BÀI GIẢNG SINH HỌC 8
TIẾT 57 + 58: SỰ ĐIỀU HÒA PHỐI
HỢP HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC
TUYẾN NỘI TIẾT

I. Khái quát hệ nội tiết
Câu hỏi: Nhắc lại đặc điểm hệ nội tiết và các tuyến nội
tiết chính trong cơ thể?
• Hệ nội tiết: gồm các tuyến nội tiết sản xuất hoocmon
chuyển theo đường máu đến cơ quan đích.
• Điều hòa các quá trình sinh lí của cơ thể, đặc biệt là
quá trình trao đổi chất, chuyển hóa vật chất và năng
lượng.
• Các tuyến nội tiết chính:

Vùng dưới đồi
Tuyến yên
Tuyến tùng
Tuyến giáp
Tuyến cận giáp
Tuyến ức
Gan
Tuyến trên thận
Thận
Tuyến tuỵ
Tuyến
sinh dục

Buồng trứng
(Ở nữ)

Tinh hoàn
(Ở nam)

• Tuyến yên: Là một tuyến quan trọng nhất vì tiết ra
hoocmôn:
+ kích thích hoạt động của nhiều tuyến nội tiết khác:
tuyến giáp, tuyến tụy, tuyến sinh dục…
+ điều hòa các quá trình sinh lí của cơ thể: tăng trưởng,
trao đổi glucozo…
• Tuyến Giáp:
+ Tiết hoocmon tirôxin (TH), trong thành phần có iot.
Phân biệt bệnh bướu cổ và bazođô.
+ Tiết hoocmon canxitônin, cùng với hoocmon tuyến
cận giáp điều hóa canxi, phôtpho trong máu

• Tuyến tụy:
+ Là tuyến pha
+ Chức năng nội tiết: điều hòa lượng đường trong máu
nhờ tế bào α, và β của đảo tụy.
-  Lượng đường < 0.12%: Tế bào  α: Glucagon
Biến glicôgen
Glucôzơ: Tăng lượng đường về
0.12%.
- Lượng đường > 0.12%: Tế bào   β : insulin
Biến Glucôzơ
glicôgen : giảm lượng đường về
0.12%.

• Tuyến trên thận:
+ Hoocmon vỏ tuyến:
- Lớp ngoài: tiết hoocmon điều hòa muối natri, kali
- Lớp giữa: tiết hoocmon điều hóa đường huyết: biến
protein, lipit
glucôzơ: làm tăng đường huyết
- Lớp trong: tiết hoocmon điều hòa sinh dục nam.
• Hoocmon tủy tuyến: tiết hoocmon adrênalin và
noradrênalin điều hòa tim mạch, hô hấp, cùng
glucagon điều chỉnh lượng đường trong máu.
=> cùng với tuyến tụy làm đường huyết trong máu luôn
ổn định.

Tuyến yên tiết hoócmôn điều khiển
sự hoạt động của các tuyến nội tiết
khác.

GAN

TUYẾN
sữ a

Tuyến
giáp
Tinh
hoàn

Tuyến
trên
thận
Buồng
trứng

Như
vậy,
yên có
Hãy kể
têntuyến
các tuyến
nội chức
tiết chịu
năng
gì với các
nội tiết do
ảnh hưởng
của tuyến
các hoocmon
khác?
tuyến yên tiết ra ?

Vùng dưới đồi
Tuyến yên tiết hoócmôn điều khiển
+
sự hoạt động của các tuyến nội tiết
Tuyến yên
khác.

TSH

-

Dòng máu
+

Tế bào
đích

Tuyến giáp
Hãy trình bày sự điều hòa hoạt động của
tuyến giáp ?

Tuyến giáp tiết loại hoocmôn
nào? Hoocmon này có tác dụng
như thế nào đến cơ thể?
Trả lời: Hoocmôn tuyến giáp là
tirôxin (TH) trong thành phần có
iốt. Hoocmôn này có vai trò
quan trọng trong trao đổi chất và
quá trình chuyển hoá các chất
trong tế bào.

Tuyến
giáp

Vùng dưới đồi
Tuyến yên tiết hoócmôn điều khiển
sự hoạt động của các tuyến nội tiết
Tuyến yên
khác.

Quan sát sơ đồ hình 59-1
hãy trình bày cơ chế điều
hoà hoạt động của tuyến
giáp?

Tirôxin kìm hãm
tiết TSH

-

+
TSH

-

Dòng máu
+

Tirôxin
Tuyến giáp

Tế bào
đích

Vùng dưới đồi

-

Tuyến yên

+
-

TSH

Như vậy, hoạt động của tuyến yên tăng
cường hay kìm hãm chịu sự chi phối
của yếu tố nào ?

