TIẾT 5:
LUYỆN TẬP SỬ DỤNG MỘT SỐ
BIỆN PHÁP NGHÊ THUẬT TRONG
VĂN BẢN THUYẾT MINH

I. Củng cố kiến thức: Thuyết minh một đồ vật
- Yêu cầu:
+ Về nội dung:
Văn bản thuyết minh phải nêu được công
dụng, cấu tạo, chủng loại, lịch sử của các đồ
dùng như trong đề nêu.
+ Về hình thức:
Phải biết vận dụng một số biện pháp nghệ
thuật để giúp cho văn bản thuyết minh thêm
sinh động, hấp dẫn.

II. Luyện tập:
Đề bài 1: Thuyết
minh về chiếc nón lá
Việt Nam

-Thể loại: Thuyết minh
- Đối tượng thuyết minh: Chiếc nón lá Việt Nam

• DÀN Ý:
I. Mở bài:
Giới thiệu đối tượng thuyết minh( Nêu khái quát ý nghĩa của
chiếc nón lá trong đời sống dân tộc hoặc trích dẫn một vài
câu thơ, một vài ý kiến về chiếc nón lá VN, hoặc nhập vai
chiếc nón tự giới thiệu về mình).
II.Thân bài: Thuyết minh đối tượng
1.Nguồn gốc xuất xứ và chủng loại, những làng nghề làm
nón nổi tiếng.
- Nguồn gốc: Chiếc nón lá xuất hiện sớm trong lịch sử dân
tộc VN. Hình ảnh tiền thân của nó đó được chạm khắc trên
trống đồng Ngọc Lũ và thạp đồng Đào Thịnh cách đây
2500-3000 năm.

- Chủng loại: Chiếc nón thông dụng là nón lá, người Bình
Định có nón ngựa làm bằng lá dứa chuyên dùng đội khi đi
cưỡi ngựa.Người Bắc Ninh có nón thúng quai thao,người
Huế có nón bài thơ. Lính tráng thời xưa hay đội nón dấu.
Ngoài ra còn có nón rơm, nón khua (dùng cho người hầu
các quan lại).....
- Những làng nghề nón nổi tiếng: Nón làng Chuông (Hà
Tây) bền và đẹp từng là vật để cung tiến hoàng hậu, công
chúa, là kỉ vật của những cô gái khi lên xe hoa về nhà
chồng, nón Gò Găng (Bình Định), nón Huế thanh mảnh.....
2. Đặc điểm của chiếc nón.
- Nguyên liệu làm nón: lá cọ, lá hồi, lá dứa, bẹ măng
khô....rơm, tre...

- Hình dáng: Hình chóp như một chiếc kim tự tháp thu nhỏ.
Đường kính rộng 41 cm
- Cấu tạo: 3 phần: Khung nón, vành nón và chóp nón
3. Qui trình làm nón:
- Chọn và làm lá:
+ Lá non, không bị sâu và rách.
+ Lá được vò trong cát, sau đó phơi dưới nắng nhẹ hay sấy
trong cho chuyển thành màu trắng rồi hơ qua 1 lượt diêm
sinh cho lá bền không mốc.
+ Lấy giẻ nhúng nước, đem hơ trên lửa cho nóng rồi chà nhẹ
lên lá để lá thẳng và những đường gân cũng bằng với mặt lá,
rồi treo lên từng chùm cho lá thẳng.
- Uốn và nức vành:
+ Vành nón được làm từ cật nứa vót nhẵn. Dùng cây mác
sắc, chuốt mỏng từng sợi tre thành 16 nan vành.

+ Khung nón được những người thợ cao tay làm sẵn có
sáu cây sườn chính, khoảng cách giống nhau để gài 16
nan vành lớn nhỏ khác nhau.
+ Dựng những nan vành uốn vòng thật tròn trịa vào
khung.
- Xây và lợp lá:
+ Lấy kéo cắt chéo đầu trên của lá, sau đó lấy kim xâu
chừng 20-25 chiếc lá lại với nhau xếp đều lên khuôn nón
từ vành đầu tiên đến vành cuối cùng (chóp nón). Xếp đến
đâu phải buộc dây gai lại đến đó cho nón không xô lệch
(Nón Huế có hai lớp, nón Chuông có ba lớp)
- Khâu nón:
+ Khâu từ vành đầu tiên đến vành cuối cùng là chóp nón.
+ Chỉ khâu là dây cước, dai, bền. Mũi khâu đều tay thì
nón mới đẹp.

