Bài 6: NGOẠI LỰC VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI
LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH BỀ MẶT TRÁI ĐẤT

Bài 6: NGOẠI LỰC VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH BỀ
MẶT TRÁI ĐẤT
Khái niệm

I. Ngoại Lực:

Nội Dung

II.
Tác
động
của
ngoại
lực

Tác nhân

a. Phong hóa lí học

1. Qúa trình phong hóa

b. Phong hóa hóa học

2. Qúa trình bóc mòn

c. Phong hóa sinh học

3. Qúa trình vận chuyển

3. Qúa trình bồi tụ

I. KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NGOẠI LỰC

Đọc SGK và vốn hiểu biết của bản thân hảy
trình bày
- Khái niệm ngoại lực?
- Nguồn năng lượng chủ yếu sinh ra ngoại
lực?
- Các yếu tố ngoại lực?
- Vì sao bức xạ mặt trời là nguồn năng lượng
chủ yếu sinh ra ngoại lực?

Ngoại lực tác động đến địa hình bề mặt
Trái Đất được biểu hiện qua sơ đồ sau:
KHÍ HẬU

CÁC YÊÚ
TỐ NGOAỊ
LỰC

NƯỚC CHẢY

SINH VẬT

CON NGƯỜI

BỀ MẶT
ĐẤT

CÁC
DẠNG
ĐỊA
HÌNH
KHÁC
NHAU

So sánh nội lực với ngoại lực
NỘI LỰC
- Lực phát sinh bên trong
lòng đất.
- Nguồn năng lượng sinh
ra từ trong lòng đất.
- Có xu hướng làm tăng
tính gồ ghề.
- Rất khó nhận thấy bằng
mắt thường.

NGỌAI LỰC
- Lực có nguồn gốc từ bên
ngoài, trên bề mặt trái đất.
- Nguồn năng lượng của
bức xạ mặt trời.
- Có xu hướng san bằng.
- Dễ dàng nhận thấy bằng
mắt thường.

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

Phong hóa lí học
Phong hóa hóa học
Phong hóa sinh học

Xâm thực
Quá trình bóc mòn
Qu
á tr
ình

Qu
át

rìn
hb
ồi

Mài mòn
vận
c

Thổi mòn

hu
yển

Vật liệu nhỏ
Vật liệu lớn

tụ

Do nước chảy
Do gió
Do sóng biển

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

Nhiệm vụ học tập của các nhóm
Nhóm 1 - 6 : Phong hóa lí học
Nhóm 2 - 4 : Phong hóa hóa học
Nhóm 3 - 5 : Phong hóa sinh học
Các loại
ph.hóa
Ph.hóa lí học
Ph.hóa hóa
học
Ph.hóa sinh
học

Khái niệm

Tác nhân

Kết quả

Đại diện các nhóm trình bày kết quả nghiên cứu của nhóm mình:

Ph.hóa
lí học

Ph.hóa
h.học
Ph.hóa
sinh
học

Khái niệm

Tác nhân

Là sự phá hủy đá thành
các khối vụn có kích
thước to, nhỏ khác nhau
mà không làm thay đổi
màu sắc, thành phần
khoáng vật và hóa học
của chúng.

- Do sự thay đổi nhiệt
độ, sự đóng băng của
nước, sự kết tinh của
muối.
- Do ma sát, hoạt
động sản xuất của
con người…

Kết quả
Đá bị rạn nứt, vỡ
thành tảng và
mảnh vụn.

Phong hoá lí học

Phong
Hoá
Nhiệt

Phong
Hoá
Do
Nước
Đóng
Băng

Phong
Hoá
Cơ
Học
Do
Nuối
Khoáng
Kết
Tinh

Phong
Hoá
Cơ
Học
Do
Sinh
vật

Hoạt
Động
Của
Con
Người

SƠ ĐỒ TÓM TẮC CÁC QUÁ TRÌNH THUỘC PHONG HOÁ LÍ HỌC

? Vì sao phong hóa lí học lại xảy ra mạnh ở các miền khí hậu
khô nóng (hoang mạc và bán hoang mạc) và miền khí hậu lạnh?

To

Ph.hóa
lí học

Ph.hóa
h.học
Ph.hóa
sinh
học

Khái niệm

Tác nhân

Là sự phá hủy đá thành các
khối vụn có kích thước to,
nhỏ khác nhau mà không làm
thay đổi màu sắc, thành phần
khoáng vật và hóa học của
chúng.

Do sự thay đổi nhiệt độ,
sự đóng băng của nước,
sự kết tinh của muối.
- Do ma sát, hoạt động
sản xuất của con
người…

Là quá trình phá hủy,
nhưng chủ yếu làm biến
đổi thành phần, tính chất
của đá và khoáng vật.

Nước, các hợp chất
hòa tan trong nước,
khí
oxi,
khí
cacbonic,…,,

Kết quả
Đá bị rạn nứt, vỡ
thành tảng và
mảnh vụn.

- Làm biến đổi thành
phần, tính chất của đá
và khoáng vật.
- Các dạng địa hình
Caxtơ.