Dòng máu
Tế bào
đích

TSH

Tirôxin
+

Tuyến giáp

Vùng dưới đồi

Tuyến yên

MÔ TẢ SỰ ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG
CỦA VỎ TUYẾN TRÊN THẬN?

Cootizôn kìm hãm tiết
ACTH

+

-

ACTH

-

Dòng máu

Góp phần điều hòa đường
huyết

+
cootizôn
Vỏ tuyến trên thận

Vùng dưới đồi

Thuỳ trước
tuyến yên

+

ACTH

Qua quá trình điều hòa trên em thấy
tuyến yên tăng cường hay kìm hãm
chịu sự chi phối của yếu tố nào ?

-

Dòng máu

Cooctizôn kìm
hãm tiết ACTH

Góp phần điều hoà
đường huyết

Cooctizôn
+

Vỏ tuyến
trên thận

Điều hòa hoạt động
của tuyến giáp

Điều hoat hoạt động của
vỏ tuyến trên thận

Tuyên yên tăng cường hay kìm hãm chịu sự chi phối của
tuyên nào?

* Tuyến yên tiết hoócmôn điều khiển
sự hoạt động của các tuyến nội tiết
*khác.
Hoạt động của tuyến yên tăng cường
hay kìm hãm chịu sự chi phối của các
hoocmôn do các tuyến nội tiết tiết ra
Cơ chế tự điều hòa các tuyến nội
tiết nhờ các thông tin ngược

Hãy trình bày quá trình điều hoà đường huyết qua sơ đồ
Khi đường huyết
tăng (Sau bữa ăn)
--

Khi đường huyết giảm (Xa
bữa ăn, cơ thể hoạt động)

+

+

-

Đảo tuỵ
TB β:

TB α:

Insulin

Glucagôn

Glucôzơ

Đường huyết giảm
xuống mức bình
thường

Glicôzen

Glucôzơ
Đường huyết tăng
lên mức bình
thường

Trình
Khi đường
bày sựhuyết
phối giảm
hợp hoạt
tuyến
động
nội tiết
của nào
các tuyến
đã tham
nộigia
tiếtvào
khi
đường
quá trình
huyết
tăng
giảm
lượng
? đường huyết về mức bình thường?

* Tuyến yên tiết hoócmôn điều khiển
sự hoạt động của các tuyến nội tiết
khác.
* Hoạt động của tuyến yên tăng cường

hay kìm hãm chịu sự chi phối của các
hoocmon do các tuyến nội tiết tiết ra
Cơ chế tự điều hòa các tuyến nội
tiết nhờ các thông tin ngược

* Khi đường huyết giảm: Tuyến tụy
tiết glucagôn; vỏ tuyến trên thận tiết
cooctizôn làm tăng đường huyết
* Các tuyến nội tiết trong cơ thể có sự
phối hợp hoạt động
đảm bảo các
quá trình sinh lý trong cơ thẻ diễn ra
bình thường

Bài tập
Hãy chọn đáp án đúng nhất

1. Tuyến nào giữ vai trò quan trọng nhất trong các tuyến sau?
A. Tuyến tuỵ.
B. Tuyến giáp
C Tuyến yên.
C.

D. tuyến trên thận

2) Tuyến tuỵ là loại tuyến nào?
A. Tuyến ngoại tiết, vì tiết dịch tuỵ đổ vào tá tràng.
B. Tuyến nội tiết, vì các tế bào tiết hoocmôn ngấm thẳng vào
máu.
C. Tuyến pha, vì tuyến tuỵ gồm hai phần: Một phần là tế bào tiết
dịch tuỵ theo ống dẫn đổ vào tá tràng. Một phần là các tế bào
trong các đảo tuỵ tiết hoocmôn ngấm thẳng vào máu.
D. Tuyến pha vì các tế bào này vừa tiết dịch tuỵ vừa tiết
hoocmôn.

3. Những tuyến nào tham gia vào quá trình điều hòa
lượng đường huyết?
aa. Tuyến yên, tuyến tụy nội tiết, tuyến trên thân
b. Tuyến yên, tuyến sinh dục, tuyến tụy ngoại tiết
c. Tuyến giáp, tuyến trên thận, tuyến yên
d. Tuyến sinh dục, tuyến giáp, tuyến tụy nội tiết

2. Hãy điền tên các chất tương ứng với các số trên hình vẽ
Axit lacticvà
Axit amin

...
.
.
.
.
.
1

2........

5.............
glucozơ 3.............
6...........

Glucô
Máu giảm

glucagôn

glucozơ
glicôgen

4..........