CHỦ ĐỀ 2: VĂN HỌC DÂN GIAN
THÁI NGUYÊN
Giáo viên: Nguyễn Thị Hòa
Trường: THCS Phúc Trìu - TP Thái
Nguyên

I. TRUYỀN THUYẾT

1. Thế nào là truyền thuyết
- Loại truyện dân gian kể về các sự việc và
nhân vật thời quá khứ (ít nhiều liên quan đến
lịch sử).

-Thường có các yếu tố tưởng tượng kì ảo, hư
cấu.

- Thể hiện thái độ, cách đánh giá của nhân
dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử
được kể đến.

Một số truyện truyền thuyết:

CON RỒNG, CHÁU TIÊN

BÁNH CHƯNG, BÁNH GIẦY

4
THÁNH GIÓNG

SƠN TINH, THỦY TINH

SỰ TÍCH HỒ GƯƠM

2. Phân loại truyền thuyết tỉnh
Thái Nguyên
Truyền thuyết địa
danh
- Giải thích về các địa
danh của Thái Nguyên
như:
+ Sự tích sông Công, núi
Cốc
+ Sự tích đồi Vua Mọc và
hai Ông Đá

+ Miếu Nữ tướng

Truyền thuyết lịch sử
- Kể về các nhân vật lịch
sử là người địa phương
Thái Nguyên như:
+ Sự tích đền Thượng núi
Đuổm
+ Sự tích Lưu Trung và
Lưu Nhân Chú
+ ……………..

3. Khám phá văn bản “Sự tích sông
Công, núi Cốc”.
3.1. Đọc –
chú thích

3.2. Tìm hiểu chung
Thể loại
Truyền thuyết
địa danh.

PTBĐ
Tự sự (chính)
kết hợp miêu
tả, biểu cảm

Ngôi kể
Ngôi thứ ba

Nhân vật chính
Nàng Công,
chàng Cốc

3.3. Sự việc chính trong văn bản:
2
4
3
7
5

a. Nàng Công là con gái nhà giàu, xinh đẹp, được nhiều người ngưỡng mộ.
b. Người nhà nàng Công phát hiện, đốt chuồng trâu để hãm hại chàng Cốc.
c. Nhờ tiếng sáo, đôi trai gái gặp được nhau. Họ cùng se duyên và hẹn ước.
d. Cốc trốn thoát, ngày ngày chờ đợi nàng Công. Chàng treo lên đỉnh núi nhìn về quê hương nàng.
e. Ông tiên cứu chàng Cốc, nói cho chàng biết sự thật và khuyên chàng bỏ trốn.

10 f. Biết được chàng đã chết, nàng Công đau khổ đắp mộ cho chàng với sự giúp đỡ của đàn mối.

1
6
9

g. Chàng Cốc nghèo khó, cô độc, chỉ có cây sáo làm bạn. Chàng đến làm người ở cho nhà giàu.

8

k. Sau những ngày tháng bị giam lỏng, nàng Công được thả ra ngoài. Nàng đi theo lối cây vừng để tìm chàng
Cốc, vừa đi vừa khóc.

h. Chàng dùng tiếng sáo kể lại mọi việc cho nàng, nàng trao cho chàng tay nải hạt vừng.
i. Bà tiên biến thành cụ già để đón nàng về, khuyên nhủ, an ủi nàng nhưng nàng vẫn rời đi.

L. Nước mắt nàng Công chảy thành dòng suối ôm lấy chân núi, nàng chết đi và biến thanh con chim công. Từ

11 đó sông Công, Núi Cốc ra đời.