+ Trong lòng nón người thợ có thể dùng một số bức tranh
trang trí. Nón Huế luôn có những lăng tẩm đình đài cùng cô
gái Huế trong tà áo dài tím được thêu bên ngoài.
+ Phía trong chóp nón , có thể được đính một mảnh gương
nhỏ.
+ Khâu giăng mắc ở hai điểm đối diện trong lòng nón bằng
chỉ màu để buộc quai nón.
- Sau khi hoàn thiện : cần quét một lớp dầu bóng để nón bền
và đẹp.
4. Giá trị:
- Nón dùng để che nắng, che mưa.
- Nón là người bạn thủy chung của người nông dân một nắng
hai sương: chiếc nón trở thành chiếc quạt mát xua đi cái nắng
nóng trưa hè, trở thành chiếc cốc xua đi cơn khát cháy khô ...
- Chiếc nón góp phần tôn lên vẻ đẹp của người phụ nữ VN.

- Nón lá là nguồn cảm hứng vô tận cho thơ ca, nhạc họa, nó
mang niềm vui rạo rực “em đội nón bài thơ, đi đón ngày
hội mở”, gợi dáng mẹ tảo tần “Mẹ về nón lá nghiêng
che”....
- Là món quà kỉ niệm đối với khách du lịch.
- Trở thành đạo cụ không thể thiếu đối với một số loại hình
nghệ thuật: múa nón, hát quan họ.......
5. Cách bảo quản:
Để nón ở nơi khô ráo, tránh ẩm mốc
III. Kết bài: Nêu cảm nghĩ, thái độ của em về chiếc nón lá
VN như yêu thích, trân trọng, tự hào về vẻ đẹp, ý nghĩa của
chiếc nón lá và sự tài hoa của người thợ. Là món quà kỉ
niệm đối với khách du lịch.
- Trở thành đạo cụ không thể thiếu đối với một số loại hình
nghệ thuật: múa nón, hát quan họ.......

II. Luyện tập:
Đề bài 2: Thuyết
minh về cái quạt

-Thể loại: Thuyết minh
- Đối tượng thuyết minh: Cái quạt

• DÀN Ý:
1. Mở bài
Dẫn dắt, giới thiệu về cái quạt (vật dụng quen thuộc trong
đời sống thường ngày, có ích,...)
2. Thân bài
a. Phân loại: có nhiều loại quạt khác nhau, cơ bản chia làm 2
loại
- Quạt thủ công:
Quạt nan: quạt bản tròn, có tay cầm, thường làm bằng các
chất liệu khác nhau như: mo cau, lá cọ, lục bình khô, nhựa
dẻo,...
Quạt xếp: hình bán nguyệt khi xòe rộng, có thể xếp lại,
thường làm bằng giấy hoặc vải dán trên khung xòe từ thanh
tre nứa vót mỏng, ngày nay còn có loại làm bằng nhựa,...
- Quạt điện: cấu tạo chủ yếu gồm động cơ điện, cánh quạt,..

b. Đặc điểm:
- Quạt thủ công:
+ Có giá thành trên thị trường tương đối rẻ (tùy loại)
+ Có thể tự làm dễ dàng tại nhà với nguyên vật liệu có sẵn.
+ Trên quạt thường có tranh vẽ, chữ viết, hoa văn,...
+ Màu sắc phong phú, đa dạng,...
- Quạt điện:
+ Cấu tạo tương đối phức tạp nên không thể tự sản xuất ở
nhà.
+ Nhiều kiểu dáng, màu sắc và kích cỡ.
+ Hoạt động khi được kết nối với nguồn điện hoặc năng
lượng thay thế
+ Phổ biến trong đời sống hiện đại.

c. Vai trò:
- Quạt điện hay quạt thủ công đều đóng vai trò quan trọng
trong việc tạo ra gió giúp làm mát trong thời tiết nóng.
- Quạt thủ công có thể dùng trang trí, trưng bày, làm dụng cụ
dùng trong nghệ thuật ca múa, nhạc kịch,...
d. Ý nghĩa:
- Là vật dụng quen thuộc, hữu ích và cần thiết trong đời
sống.
- Thể hiện trí tuệ của con người trong việc sáng tạo ra vật
dụng giúp cuộc sống thoải mái hơn.
- Góp phần thể hiện và truyền lưu văn hóa nghệ thuật (tranh
vẽ, chữ viết trên quạt,..).
3. Kết bài
Tổng kết suy nghĩ, cảm nhận của em về cái quạt (vật dụng có
ích, không thể thiếu,...).

Bài tập về nhà:

Viết

Hoàn thành
một bài văn thuyết
minh về một đồ
dùng

THANHK
YOU