Các dụng cụ đo lường điện như vôn kế, am pe kế, vạn năng kế, công tơ.được sử dụng rất rộng rãi trong sản xuất và trong sinh hoạt. Các dụng cụ này được sử dụng nhằm mục đích xác định các đại lượng như điện áp, cường độ dòng điện, điện trở, điện năng.Cũng nhờ các dụng cụ đo lường điện ta có thể phát hiện những hư hỏng nặng, sự làm việc không bình thường của các thiết bị điện và mạch điện. Mỗi dụng cụ đo có đặc tính sử dụng riêng, vì thế để sử dụng đúng và tránh các sai lầm đáng tiếc cần nắm vững chức năng của từng loại dụng cụ đo.
Để củng cố kiến thức, kĩ năng về đo lường điện chúng ta cùng làm bài thực hành.
Bài 4:
Thực hành sử dụng đồng hồ đo điện
Thực hiện : 3 tiết.
I. DỤNG CỤ, VẬT LIỆU VÀ THIẾT BỊ
Để thực hành "do điện năng tiêu thụ của mạch điện" ta phải chọn những dụng cụ , vật liệu , thiết bị nào sau đây ?
x
x
x
x
x
x
Kìm điện
Kéo
Tuốc nơ vít
Ampe kế
Bút thử điện
Vôn kế
Công tơ điện
Dây dẫn
Oát kế
Bóng đèn (220V - 100W)
Ii. N?i dung TH?C H�NH
- Tìm hiểu các kí hiệu được ghi trên mặt đồng hồ.
- Chức năng của đồng hồ đo: đo đại lượng gì?
- Tìm hiểu đại lượng đo và thang đo.
- Cấu tạo bên ngoài đồng hồ đo: các bộ phận chính và các núm điều chỉnh của đồng hồ
1.Tìm hiểu đồng hồ đo điện.
MỘT SỐ LOẠI ĐIỆN KẾ VẠN NĂNG
- Tỡm hi?u d?ng h? do di?n
- MỘT SỐ KÍ HIỆU CỦA ĐỒNG HỒ ĐO ĐIỆN
V
A
W
kWh
MỘT SỐ KÍ HIỆU CỦA ĐỒNG HỒ ĐO ĐIỆN
~
~
~
~
~
MỘT SỐ KÍ HIỆU CỦA ĐỒNG HỒ ĐO ĐIỆN
2kV
2
Ngoài kí hiệu theo đại lượng cần đo, theo nguyên lí làm việc, trên mặt dụng cụ đo còn có nhiều kí hiệu khác chỉ loại dòng điện, vị trí đặt, cấp chính xác.
Cần phải chú ý đồng hồ đo điện xoay chiều hay một chiều, thang đo của đồng hồ.
Ví dụ: Trên mặt đồng hồ có ghi
V
2
Chức năng của các núm điều khiển của đồng hồ đo điện:
+ 2 núm 2 bên để nối với nguồn điện và phụ tải.
+ Núm còn lại dùng để điều chỉnh vị trí kim đồng hồ về vị trí số 0 trước khi thực hành.
Hãy cho biết các chức năng của đồng hồ đo vạn năng?
Ampe kế _ đo cường độ dòng điện một chiều.
Vôn kế _ đo điện thế một chiều và xoay chiều.
Ôm kế _ đo điện trở.
CẤU TẠO CHUNG
