại ý:
Trích chương XVIII của truyện “Đất rừng phương Nam”
Tả cảnh sông nước và cuộc sống con người vùng Cà Mau.
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

I. ĐỌC - TÌM HIỂU CHÚ THÍCH:
Nội dung chính của văn bản là gì?

Em hãy chia và nêu nội dung chính của từng phần.
- Bố cục:
3 phần
Phần 1 - “Càng đổ dần…đến …một màu xanh đơn điệu”


Phần 2 - “Từ khi qua Chà Là…đến…khói sóng ban mai”


Phần 3 - “Chợ Năm Căn …đến ….vùng rừng Cà Mau”
=> Ấn tượng chung về thiên nhiên vùng Cà Mau.
=> Kênh rạch vùng Cà Mau và cảnh sông Năm Căn.
=> Cảnh chợ Năm Căn.
- Xuất xứ: Trích chương XVIII truyện “ Đất rừng phương Nam”
8
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
1) Quang cảnh chung vùng Cà Mau:
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

I. ĐỌC - TÌM HIỂU CHÚ THÍCH:
Em hãy hình dung vị trí quan sát của người miêu tả? Vị trí ấy có thuận lợi gì trong việc quan sát và miêu tả cảnh sông nước Cà Mau?
Người tả tự xưng “tôi”, với vị trí ngồi trên thuyền xuôi theo các kênh rạch vùng Cà Mau đổ ra sông Năm Căn rộng lớn, rồi dừng lại ở chợ Năm Căn.
Người kể có thể quan sát theo trình tự tự nhiên hợp lý, tả sông ngòi, kênh rạch, cảnh hai bên bờ, lúc tả kỹ, lúc lướt qua, làm cho cảnh hiện lên sinh động.
9
I. Giới thiệu tác giả, văn bản
II. §äc vµ t×m hiÓu chung v¨n b¶n
III. TìM HIểU CHI TIếT VĂN BảN
“Càng đổ dần về hướng mũi Cà Mau thì sông ngòi, kênh rạch càng bủa giăng chi chít nh­ư mạng nhện. Trên thì trời xanh, dưới thì nước xanh, xung quanh mình cũng chỉ toàn một sắc xanh cây lá. Tiếng rì rào bất tận của những khu rừng xanh bốn mùa, cùng tiếng sóng rì rào từ biển Đông và vịnh Thái Lan ngày đêm không ngớt vọng về trong hơi gió muối – thứ âm thanh đơn điệu triền miên ấy ru ngủ thính giác, càng làm mòn mỏi và đuối dần đi tác dụng phân biệt của thị giác con ngư­ời trước cái quang cảnh chỉ lặng lẽ một màu xanh đơn điệu.” _(SGK/18)
- Sông ngòi, kênh rạch : Dày đặc
- Màu sắc : bao trùm bởi màu xanh của trời, nưu?c, cây lá
- Âm thanh: rì rào bất tận của lá và tiếng sóng- thứ âm thanh đơn điệu triền miên
Tưởng tượng, so sánh, gợi hình, …
Điệp từ, tính từ chỉ màu sắc, cảm nhận bằng thị giác
Thính giác, xúc giác, từ gợi tả,…
Ấn tượng ban đầu bao trùm vùng sông nước Cà Mau là những cảnh gì?
Theo em, tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì và những giác quan nào để quan sát? Nhận xét về từ ngữ mà tác giả sử dụng khi miêu tả?
10
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1) Quang cảnh chung vùng Cà Mau
- Sông ngòi, kênh rạch: bủa giăng chi chít như mạng nhện.
- Màu sắc: bao trùm bởi màu xanh của nước, của trời và cây lá.
- Âm thanh: tiếng rì rào của sóng và gió.
 So sánh, điệp từ, từ ngữ gợi tả,...
 Quang cảnh rộng lớn, lặng lẽ một màu xanh và thứ âm thanh đơn điệu.
2) Cảnh sông ngòi, kênh rạch Cà Mau
I. ĐỌC - TÌM HIỂU CHÚ THÍCH
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

Cảm nhận chung về vùng sông nước Cà Mau ở đây như thế nào?
a. Kênh rạch Cà Mau
10
- Sông ngòi, kênh rạch: bủa giăng chi chít như mạng nhện.
- Màu sắc: bao trùm bởi màu xanh của nước, của trời và cây lá.
- Âm thanh: tiếng rì rào của sóng và gió.
 So sánh, điệp từ, từ ngữ gợi tả,...
 Quang cảnh rộng lớn, lặng lẽ một màu xanh và thứ âm thanh đơn điệu.
2) Cảnh sông ngòi, kênh rạch Cà Mau
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