3.4. Yếu tố hoang đường, kì ảo trong văn bản:

Em hãy chỉ ra những yếu tố
hoang đường, kì ảo trong văn
bản Sự tích sông Công, núi Cốc

Yếu tố kỳ ảo liên
Yếu tố kỳ ảo liên
quan tới chàng Cốc quuan tới nàng Công
- Công dụng thần kì - …………
của tiếng sáo (khiến
gà ngừng gáy, gió
ngừng thổi,…)
- ………

3.5. Ý nghĩa, nghệ thuật của văn bản:

Theo em, qua câu chuyện này
tác giả dân gian muốn gửi gắm
điều gì?

a. Ý nghĩa:
- Giải thích về nguồn gốc, sự ra đời của sông Công, núi Cốc.
- Thể hiện khát vọng về hạnh phúc, ca ngợi tình yêu tự do.
- Phê phán sự phân biệt giàu - nghèo, địa vị, những hủ tục
của xã hội phong kiến đã ngăn cản tình yêu và hạnh phúc
lứa đôi.
b.Nghệ thuật:
- Cốt truyện đơn giản.
- Sử dụng nhiều chi tiết hoang đường, kỳ ảo.

II. TRUYỆN CỔ TÍCH

1. Thế nào là truyện cổ tích:
Truyện cổ tích là loại hình tự sự
dân gian, chủ yếu sử dụng yếu tố
nghệ thuật kì ảo để thể hiện cái nhìn
hiện thực của nhân dân với đời sống,
bộc lộ quan niệm về đạo đức cũng
như công lý xã hội và ước mơ một
cuộc sống tốt đẹp hơn của nhân dân
lao động.

Một số truyện cổ tích:

2. Một số kiểu nhân vật phổ biến trong truyện cổ tích :
Nhân vật bất hạnh: người mồ côi, người con
riêng, người em út, người có hình dạng xấu xí,…
Nhân vật dũng sĩ và nhân vật có tài năng kì lạ
Nhân vật thông minh và nhân vật ngôc nghếch
Nhân vật là động vật (con vật biết nói năng, hoạt
động, có tính cách như con người)

3. Khám phá văn bản “Nguồn gốc
con khỉ”.
3.1. Đọc

3.2. Tìm hiểu chung
Thể loại
Truyện cổ tích

PTBĐ
Tự sự (chính)
kết hợp miêu
tả, biểu cảm

Ngôi kể
Ngôi thứ ba

Nhân vật chính
Cô gái có số
phận bất hạnh

3.3. Tóm tắt văn bản:

b. Cô gái
thừa
hưởng tài
sản của
nhà giàu,
sống
hạnh
phúc

a. Bà tiên
xuất hiện
và
khuyên
cô gái
xuống
suối tắme. Cô gái
kể lại
mọi việc
cho đám
nhà giàu

c. Vì tủi
cực, cô
ngồi khóc
bên bờ
suối
f. Cô gái
trở thành
một cô
nàng
xinh đẹp

d. Cô gái
nghèo đi
làm thuê
cho nhà
giàu

g. Cô bị
những
người nhà
giàu đối
xử tệ bạc

h. Bọn
nhà giàu
tắm suối
rồi biến
thành bầy
khỉ

d. Cô gái
nghèo đi
làm thuê
cho nhà
giàu
f. Cô gái
trở thành
một cô
nàng
xinh đẹp

g. Cô bị
những
người nhà
giàu đối
xử tệ bạc
e. Cô gái
kể lại
mọi việc
cho đám
nhà giàu

c. Vì tủi
cực, cô
ngồi khóc
bên bờ
suối

a. Bà tiên
xuất hiện
và khuyên
cô gái
xuống suối
tắm

h. Bọn
nhà giàu
tắm suối
rồi biến
thành bầy
khỉ

b. Cô gái
thừa hưởng
tài sản của
nhà giàu,
sống hạnh
phúc

3.4. Yếu tố hoang đường, kì ảo trong văn bản:

Em hãy chỉ ra những yếu tố
hoang đường, kì ảo trong văn
bản Nguồn gốc con Khỉ

Sự xuất
hiện của
bà tiên

Đám nhà
giàu
biến
thành
bầy khỉ

Cô gái
tắm suối
xong thì
xinh đẹp
như
nàng
tiên

3.5. Bài học gửi gắm trong văn bản:

Theo em, tác giả dân gian muốn
gửi gắm tới chúng ta điều gì qua
bài học này?

Bài học:
- Có niềm tin, khát vọng về xã hội công bằng.
- Nên sống tốt, sống lương thiện. Người ở hiền
gặp điều tốt đẹp, kẻ xấu sẽ gặp phải quả báo.