Các bộ phận của ampe kế. 1: nam châm. 2: lò xo xoắn. 3: chốt giữ lò xo. 4: thước hình cung. 5: cuộn dây dẫn điện. 6: kim.
Gồm 2 phần: cơ cấu đo và mạch đo
CƠ CẤU ĐO
Muốn đo điện áp của nguồn điện thực hành hãy làm quen với co cấu đo kiểu điện từ, là cơ cấu đo phổ biến trong dụng cụ đo điện áp xoay chiều.
+ Cấu tạo:Phần tĩnh của cơ cấu đo kiểu điện từ là cuộn dây bẹt (H5a) hoặc cuộn dây tròn (H5b). Phần động là một miếng sắt lệch tâm (H5a) gắn với trục quay và kim. Đối với cơ cấu đo có cuộn dây tròn, phần động là miếng sắt gắn với trục và kim.Ngoài ra còn một miếng sắt nữa gắn với cuộn dây phần tĩnh (H5b).
+ Nguyên lí làm việc:
Khi cho dòng điện cần đo vào cuộn dây phần tĩnh sẽ tạo nên từ trường làm từ hoá miếng sắt phần động.Từ trường này sẽ hút miếng sắt lệch tâm tạo nên mô men quay. Khi miếng thép bị hút làm cho lò xo bị xoắn lại tạo nên mô men cản. ở vị trí cân bằng, mô men quay bằng mô men cản và góc quay tỉ lệ với dòng điện cần đo. ở cơ cấu cuộn dây tròn, khi đưa dòng điện cần đo vào cuộn dây sẽ từ hoá miếng sắt cùng cực tính và sinh ra lực đẩy làm cho phần động quay.
+ Đặc điểm sử dụng:
Góc quay tỉ lệ với bình phương của dòng điện cần đo, thang đo chia không đều.
Dụng cụ kiểu điện từ không có cực tính, do đó đo được cả dòng điện xoay chiều và dòng điện 1 chiều.
Dụng cụ có độ chính xác không cao, chịu ảnh hưởng của từ trường ngoài vì từ trường của bản thân yếu.
Cấu tạo đơn giản, rẻ tiền.
Khả năng quá tải tốt vì cuộn dây ở phần tĩnh nên có thể chế tạo tiết diện lớn
- Cấu tạo bên ngoài của đồng hồ đo: các bộ phận chính và các núm điều chỉnh của đồng hồ.
ĐỒNG HỒ ĐO VẠN NĂNG (V.O.M)
Kim chỉ
Vít chỉnh không
Mặt trước
Núm chỉnh không của ôm kế
Đầu đo chung COM
Đầu đo
Khóa chuyển mạch
Thước giá trị điện trở
Thước giá trị điện thế xoay chiều
Thước giá trị điện thế một chiều
ĐỒNG HỒ ĐO VẠN NĂNG (V.O.M)
ĐỒNG HỒ ĐO VẠN NĂNG (V.O.M)
Thang đo điện thế xoay chiều
Thang đo điện trở
Thang đo điện thế một chiều
Lỗ cắm que đo màu đỏ (+)
Lỗ cắm que đo màu đen (-)
II.THỰC HÀNH ĐỒNG HỒ VẠN NĂNG .
1.Đo điện áp một chiều DC bằng đồng hồ vạn năng
Dùng tuốc nơ vít ->
chỉnh kim về giá trị 0