Cảm nhận chung về vùng sông nước Cà Mau ở đây như thế nào?
a. Kênh rạch Cà Mau
11
Từ khi qua Chà Là, Cái Keo…rồi bỏ con sông Bảy Háp xuôi thuyền trôi theo dòng, thì tôi bắt đầu có cái cảm giác trên đây…ở đây, người ta gọi tên đất, tên sông không phải bằng những danh từ mĩ lệ, mà cứ theo đặc điểm riêng biệt của nó mà gọi thành tên. Chẳng hạn như gọi rạch Mái Giầm,vì hai bên bờ rạch mọc toàn những cây mái giầm cọng tròn xốp nhẹ, trên chỉ xòa ra độc một cái lá xanh hình chiếc bơi chèo nhỏ; gọi là kênh Bọ Mắt vì ở đó tụ tập không biết cơ man nào là bọ mắt, đen như hạt vừng, chúng cứ bay theo thuyền từng bầy như những đám mây nhỏ, ta bị nó đốt vào da thịt chỗ nào là chỗ đó ngứa ngáy nổi mẩn đỏ tấy lên; gọi kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây ( ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon. Còn như xã Năm Căn thì nghe nói ngày xưa trên bờ sông chỉ độc có một cái lán năm gian của những người tới đốn củi hầm than dựng nên, cũng như Cà Mau là nói trại theo chữ tức khơ mâu, tiếng Miên nghĩa là “ nước đen”. SGK/19
rạch Mái Giầm
kênh Bọ Mắt
kênh Ba Khía
xã Năm Căn
Tác giả cho ta thấy cách đặt tên các địa danh như thế nào?
Đặt tên địa danh theo đặc điểm riêng
12
CÂY MÁI GIẦM
CON BỌ MẮT- CÔN TRÙNG
13
CON BA KHÍA
Cây tràm – Cà Mau
2) Cảnh kênh rạch và dòng sông Năm Căn:
a. Kênh rạch Cà Mau
- Rạch Mái Giầm
- Kênh Bọ Mắt
- Kênh Ba Khía
- Xã Năm Căn
- Cà Mau
Cách đặt tên , dựa vào đặc điểm sinh thái => mộc mạc, giản dị, mang tính địa phương.

SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

b. Dòng sông Năm Căn:
Thuyền chúng tôi chèo thoát qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa Lớn, xuôi về Năm Căn. Dòng sông Năm Căn mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác, cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên, hụp xuống như người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng. Thuyền xuôi giữa dòng con sông rộng hơn ngàn thước, trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận. Cây đước mọc dài theo bãi, theo từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh chai lọ, … lòa nhòa ẩn hiện trong sương mù và khói sóng ban mai.

Cảnh dòng sông Năm Căn và rừng đước được miêu tả qua những chi tiết nào?

Sông Năm Căn
Dòng sông Năm Căn mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác, cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên, hụp xuống như người bơi ếch
Con sông rộng hơn ngàn thước, trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận. Cây đước mọc dài theo bãi, theo từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng…
RỪNG ĐƯỚC
16
b. Dòng sông Năm Căn:
- Mênh mông, rộng hơn ngàn thước.
- Nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác.
- Cá nước bơi hàng đàn, đen trũi, nhô lên hụp xuống như người bơi ếch…
- Rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành.  
 So sánh, từ láy tượng hình, tượng thanh
 Dòng sông hiện lên thật hùng vĩ, đậm chất nguyên sơ nhưng đầy sức sống.
như
như
như
- Mênh mông
ầm ầm
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

