1.Cuộc đời
2. Sự nghiệp văn học
3. Kết luận
1. Cuộc đời:
Nguyễn Đình Chiểu tự là Mạnh Trạch, hiệu Trọng Phủ, Hối Trai.Sinh ngày 1/7/1822 tại quê mẹ , làng Tân Quới , phủ Tân Bình, huyện Bình Dương, tỉnh Gia Định.Cha là ông Nguyễn Đình Huy, người Thừa Thiên, mẹ là bà Trương Thị Thiệt.
1833. Ông ra Huế học
1843. Vào Gia Định thi đỗ tú tài, đúng năm 21 tuổi. Có một nhà họ Võ hứa gả con gái cho ông.
1849. Ra Huế chuẩn bị thi tiếp thì được tin mẹ mất, trở về chịu tang mẹ, do bệnh nặng và� đau thương nên ông bị mù .
1859. Pháp vào sông Bến Nghé, chiếm thành Gia Định, ông trở về quê vợ
1861. Pháp đánh vào Cần Giuộc
1862. Theo phong trào " ti địa" ông về Ba Tri , Bến Tre, tiếp tục dạy học và bốc thuốc, đồng thời tham gia kháng chiến
1854. Học trò của ông là Lê Tăng Quýnh ,gả em gái là bà Lê Thị Điền làm vợ, người Cần Giuộc
Đau buồn mất mẹ, đui mù, hôn thê bội ước, cả�nh nhà sa sút, ông đóng cửa chịu tang, đến năm 1851 mới mở lớp dạy học và bốc thuôc
Ông là người tiết tháo, sống theo đạo nghĩa của nhân dân. Ông không chỉ là người con có hiếu , một người thầy mẫu mực, mà còn là một chiến sĩ yêu nước . Ông có uy tín rất lớn trong dân chúng. Khi ông mất 3/8/1888, cánh đồng Ba Tri rợp trắng khăn tan
2. Sự nghiệp văn học:
1. Quan niệm văn chương
2. Tấm lòng thương dân, yêu nước
3. Nghệ thuật văn thơ giàu sức truyền cảm
a/ Truyện Lục Vân Tiên
b/ Dương Từ - Hà Mậu
c/ Ông Ngư , ông Tiều hỏi đáp về thuật chữa bệnh( Ngư Tiều y thuật vấn đáp)
d/ Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc
e/ Văn tế Trương Định
f/ Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh
g/ Hịch kêu gọi nghĩa quân đánh Tây
h/ Hịch đánh chuột
1. Quan niệm văn chương
Là nhà thơ có quan niệm nhất quán. Chủ trương dùng văn chương biểu hiện đạo lí và chiến đấu cho sự nghiệp chính nghĩa
Ch? bao nhi�êu d?o thuy?n không kh?m,
D�ăm m?y th?ng gian bút ch?ng tà
(Dương từ- Hà Mậu)
Ngụ ý khen chê công bằng
Học theo ngòi bút chí công
Trong thi cho ngụ tấm lòng Xuân thu
(Ngư Tiều y thuật vấn đáp)
Văn chương phải là những sáng tạo nghệ thuật có tính thẩm mĩ, để phát huy các giá trị tinh thần
Văn chương ai chẳng muốn nghe
Phun châu nhả ngọc bàu khoe tinh thần
(Ngư Tiều y thuật vấn đáp)

Nguỵễn Đình Chiểu ghét lối văn gò bó, vì thế lối viết của ông khá đa dạng , phóng khoáng
Văn chương nào phải trường thi
Ra đề hạn vận một khi buộc ràng
Trượng phu có chí ngang tàng
(Ngư Tiều y thuật vấn đáp)

2.Tấm lòng yêu nước thương dân:
a) Trước khi thực dân Pháp xâm chiếm nước ta
Tác phẩm tiêu biểu là Truyện Lục Vân Tiên, tác phẩm đề cao tinh thần nghĩa khí, Sáng ngời lên phẩm chất tốt đẹp của chàng trai học Lục , hiếu thảo, trang nam nhi có lí tưởng, chung thuỷ trong tình yêu, trung thành với bạn bè, nhiệt tâm với chính nghĩa.