Chuyển thang đo về thang DC
tương ứng với giá trị cần đo .

Cắm dây màu đỏ vào cực
dương , cắm dây màu đen
vào cực âm của nguồn
điện cần đo

Không chọn thang giá trị nhỏ
hơn giá trị cần đo
(kim sẽ báo" kịch kim")
Không chọn thang giá trị quá lớn
vì kết quả đo không chính xác
Đo điện áp một chiều DC bằng đồng hồ vạn năng
Chỉnh kim về giá trị số 0 (bằng vít điều chỉnh)
Chuyển thang đo về thang DC và để ở thang đo lớn hơn điện áp cần đo.
Ví dụ : Đo điện áp 6V ta để DC 10V.
+ Nếu để ở thang đo thấp hơn điện áp (<6) kim báo "kịch kim".
+ Ngược lại nếu thang đo quá cao thì sẽ có kết quả thiếu chính xác.

Cắm que màu đỏ vào cực dương (+) , que màu đen vào cực âm (-) của nguồn điện .
Những thao tác bị SAI trong quá trình đo điện áp .
Chọn sai thang đo
Đo điện áp một chiều DC mà ta để đồng hồ thang xoay chiều AC
(Giá trị báo sai sẽ gấp 2 lần
giá trị thực -> nhưng đồng hồ không bị hỏng)
b) Đo điện áp một chiều DC
mà ta để đồng hồ thang
đo cường độ -> Đồng hồ bị
hỏng ngay
c) Đo điện áp một chiều DC
mà ta để đồng hồ thang
đo điện trơ -> Đồng hồ bị
hỏng ngay
- Đo điện trở bằng đồng hồ vạn năng
Chỉnh thang đo về thang
điện trở
Chập que đo để chỉnh kim
về giá trị 0 (bằng núm điều
chỉnh điện trở)
Chạm que đo vào 2 đầu điện
trở cần đo -> đọc giá trị .
Trong quá trình đo để có giá trị
chính xác ta phải điều chỉnh
thang đo từ cao -> thấp cho
đến khi đọc được giá trị
chính xác.
a,Ph­¬ng ¸n 1:
Đo giá trị của điện trở sau đây
NGUYÊN TẮC CHUNG KHI ĐO ĐIỆN TRỞ
* Điều chỉnh núm chỉnh 0
Chập mạch hai đầu que đo (nghĩa là điện trở đo bằng 0), nếu kim chưa chỉ về 0 thì cần phải xoay núm chỉnh 0 để kim chỉ về số 0 của thang đo.
Thao tác này cần được thực hiện cho mỗi lần đo.
* Đo điện trở
Khi đo cần bắt đầu thang đo lớn nhất rồi giảm dần, cho đến khi nhận được kết quả đo thích hợp. Điều này tránh cho kim bị va đập mạnh.
Chọn thang Rx1. Nối chập mạch hai đầu que đo và hiệu chỉnh để kim về 0. Lần lượt thực hiện đo các điện trở.
Không chạm tay vào các đầu kim đo hoặc các phần tử đo vì điện trở người gây sai số đo.
+ THỰC HÀNH SỬ DỤNG CÔNG TƠ ĐIỆN
Bước 1:
Đọc và giải thích những ký hiệu ghi trên mặt công tơ điện .
1 3 5 2 là số kWh .
Số 4 là số lẻ.
Số điện năng tiêu thụ được tính :
K.1352 = 1.1352 = 1352 kWh (K=1)
Ký hiệu 450v/kWh :
1kWh dĩa nhôm quay 450 vòng.
220V - 10A : Là điện áp và cường độ định mức của công tơ
50Hz : Là tần số định mức .
b,Ph­¬ng ¸n 2:
Bước 2: Tìm hiểu sơ cấu tạo của Công tơ điện.
Bước 3 : Tìm hiểu sơ đồ mạch điện của Công tơ điện.
Các nhóm quan sát sơ đồ mạch điện hình 4.2 SGK.
-> Trả lời các câu hỏi sau :
Mạch điện có bao nhiêu phần tử ? Kể tên các phần tử đó ?

Các phần tử đó được nối với nhau như thế nào ?
Mạch điện có 3 phần tử : Công tơ điện, Ampekế và phụ tải

Các phần tử mắc nối tiếp với nhau .
Nguồn điện được nối với những đầu nào của Công tơ điện ?

Phụ tải nối với những đầu nào của Công tơ điện ?
Nguồn điện được nối với đầu số 1 và số 3 của công tơ điện.

Phụ tải được nối với đầu số 2 và số 4 của công tơ điện.
NHỮNG SỰ CỐ THƯỜNG GẶP
KHI SỬ DỤNG CÔNG TƠ ĐIỆN
- Dĩa nhôm quay ngược .
Do công tơ điện kiểu cảm ứng có cực tính . Điều
này chứng tỏ cực tính của cuộn dây cường độ
hoặc cuộn dây điện áp bị sai -> Phải đổi lại một
trong hai cuộn dây.
Khi ngắt dòng điện mà công tơ vẫn quay .
(hiện tượng tự quay)
Do lỗi của nơi sản xuất -> Ta phải điều chỉnh vị trí
của mấu từ trên trục của công tơ
(việc này phải do Sở điện lực thực hiện )
Bước 4 : Đo điện năng tiêu thụ của mạch điện.
Trình tự thực hành :
Đọc và ghi chỉ số của công tơ trước khi tiến hành đo .
Quan sát tình trạng làm việc của công tơ ...
Tính điện năng tiêu thụ điện năng sau 30 phút ( của 4 đèn).
Viết báo cáo thực hành theo bảng 4.1 SGK / tr 22.
Các nhóm lắp mạch điện theo sơ đồ sau :
III. TỔNG KẾT SAU THỰC HÀNH
Giáo viên nhận xét , đánh giá :
+ Thu phiếu thực hành .
+ Thái độ tham gia thực hành của nhóm.
+ Đảm bảo an toàn lao động.
+ Vệ� sinh sau khi thực hành.

Công việc về nhà :
+ Xem kiến thức đo điện trở bằng
đồng hồvạn năng /Tr 20 - 21 SGK.
+ Chuẩn bị thực hành : Sử dụng
đồng hồ vạn năng.