Hảy trình bày quá trình thành tạo thạch nhủ
ở dạng địa hình caxtơ bằng phương
trinhphản ứng hóa học ?
Hãy kể tên một vài thắng cảnh được xếp
hạng di sản của dạng địa hình này ở Việt
Nam mà em biết ? Nêu giá trị của các di sản
này?
Ở tỉnh ta có dạng địa hình này không?

CÁC DẠNG ĐỊA HÌNH CAXTƠ

Chuông đá

Cột đá
Măng đá
Nhủ đá

Tam Cốc – Ninh Bình

Động BRAI – Thôn Asoc – Xã Hướng Lập – Huyện Hướng Hóa

Quan sát hình em
cho biết phong hoá sinh
học xảy ra như thế nào?

Söï lôùn leân cuûa reã caây coù
aûnh höôûng gì ñeán khoái ñaù?

Khái niệm

Ph.hóa
lí học

Ph.hóa
h.học
Ph.hóa
sinh
học

Tác nhân

Kết quả

Là sự phá hủy đá thành các
khối vụn có kích thước to,
nhỏ khác nhau mà không
làm thay đổi màu sắc,
thành phần khoáng vật và
hóa học của chúng.

Do sự thay đổi nhiệt
Đá bị rạn nứt, vỡ
độ, sự đóng băng của thành tảng và
nước, sự kết tinh của
mảnh vụn.
muối.
- Do ma sát, hoạt động
sản xuất của con
người…

Là quá trình phá hủy,
nhưng chủ yếu làm biến
đổi thành phần, tính chất
của đá và khoáng vật.

Nước, các hợp chất
hòa tan trong nước,
khí
oxi,
khí
cacbonic,…,,

- Làm biến đổi thành
phần, tính chất của
đá và khoáng vật.
- Các dạng địa hình
Caxtơ.

Là sự phá hủy đá và các
khoáng vật dưới tác động
của sinh vật.

Do vi khuẩn, nấm và
rễ cây.

Đá và khoáng vật
bị phá hủy về mặt
cơ giới và hóa học.

Hảy cho biết quá trình phong hóa là gì?
Các tác nhân sinh ra quá trình phong hóa?
Quá trình phong hóa diễn ra mạnh nhất ở
đâu? Vì sao?
Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến
quá trình phong hóa trên bề mặt trái đất ?

P.H
LÍ HỌC

PHONG
HOÁ
P. H
SINH VẬT

P.H
HOÁ HỌC

SƠ ĐỒ THỂ HIỆN MỐI LIÊN HỆ MẬT THIẾT CỦA BA
QUÁ TRÌNH PHONG HOÁ

Khái niệm

Nguồn năng lượng
TÁC ĐỘNG
CỦA NGOẠI
LỰC ĐẾN
ĐỊA HINH
BỀ MẶT
TRÁI ĐẤT

Ngoại lực

Qúa trình phong hóa

Tác nhân

Phong hóa lí học

Phong hóa hóa học

Phong hóa sinh học

PHONG HÓA SINH HỌC
PHONG HÓA HÓA HỌC (VỊNH BIỂN)
PHONG HÓA HÓA HỌC (SUỐI NGẦM)
PHONG HÓA LÍ HỌC CHIẾM ƯU THẾ

1.Quá trình phong hóa.
2. Quá trình bóc mòn:

– Quá trình bóc mòn: là quá trình các
tác nhân ngoại lực (nước chảy, sóng
biển, băng hà, gió,…) làm các sản
phẩm phong hóa rời khỏi vị trí ban đầu
của nó.
– Quá trình bóc mòn có: nhiều hình
thức và tên gọi khác nhau (xâm thực,
mài mòn, thổi mòn ,…) tùy theo nhân
tố tác động.

a. Xâm thực:
– Làm chuyển dời các sản phẩm phong hoá
– Do nước chảy tràn: các rãnh nông
– Do dòng chảy tạm thời: khe, rãnh xói mòn
– Do dòng chảy thường xuyên: các thung
lũng, sông, suối…
– Xâm thực của sóng biển tạo ra các vịnh, các
mũi đất nhô ra biển.
⇒ Địa hình bị biến dạng: giảm độ cao, sạt lở ,
…

*Địa hình xâm thực do nước chảy trên mặt
+ Các rãnh nông (do nước chảy tràn)

Rãnh nông trên sườn núi
( Vĩnh Sơn Bình định)

+ Các khe rãnh xói mòn (do dòng chảy tạm thời )
Cánh đồng Caren

Núi Alpe (Italia)

+ Thung lũng, suối,… (do dòng chảy thường xuyên)

x©m thùc cña sãng biÓn

b. Thổi mòn, khoét mòn:
– Quá trình bóc mòn do gió, thường xảy ra mạnh ở
những vùng khí hậu khô hạn.
– Tạo thành những dạng địa hình độc đáo như: nấm
đá, cột đá, hố trũng, đá rỗ tổ ong…

Cột đá

Nấm đá

+ Địa hình băng hà (do băng hà tạo thành):
Đó là các vịnh hẹp băng hà, cao nguyên băng hà, đá
trán cừu,…

Phi-o (vịnh băng hà)