Truyện Lục Vân Tiên là bản án kết tội những kẻ bất nhân bất nghĩa như cah con Võ Công, Bùi Kiệm, Trịnh Hâm. Qua đó thể hiện lý tưởng của chính tác giả qua nhân vật ông Quán và Lục Vân Tiên
Dương từ - Hà Mậu, một tác phẩm có tín luận đề, các nhân vật như Dương Từ , Hà Mậu đã đi theo đạo khác nhưng theo giàc ngộ trở về giađình
b)Sau khi th?c dân Pháp xâm lược nước ta:
Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta , Nguyễn Đình Chiễu chuyển sang lên án mạnh mẽ quân xâm lược và phê phán triều đính , đồng thời ca ngợi nghĩa khí và những tấm gương chiến đấu của nhân dân.Trong bài Chạy giặc tác giả tả cảnh khi giặc đến dầy xót thương cho dân chúng
Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy
Mất ổ bầy chim dáa dác bay
Bến Nghé của tiền tan bọt nước
Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây
Trong bài Ngóng gió đông(Xúc cảnh), Nguyễn Đính Chiểu v?a th? hi?n s? oán trách tri?u dình v?a bi?u l? mong m?i tri?u dình giúp dân gi? gìn b? cõi. Tiêu biểu hơn hết cho văn thơ yêu nước là các bài văn tế như : Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Văn tế Trương Định, Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục Tỉnh
Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là tác phẩm xúc động nhấtvề người anh hùng nông dân Nam Bộ. Đó là những ngưởi nghèo khó , chưa từng cầm vũ khí chiến đấunhưng vẫn sẵn sàng chiến đấu bảo vệ đất nước khi có giặc ngoại xâm. Bài thơ là một thiên hùng ca đặc sắc , những người thà chịu chết chứ không là nô lệ giặc, đồng thời thầm oán trách triều Nguyễn. Chẳng hạn như một số câu sau:
Chưa quen cung ngựa, đâu tới trường nhung
Tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ, mắt chưa từng ngó
Vốn chẳng phải quân cơ, quân vệ, theo dòng ở lính diễn binh
Thơ điếu của Nguyễn Đình Chiểu là những án văn bia khắc sâu hình ảnh các anh hùng cứu nước :
Làm người trung nghĩa đáng bia son
Đứng giữa càn khôn tiếng chẳng mòn
Cơm áo đền bồi ơn đất nước
Râu mày giữ vẹn phân tôi con
Tinh thần hai chữ phau sương tuyết
Khí phách ngàn thu rỡ núi non,...
( Thơ điếu Phan Tòng)
Giai đạon này ông còn viết Ông Ngư , ông Tiều hỏi đáp về thuật chữa bệnh. Nội dung kể về chuyện vua Tấn cắt đất U Yên ho giặc Liêu xâm lược để cầu hoà, Nhân dân và phu sĩ không chịu sống dưới ách ngoại bang nên rời quê hương đi đánh giặc. Bào Tử Phược và Mộng Thê Triền bỏ nhà vào núi , làm ông Ngư, ông Tiều.
Được sự dẫn dắt của Đạo Dẫn, họ tìm thầy học đạo, học thuốc để cứu đời. Hai người gặp Kì Nhân Sư , ông thầy vì không chịu hợp tác với giặc nên tự làm cho mắt mình mù. Họ được thầy dạy cho nghề thuốc cúu đời.
