BÀI 16: CÔNG CUỘC XÂY DỰNG ĐẤT
NƯỚC THỜI TRẦN (1226-1400).

Tiết 32, 33 BÀI 16: CÔNG CUỘC XÂY
DỰNG ĐẤT NƯỚC THỜI TRẦN (12261400).

1. Sự thành lập nhà Trần.


- Cuối thế kỉ XII, nhà Lý suy yếu,

nhà Trần từng bước thâu tóm quyền
hành.


- Tháng 1-1226, Lý Chiêu Hoàng

nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh
-> nhà Trần thành lập.

Nhà Trần
thành lập
trong hoàn
cảnh nào?

- Dòng họ Trần vốn xuất thân làm
nghề đánh cá tại vùng hạ lưu sông
Hồng ( Thái Bình và Nam Định
ngày nay), sau trở nên giàu có và là
một thế lực mạnh. Những người có
công lớn trong việc thành lập triều
Trần là Trần Lý, Trần Thừa, Trần
Thủ Độ….

Dựa vào thông tin
trong mục “Em có
biết”, em có suy
nghĩ gì về xuất
thân dòng họ
Trần?

- Cuối TK XII, nhà Lý suy yếu, Nhà Trần lên thay thế là tất yếu
của lịch sử. Nhà Trần tồn tại 174 năm. Dòng họ Trần ở Nam
Định lớn mạnh và phát triển cho đến ngày nay. Nay ở Nam
Định nổi tiếng với lễ hội Khai ấn Đền Trần hằng năm. Lễ hội
mang đậm giá trị truyền thống văn hoá giáo dục lịch sử sâu sắc.
Đồng thời thể hiện đạo lí “ uống nước nhớ nguồn” của nhân
dân ta..

Đền thờ Lý Chiêu Hoàng

Thái sư Trần Thủ Độ.

9

2. Tình hình chính trị.
a. Bộ máy nhà nước.
Vẽ sơ đồ bộ
máy nhà nước
thời Trần?



SƠ ĐỒ BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THỜI TRẦN
Vua
(Thái Thượng Hoàng)
Quan văn
( Họ Trần)

Quan võ
( Họ Trần )

12 lộ
Phủ

Cấp triều đình

Các đơn vị
hành chính
trung gian

Châu, huyện
Xã

Đơn vị hành
chính cấp cơ sở

2. Tình hình chính trị.
b. Quân đội.

Quân đội, nhà
Trần tổ chức như
thế nào?

2. Tình hình chính trị.
b. Quân đội.



Gồm 2 bộ phận:
- Quân triều đình: chọn thanh niên ở quê hương nhà
Trần.
- Quân địa phương: quân ở các lộ, phủ, quân vương hầu,
dân binh…
- Chính sách: ngụ binh ư nông.

2. Tình hình chính trị.
c. Luật pháp.

Luật pháp nhà
Trần như thế
nào?

2. Tình hình chính trị.
c. Luật pháp
- Năm 1341, ban hành bộ Hình thư.
- Tăng cường hoàn thiện pháp luật.



3. Tình hình kinh tế
* Nông nghiệp.

Nêu những biện
pháp của nhà
Trần nhằm phục
hồi và phát triển
nông nghiệp?


- Khai hoang, đắp đê, chú trọng thủy lợi, miễn giảm

thuế….Nhờ vậy được phục hồi, đời sống nhân dân ấm no.

3. Tình hình kinh tế
* Thủ công nghiệp.

Thủ công
nghiệp thời
Trần như thế
nào?


- Nhà nước: đúc tiền, chế tạo vũ khí, đóng thuyền chiến.
- Ở các làng xã: có các làng nghề, phường nghề.

3. Tình hình kinh tế
* Thương nghiệp.



Tình hình
thương nghiệp
dưới thời Trần?

- Buôn bán tấp nập ở nhiều nơi.
- Cửa khẩu, cửa biển thu hút nhiều thương nhân
nước ngoài: Vân Đồn, Thăng Long.

4. Tình hình xã hội.

Xã hội thời Trần phân
chia thành những tầng
lớp nào?Đặc điểm của
các tầng lớp?


- Tầng lớp quí tộc: (Vua, quan lại) có nhiều đặc quyền…
- Nhân dân lao động: cày cấy ruộng công làng xã hoặc
nhận ruộng đất của địa chủ.
- Thợ thủ công, thương nhân: ngày càng nhiều.
- Nông nô, nô tỳ: phục vụ trong gia đình quí tộc.

5. Tình hình văn hóa.
a. Tư tưởng – tôn giáo – tín ngưỡng.

Trình bày những
nét chính về tư
tưởng – tôn giáo
thời Trần?


- Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo đều được coi trọng.

