Nguyeãn Traõi
Chân dung Nguyễn Trãi
(1380 - 1442)
Voi
uống
nước,
nước
sông
phải
cạn
Gươm
mài
đá,
đá
núi
cũng
mòn
?
Tiết 58
?
I. Cuộc đời:
- Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu là ức Trai, quê ở Chi Ngại - Chí Linh - Hải Dương, về sau ở Nhị Khê (Thường Tín - Hà Tây).
- Gia đình:
+ Cha: Nguyễn ứng Long (Nguyễn Phi Khanh)
+ Mẹ: Trần Thị Thái
+ Ông ngoại: Trần Nguyên Đán
=> xuất thân dòng dõi quí tộc, gia đình có truyền thống lớn là yêu nước và văn hoá, văn học.
- 5 tuổi mồ côi mẹ; 10 tuổi ông ngoại mất.
- 1407: giặc Minh bắt Nguyễn Phi Khanh đưa sang Trung Quốc,
- Sau khi thoát khỏi Đông Quan, ông vào Lam Sơn gặp Lê Lợi để tham gia khởi nghĩa.
- 1400: thi đỗ Thái học sinh và cùng cha ra làm quan cho nhà Hồ.
Miếu tường của nhà Lê
(Lam Sơn - Thanh Hoá)
Nguyễn Trãi đi theo đến biên giới thì quay về theo lời cha dặn của cha.
- Cuối năm 1427 đầu năm 1428, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng, thay lời Lê Lợi ông viết Bình Ngô đại cáo.
- Bị oan khuất, sau khi ra khỏi ngục, ông làm bài Oan thán bày tỏ nỗi bi phẫn, trong đó có câu:
Hư danh thực hoạ thù kham tiếu,
Chúng báng cô trung tuyệt khả liên.
Dịch:
Danh hư thực họa nên cười quá,
Bao kẻ dèm pha xót người trung
- 1464, Lê Thánh Tông minh oan cho Nguyễn Trãi.
- Năm 1439 ông xin về ở ẩn tại Côn Sơn.
- Năm 1440, Lê Thái Tông lại mời ông ra giúp việc nước.
- Năm 1442, ông phải chịu án oan thảm khốc "tru di tam tộc". (Vụ án Lệ Chi viên)
(Côn Sơn)
- Nguyễn Trãi là bậc anh hùng dân tộc, một nhân vật toàn tài hiếm có, danh nhân văn hoá thế giới.
* Nhận xét:
- Một người phải chịu những nỗi oan khiên thảm khốc nhất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam.
Đền thờ Nguyễn Trãi ở Côn Sơn
II. Sự nghiệp thơ văn
Nguyễn Trãi để lại rất nhiều trước tác, cả bằng Hán văn và bằng chữ nôm, song đã bị thất lạc sau vụ án Lệ Chi viên. Ông là một trong những tác giả thơ Nôm lớn của Việt Nam thời phong kiến, điển hình là tác phẩm Quốc âm thi tập.
1. Những tác phẩm chính
Được biết đến nhiều nhất là Bình Ngô đại cáo được viết sau khi nghĩa quân Lam Sơn giành thắng lợi trong cuộc chiến chống quân Minh kéo dài 10 năm (1418–1427). Tác phẩm này đã thể hiện rõ ý chí độc lập, tự cường của dân tộc Việt cũng như việc lấy dân làm gốc với những câu như:
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo;
(Bình Ngô đại cáo)
Bình Ngô đại cáo được người đương thời rất thán phục, coi là "thiên cổ hùng văn".
Ngoài ra ông còn để lại nhiều tác phẩm khác như:
- Quốc âm thi tập,
- Ức Trai thi tập,
- Quân trung từ mệnh tập,
- Dư địa chí,
- Lam Sơn thực lục,
- Phú núi Chí Linh,
- Lam Sơn Vĩnh lăng thần đạo bi,
- Ngọc Đường di cảo.
- Tác phẩm Gia huấn ca được người đời truyền tụng và cho là của ông, nhưng hiện vẫn chưa có chứng cứ lịch sử xác đáng.
2. Nguyễn Trãi - nhà văn chính luận kiệt xuất
- Tác phẩm: Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo, chiếu biểu viết dưới triều Lê...
- Nội dung:
+ Quân trung từ mệnh tập:
Là tập văn chiến đấu, gồm thư từ gửi cho tướng giặc và những giấy tờ giao thiệp với triều đình nhà Minh.
=> "có sức mạnh của mười vạn quân" (Phan Huy Chú)
+ Bình Ngô đại cáo:
Là bản tuyên ngôn về chủ quyềnđộc lập dân tộc, bản cáo trạng tội ác kẻ thù, bản hùng ca về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
=> Tư tưởng: nhân nghĩa, yêu nước, thương dân.
2. Nguyễn Trãi - nhà văn chính luận kiệt xuất
- Nghệ thuật:
Văn chính luận của Nguyễn Trãi đạt tới trình độ mẫu mực từ xác định đối tượng, mục đích; kết cấu chặt chẽ, lập luận sắc bén.
2. Nguyễn Trãi - nhà văn chính luận kiệt xuất
D?n Ki?p B?c
3. Nguyễn Trãi - nhà thơ trữ tình sâu sắc
- Tác phẩm:
ức Trai thi tập (chữ Hán) và Quốc âm thi tập (chữ Nôm)
- Nội dung:
Bui một tấc lòng ưu ái cũ
Đêm ngày cuồn cuộn nước triều đông.
(Thuật hứng - bài 2)
=> lí tưởng yêu nứơc thiết tha.
Vườn quỳnh dầu chim kêu hót
Cõi trần có trúc đứng ngăn.
(Tự thán - bài 40)
=> tinh thần đấu tranh vì chân lí.
- Khách đến chim mừng hoa xảy động
Chè tiên(1) nước nghín(2) nguyệt đeo về.
(Thuật hứng - bài 3)

- Cây rợp chồi cành, chim kết tổ
Ao quang mấu ấu, cá nên bày.
(Ngôn chí - bài 11)

- Bao giờ nhà dựng đầu non
Pha trà nước suối gối hòn đá ngơi.
(Loạn hậu đáo Côn Sơn cảm tác)
(1) tiên: nấu
(2) ghín: gánh
=> tình yêu thiên nhiên, quê hương tha thiết.
- Quân thân chưa báo lòng canh cánh
Tình phụ cơm trời áo cha.
(Ngôn chí - bài 7)
- Lòng bạn trăng vằng vặc cao.
=> tình cha con, nghĩa vua tôi, tình bạn.
* Nhận xét:
Nguyễn Trãi có sự kết hợp hài hoà giữa người anh hùng vĩ đại và con người trần thế nhất trần gian.
- Nghệ thuật:
+ Thể loại:
Quân thân chưa báo lòng canh cánh [7]
Tình phụ cơm trời áo cha. [6]
(Ngôn chí - bài 7)
=> thể thất ngôn xen lục ngôn là việc Việt hoá thư Đường.
+ Ngôn ngữ (thơ Nôm của Nguyễn Trãi)
"Nguyễn Trãi là bông hoa đầu mùa tuyệt đẹp của thơ Nôm Việt Nam" (Lê Trí Viễn)
III. Kết luận
* Ghi nhớ
* Thảo luận:
Câu 3 phần hướng dẫn học bài (tr.13)
(SGK)
(SGK)
hướng dẫn về nhà
- Đọc kĩ "Đại cáo bình Ngô" (Nguyễn Trãi).
- Tìm hiểu những chú thích của văn bản.
- Trả lời câu hỏi phần hướng dẫn học bài.
====== Hết ======
chúc các em học tốt !