Con đường đi đến " rừng y" của hai ẩn sĩ thể hiện tinh thần gắn bó với dân của Nguyễn Đình Chiểu, khác với người ẩn sĩ xưa chỉ biết lánh đời
Tác phẩm Ông Ngư, ông Tiều hỏi đáp về thuật chữa bệnh:
3/ nghệ thuật thơ văn giàu sức truyền cảm :
Trong các bài thơ Đường luật , văn tế , Nguyễn Đình Chiểu thể hiện một tài năng điêu luyện. Về ngôn từ, lời văn của ông mộc mạc mà tề chỉnh, từ dùng chính xác, giàu sức biểu cảm. Những bài thơ Đường của ông có lời lẽ trang nhã, trau chuốt mang vẻ đẹp cổ điển cảu văn chương bác học
Mây giăng ải bắc trông tin nhạn
Ngày xế non nam bặt tiếng hồng
Bờ cõi xưa đà chia đất khác
Nắng sương nay há đội trời chung
( ngóng gió đông)
Tuy nội dung đạo lí nho giacobanh rất sâu sắc , uyên bác, nhiuề điển cố lấy trong kinh sử nhưng hình thức nghệ thuật lại mang đậm chất dân gian . Ngôn từ trong thơ tuy có chỗ chưa trau chuốt , ong đây đó vẫn lấp lánh những câu thơ đẹp.
Vân Tiên đầu đội kim khô
Tay cầm siêu bạc mình ngồi ngựa ô
Cảnh hoang vu với tâm trạng cô đơn, mong nhớ của Nguyệt Nga;
Kim Liên ơi hỡi Kim Liên
Đẩy xe cho chị qua miền Hà Khê
Hà Khê dấu thỏ đường dê
Chim kêu vượn hú bốn bề nước non
Đặc điểm thơ của ông đều bình dị, mộc mạc, giàu lời ăn tiếng nói thân thuộc của nhân dân, đậm đà bản sắc dân tộc, đặc biệt là bản sắc Nam Bộ.Kết hợp giữa cổ điển và dân gian, có bút pháp lí tưởng hóa khi khắc học nhân vật chính diện và bút pháp tả thực khi miêu tả nhân vật phản diện
3. Kết luận:
Nguyễn Đình Chiểu là nhà nho tiết tháo, yêu nước. Tinh thần và khì tiết của ông toả sáng trong buổi hoàng hôn của chế độ phong kiến, khi chính- tà lẫn lộn.
Trong khi nhiểu nhà văn triều Nguyễn đều có chủ trương theo chữ Hán coi thường cữ Nôm , thì ông lải sáng tác chữ Nôm , đối cvới quần chúng
ô�ng là nhà văn đầu tiên xây dựng thành công hình ảnh những người nông dân trong văn học dân tộc, đắp tô tượng đài vĩnh cửu về người anh hùng Nam Bộ tiên phong trong công cuộc chống thực dân Pháp xâm lược
Tư tưỏng nho giáo của ông mang nội dung đạo nghĩa nhân dân, gắn với ý thức đối với vận mệnh của đất nước, do đó có một ý nghĩa xã hội to lớn , khởi đầu cho một thời đại văn chương sử thi mới sau này
"Nh�n c�ch c?a Nguy?n Dình Chi?u l� m?t minh ch?ng s?ng d?ng v? tính nang d?ng c?a con ngu?i. Cu?c d?i d� nghi?t ng�, nhung s? nghi?p c?a con ngu?i ?y khơng vì th? m� buơng xuơi theo s? ph?n. Vu?t qua s? ph?n d? d?ng v?ng tru?c sĩng giĩ c?a cu?c d?i, chính l� th�i d? s?ng cĩ van hĩa, l� nh�n c�ch cao d?p c?a Nguy?n Dình Chi?u. Tr�n cuong v? c?a m?t nh� tho, c�i s�u s?c, th�m th�y trong tho van c?a Nguy?n Dình Chi?u chính l� ch? ch� khen, bi?u duong v� ph� ph�n, thuong gh�t r� r�ng, ch�nh t� minh b?ch, h?p d?o l�, thu?n tình ngu?i, theo d�ng chu?n m?c van hĩa Vi?t Nam."
D� dui m� gi? d?o nh�
Cịn hon cĩ m?t ơng cha khơng th?.
D� dui m� kh?i danh nho
Cịn hon cĩ m?t an do tanh rình
Nhận xét của Nguyễn Văn Châu về Nguyễn Đình Chiểu