TIẾT 4-5
SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
Đỗ Văn Bính –Trường THCS Nguyễn Tất Thành – Đăk Mil - Đăk Nông
Tiết 4-5: SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
1. Ôn tập văn bản thuyết minh:
- Khái niệm:
Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp tri thức về các hiện tượng và sự vật trong tự nhiên, trong xã hội bằng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích.
- Đặc điểm:
Tri thức thuyết minh phải khách quan, phổ thông, xác thực.
- Phương pháp thuyết minh:
Nêu định nghĩa, liệt kê, nêu số liệu, nêu ví dụ, so sánh, phân tích.
Tiết 4-5: SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
2. Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh:
2.1. Ví dụ: (văn bản: Hạ Long đá và nước – sgk/T12)
2.2. Nhận xét:
Đối tượng thuyết minh của văn bản là gì?
- Vẻ đẹp kì diệu của Vịnh Hạ Long.
Tác giả đã cung cấp những tri thưc nào về đối tượng thuyết minh?
- Văn bản thuyết minh vẻ đẹp kì diệu của Vịnh Hạ Long.
Tiết 4-5: SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
2. Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh:
2.1. Ví dụ: (văn bản: Hạ Long đá và nước – sgk/T12)
2.2. Nhận xét:
Tác giả đã cung cấp những tri thưc nào về đối tượng thuyết minh?
- Sự sáng tạo của nước làm cho đá sống dậy, linh hoạt, có tâm hồn:
+ Đá có tuổi: Già, trẻ…
+ Đá có tâm hồn, tính cách: Tinh nghịch, nghiêm trang...
+ Đá có cảm xúc: Vui, buồn...
+ Đá biết tụ họp: Trò chuyện...
- Nước tạo nên sự di chuyển...
+ Tùy theo góc độ và tốc độ di chuyển.
+ Tùy theo hướng ánh sáng rọi vào chúng
- Văn bản thuyết minh vẻ đẹp kì diệu của Vịnh Hạ Long.
Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật nào để thuyết minh ?
- Tưởng tượng, nhân hóa, liên tưởng.
Tiết 4-5: SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
2. Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh:
2.1. Ví dụ: (văn bản: Hạ Long đá và nước – sgk/T12)
2.2. Nhận xét:
- Văn bản thuyết minh vẻ đẹp kì diệu của Vịnh Hạ Long.
Vịnh Hạ Long của tỉnh Quảng Ninh là một kì quan thiên nhiên thế giới. Vịnh có hàng nghìn đảo đá lớn nhỏ với những hình thù khác nhau: hòn Trống Mái, hang Đầu Gỗ, hòn Ông Sư, hòn Đỉnh Hương…Du khách đến tham quan Vịnh Hạ Long sẽ cảm thấy rất thích thú bởi cảnh đẹp của đá và nước nơi đây…
So với văn bản gốc thì đoạn văn trên có hay bằng không? Tại sao?
Không. Vì chỉ sử dụng phương pháp thuyết minh thông thường: liệt kê, nêu số lượng…, không sử dụng biện pháp nghệ thuật, cách tưởng tưởng tượng, liên tưởng như văn bản gốc trong sgk.
Tiết 4-5: SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
2. Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh:
2.1. Ví dụ: (văn bản: Hạ Long đá và nước – sgk/T12)
2.2. Nhận xét:
Tác giả đã cung cấp những tri thưc nào về đối tượng thuyết minh?
- Sự sáng tạo của nước làm cho đá sống dậy, linh hoạt, có tâm hồn:
+ Đá có tuổi: Già, trẻ…
+ Đá có tâm hồn, tính cách: Tinh nghịch, nghiêm trang...
+ Đá có cảm xúc: Vui, buồn...
+ Đá biết tụ họp: Trò chuyện...
- Nước tạo nên sự di chuyển...
+ Tùy theo góc độ và tốc độ di chuyển.
+ Tùy theo hướng ánh sáng rọi vào chúng
- Văn bản thuyết minh vẻ đẹp kì diệu của Vịnh Hạ Long.
Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật nào để thuyết minh ?
- Tưởng tượng, nhân hóa, liên tưởng.
 Nổi bật đối tượng thuyết minh, tạo hứng thú cho người đọc.
- Sử dụng biện pháp nghệ thuật tưởng tượng, nhân hóa, liên tưởng làm nổi bật đối tượng thuyết minh, tạo hứng thú cho người đọc.
Ghi nhớ: sgk/T13.
Tiết 4-5: SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
2. Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh:
2.1. Ví dụ: (văn bản: Hạ Long đá và nước – sgk/T12)
2.2. Nhận xét:
- Văn bản thuyết minh vẻ đẹp kì diệu của Vịnh Hạ Long.
- Sử dụng biện pháp nghệ thuật tưởng tượng, nhân hóa, liên tưởng làm nổi bật đối tượng thuyết minh, tạo hứng thú cho người đọc.
Ghi nhớ: sgk/T13.
3. Luyện tập:
Bài 1(sgk/13). Văn bản: “Ngọc Hoàng xử tội ruồi xanh”
- Tính chất thuyết minh: giới thiệu loài ruồi.
+ Những tính chất chung về họ, giống, loài.
+ Các tập tính sinh sống.
+ Đặc điểm cơ thể…
- Phương pháp thuyết minh: định nghĩa, phân loại, nêu số liệu, liệt kê.
* Nét đặc biệt của bài văn thuyết minh:
- Về hình thức: Văn bản như bản tường thuật về một phiên tòa.
- Biện pháp nghệ thuật: nhân hóa, tạo tình tiết cho câu chuyện.
-> Gây hứng thú cho người đọc, vừa vui, vừa có thêm tri thức.
Tiết 4-5: SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
3. Luyện tập:
Bài 2 (sgk/15):
Thuyết minh chiếc nón lá.
DÀN Ý:
1. Mở bài:
Giới thiệu về nón lá: nêu khái quát ý nghĩa của chiếc nón lá trong đời sống...
2. Thân bài:
2.1. Nguồn gốc xuất xứ và chủng loại:
- Nguồn gốc: xuất hiện sớm, được chạm khắc trên trống đồng Ngọc Lũ, thạp đồng Đào Thịnh cách đây 2500-3000 năm.
2.2. Cấu tạo:
- Khung nón, lá lợp.
- Nguyên liệu: lá cọ, lá hồi, lá dứa, bẹ măng khô, rơm, tre...
Hình dáng: Hình chóp nhọn.
2.3. Qui trình làm nón:
- Lá sấy khô, là phẳng.
- Dùng tre, nứa vót nhẵn làm khung.
- Lợp lá, khâu lại, trang trí.
2.4. Công dụng: che nắng, mưa, đạo cụ, trang trí…
- Chủng loại: nón lá, nón ngựa, nón quai thao, nón bài thơ, nón dấu......
2.5. Cách bảo quản:
Để nón ở nơi khô ráo, tránh ẩm mốc.
2.6. Những làng nghề nón nổi tiếng: làng Chuông (Hà Tây) nón Gò Găng (Bình Định), nón Huế...
3. Kết luận:
- Là vật gần gũi với đời sống dân tộc.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Viết hoàn chỉnh các đoạn văn.
Hoàn thành bài tập làm văn.
Soạn bài: Đấu tranh cho một thế giới hòa bình.