10
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

3) Cảnh chợ Năm Căn
Chợ Năm Căn nằm sát bờ sông, ồn ào, đông vui, tấp nập. Vẫn là cái quang cảnh quen thuộc của một xóm chợ vùng rừng cận biển thuộc tỉnh Bạc Liêu, với những túp lều lá thô sơ kiểu cổ xưa nằm bên cạnh những ngôi nhà gạch văn minh hai tầng, những đống gỗ cao như núi chất dựa bờ, những cột đáy, thuyền chài, thuyền lưới, thuyền buôn dập dềnh trên sóng … Nhưng Năm Căn còn có cái bề thế của một trấn “anh chị rừng xanh” đứng kiêu hãnh phô phang sự trù phú của nó trên vùng đất cuối cùng của Tổ quốc. Những bến vận hà nhộn nhịp dọc dài theo sông ; những lò than hầm gỗ đước sản xuất loại than củi nổi tiếng nhất của miền Nam ; những ngôi nhà bè ban đêm ánh đèn măng-sông chiếu rực trên mặt nước như những khu phố nổi, và nơi đây người ta có thể cập thuyền lại, bước sang gọi một món xào, món nấu Trung Quốc hoặc một một đĩa thịt rừng ướp nướng kiểu địa phương kèm theo vài cút rượu, ngoài ra còn có thể mua từ cây kim, cuộn chỉ, những vật dụng cần thiết, một bộ quần áo may sẵn hay một món nữ trang đắt giá chẳng hạn, mà không cần phải bước ra khỏi thuyền. Những người con gái Hoa kiều bán hàng xởi lởi, những người Chà Châu Giang bán vải, những bà cụ già người Miên bán rượu, với đủ các giọng nói líu lô, đủ kiểu ăn vận sặc sỡ, đã điểm tô cho Năm Căn một màu sắc độc đáo, hơn tất cả các xóm chợ vùng rừng Cà Mau.
CH: Tìm chi tiết đặc tả cảnh chợ năm Căn
Chợ Năm Căn nằm sát bờ sông, ồn ào, đông vui, tấp nập. Vẫn là cái quang cảnh quen thuộc của một xóm chợ vùng rừng cận biển thuộc tỉnh Bạc Liêu, với những túp lều lá thô sơ kiểu cổ xưa nằm bên cạnh những ngôi nhà gạch văn minh hai tầng, những đống gỗ cao như núi chất dựa bờ, những cột đáy, thuyền chài, thuyền lưới, thuyền buôn dập dềnh trên sóng … Nhưng Năm Căn còn có cái bề thế của một trấn “anh chị rừng xanh” đứng kiêu hãnh phô phang sự trù phú của nó trên vùng đất cuối cùng của Tổ quốc. Những bến vận hà nhộn nhịp dọc dài theo sông ; những lò than hầm gỗ đước sản xuất loại than củi nổi tiếng nhất của miền Nam ; những ngôi nhà bè ban đêm ánh đèn măng-sông chiếu rực trên mặt nước như những khu phố nổi, và nơi đây người ta có thể cập thuyền lại, bước sang gọi một món xào, món nấu Trung Quốc hoặc một một đĩa thịt rừng ướp nướng kiểu địa phương kèm theo vài cút rượu, ngoài ra còn có thể mua từ cây kim, cuộn chỉ, những vật dụng cần thiết, một bộ quần áo may sẵn hay một món nữ trang đắt giá chẳng hạn, mà không cần phải bước ra khỏi thuyền. Những người con gái Hoa kiều bán hàng xởi lởi, những người Chà Châu Giang bán vải, những bà cụ già người Miên bán rượu, với đủ các giọng nói líu lô, đủ kiểu ăn vận sặc sỡ, đã điểm tô cho Năm Căn một màu sắc độc đáo, hơn tất cả các xóm chợ vùng rừng Cà Mau.
CH: Tìm chi tiết đặc tả cảnh chợ năm Căn
3) Cảnh chợ Năm Căn
- Cảnh quen thuộc:
+ Nằm sát bờ sông, ồn ào, đông vui, tấp nập…
+ Những túp lều…cạnh những ngôi nhà gạch hai tầng, những đống gỗ, …
 
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

- Sự độc đáo:
+ Bề thế: anh chị rừng xanh
+ Trù phú: những bến vận hà nhộn nhịp, những lò than hầm gỗ đước, ngôi nhà bè như những khu phố nổi…
+ Phong phú: họp ngay trên sông, sự hoà hợp, đa dạng về trang phục và tiếng nói của các dân tộc: Việt - Hoa - Miên
Em có nhận xét gì về nghệ thuật và cảnh sắc được miêu tả?
 Điệp từ, so sánh, liệt kê,…
 Cảnh chợ Năm Căn đông vui, tấp nập, trù phú và độc đáo.
15
III. TỔNG KẾT:
Ghi nhớ (SGK/ 23)
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

1. NT: Bút pháp miêu tả đặc sắc, biện pháp tu từ, từ ngữ gợi hình, gợi tả…
Tác giả đã sử dụng những nét nghệ thuật biêu biểu nào?
Qua văn bản này, em cảm nhận được gì về vùng sông nước Cà Mau?
2. ND: - Thiên nhiên hùng vĩ, rộng lớn, hoang sơ
- Con người: Tấp nập, độc đáo
Sông nước Cà Mau
Quang cảnh
chung về
vùng Cà Mau
Cảnh sông ngòi,
kênh rạch
Cảnh chợ
Năm Căn
Cách đặt
tên sông
ngòi, kênh
rạch
Cảnh dòng
sông Năm
Căn
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

Chọn câu trả lời đúng nhất
bằng thao tác click mouse vào ô vuông.
Câu 1: Văn bản " Sông Nước Cà Mau " trích từ tác phẩm nào ?
a. Dế Mèn phiêu lưu kí.
b. Quê nội.
c. Đất rừng Phương Nam.
d. Bức tranh của em gái tôi
ĐÚNG RỒI, XIN CHÚC MỪNG.
ÑUÙNG ROÀI, XIN CHUÙC MÖØNG.
14
Ở vùng Cà Mau, người ta gọi tên đất, tên sông, kênh rạch theo cách nào?
A. Theo những danh từ mĩ lệ;
B. Theo những thói quen trong đời sống;
C. Theo cách của cha ông để lại;
D. Theo đặc điểm riêng biệt của nó mà gọi thành tên.
HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
Học bài – nắm vững nội dung
Qua bài “Sông nước Cà Mau”, em ấn tượng nhất là cảnh nào? Vì sao? – Viết từ 3 -5 dòng.
Chuẩn bị bài “So sánh”
Xin chân thành cảm ơn
các thầy cô giáo và các em học sinh
BUỔI HỌC KẾT THÚC
CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE
CHÚC CÁC EM HỌC TỐT