5. Tình hình văn hóa.
b. Văn học, giáo dục và khoa học kĩ
thuật.



Trình bày những
nét chính về giáo
dục thời Trần?

+ Văn học dân gian, chữ Hán và chữ Nôm rất
phong phú
+ Mở nhiều trường học ở các địa phương: Trường
công (Quốc Tử Giám); Trường tư (Trường Huỳnh
Cung)
+ Các kì thi được tổ chức thường xuyên, quy củ…

5. Tình hình văn hóa.

Nêu một số thành tựu
khoa học – kĩ thuật thời
Trần. Em ấn tượng về
thành tựu nào nhất. Vì
sao?


+ Sử học: Đại Việt Sử Kí, Việt Sử lược…

+ Quân sự: Binh thư yếu lược của Trần Quốc
Tuấn.
+ Y học: Sách về cây thuốc Nam (Tuệ Tĩnh là thầy
thuốc nổi tiếng).

5. Tình hình văn hóa.
c. Kiến trúc và điêu khắc.

Nêu những nét nổi bật
về kiến trúc, điêu khắc
thời Trần?


-Kiến trúc, điêu khắc tinh xảo: kinh đô Thăng Long; lăng mộ
vua Trần, tháp Phổ Minh…

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

1. Lập và hoàn thành bảng thống kê về một số thành tựu chính trên các lĩnh vực theo mẫu dưới đây.
STT
1

Lĩnh vực
Tư tưởng, tôn
giáo

Thành tựu
+ Nho giáo: được coi trọng; nhiều người làm quan…
+ Phật giáo: được tôn sung: thiền phái Trúc Lâm…
+ Đạo giáo: được tôn trọng.
 

Ý nghĩa
-Phật giáo, Nho giáo đã tác động
đến nhiều mặt trong các lĩnh vực
của đời sống XH, đặc biệt là
chính sách trị nội của nhà Trần.

2

Giáo dục

+ Nhiều trường học: Trường công ( Quốc Tử Giám);
Trường tư ( Trường Huỳnh Cung)
+ Các kì thi được tổ chức thường xuyên, quy củ…
 

3

Khoa học, kĩ
thuật

4

Văn học, nghệ
thuật

+ Sử học: Đại Việt Sử Kí, Việt Sử lược…
+ Quân sự: Binh thư yếu lược…
+ Y học: Sách cây thuốc Nam- Tuệ Tĩnh.
 
-Văn học:
+ Văn học chữ Hán: thể hiện long yêu nước, tự hào dân
tộc, chống ngoại xâm…
+ Văn học chữ Nôm: phản ánh cuộc sống bình dân.
-Kiến trúc: điêu khắctinh xảo: Kinh đo Thăng Long;
lăng mộ vua Trần, tháp Phổ Minh…
- Nghệ thuật diễn xướng: múa rối, chèo, tuồng…

Góp phần xây dựng nền tảng đạo
đức, xây dựng đội ngũ hiền tài
cho đất nước phát triển vững
mạnh.
Tác động mạnh mẽ, góp phần
làm cho nền kinh tế Đại Việt phát
triển thịnh vượng.
VHNT phát triển phản ánh đời
sống tinh thần phong phú, đa
dạng của nhân dân Đại Việt.
Khẳng định nền văn minh Đại
Việt thịnh trị.

2. Dựa vào kiến thức đã học, em hãy cho biết sự thành lập triều Trần thay cho triều Lý vào đầu thế kỉ
XIII có phù hợp với yêu cầu của lịch sử không? Vì sao?

Nhà Trần thay thế nhà Lý là hoàn toàn phù hợp với yêu cầu lịch sử bấy giờ. Vì:
+ Cuối thời Lý, vua quan ăn chơi sa đoạ. Vua Lý Chiêu Hoàng là nữ, yếu thế, lực bất
tòng tâm, phải dựa vào thế lực họ Trần; chính quyền không chăm lo được đời sống
nhân dân, đói kém, mất mùa...
+ Nhà Trần tiếp quản chính quyền thay nhà Lý đã củng cố chính quyền, bảo vệ đất
nước, chăm lo đời sống nhân dân..
- Trần Thủ Độ với sự ra đời của nhà Trần:
+ Người sáng lập và trực tiếp lãnh đạo công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước những
năm đầu thời kỳ nhà Trần. 
+ Sau khi nhà Trần thành lập, ông được vua phong làm Quốc thượng phụ rồi Thái sư.
Bằng tài năng, uy tín của mình, ông đã củng cố nước Việt vững mạnh cả về chính trị,
kinh tế, quân sự…

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

Về nhà sưu tầm và làm bài tập 3 sgk trang 62, tiết sau báo
cáo.

Tiết học kết thúc