1
Kiểm tra bài cũ
Câu 1: Viết CTCT các ankadien có CTPT C5H8 và gọi tên chúng theo danh pháp thay thế.
Câu 2: Viết ptpư giữa butadien với H2, Br2 (tỉ lệ 1:1), HBr (tỉ lệ 1:1), phản ứng trùng hợp butadien.
2
1 2 3 4
1 2 3 4
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
1 2 3 4 5
Đáp án
Câu 1:
CH2 = C = CH – CH2 – CH3
CH2 = CH – CH = CH – CH3
CH2 = CH – CH2 – CH = CH2
CH3 – CH = CH = CH – CH3
Penta-1,2-dien
Penta-1,3-dien
Penta-1,4-dien
Penta-2,3-dien
2-metylbuta-1,4-dien
3-metylbuta-1,2-dien
3
Đáp án
Câu 2:
4
Đáp án
Câu 2:
5
Bài 42
KHÁI NIỆM VỀ TECPEN
6
I. THÀNH PHẦN – CẤU TẠO – DẪN XUẤT
1/ Thành phần
 Tecpen là tên gọi chung của nhóm hidrocacbon không no thường có công thức chung là (C5H8)n (n  2), thường gặp trong giới thực vật.
 Tecpen có nhiều trong tinh dầu thảo mộc như tinh dầu thông, sả, quế, cam chanh,…
7
I. THÀNH PHẦN – CẤU TẠO – DẪN XUẤT
2/ Cấu tạo
Phân tử tecpen có cấu tạo mạch hở hoặc mạch vòng và có chứa các liên kết đôi C = C.
VD
C10H16
Oximen (trong tinh dầu lá húng quế)
8
I. THÀNH PHẦN – CẤU TẠO – DẪN XUẤT
2/ Cấu tạo
Phân tử tecpen có cấu tạo mạch hở hoặc mạch vòng và có chứa các liên kết đôi C = C.
VD
C10H16
limonen (trong tinh dầu chanh, bưởi)
9
I. THÀNH PHẦN – CẤU TẠO – DẪN XUẤT
3/ Một vài dẫn xuất chứa oxi của tecpen
a. Loại mạch hở
Geraniol (C10H18O) có trong tinh dầu hoa hồng.
VD:
10
I. THÀNH PHẦN – CẤU TẠO – DẪN XUẤT
3/ Một vài dẫn xuất chứa oxi của tecpen
a. Loại mạch hở
VD:
Xitronelol (C10H20O) có trong tinh dầu sả.
11
I. THÀNH PHẦN – CẤU TẠO – DẪN XUẤT
3/ Một vài dẫn xuất chứa oxi của tecpen
b. Loại mạch vòng
VD: Mentol (C10H20O) và menton (C10H18O) có trong tinh dầu bạc hà.
12
II. NGUỒN TECPEN THIÊN NHIÊN
1/ Nguồn tecpen thiên nhiên
Tecpen và dẫn xuất chứa oxi của tecpen thường gặp trong giới thực vật.
VD
 Nhiều tecpen có công thức C10H16, C15H24 có trong quả, lá và nhựa loài thông.
 Caroten và licopen (C40H56) là sắc tố màu đỏ của cà rốt và cà chua chín.
 Phitol (C20H39OH) ở dạng este có trong chất diệp lục của cây xanh.
13
II. NGUỒN TECPEN THIÊN NHIÊN
2/ Khai thác tecpen
Phương pháp thường dùng nhất để khai thác tecpen từ thực vật là dùng cách chưng cất với hơi nước để lôi cuốn lấy tinh dầu từ các bộ phận chứa nhiều tinh dầu của thực vật
3/ Ứng dụng của tecpen
 Làm hương liệu cho công nghiệp mĩ phẩm và công nghiệp thực phẩm.
 Sản xuất dược phẩm.
14
Củng cố
Câu 1: Hãy điền đúng (Đ) hoặc sai (S) sau mỗi khẳng định dưới đây:
a. Tecpen có công thức chung là (C5H8)n (n  2), thường gặp trong giới động – thực vật.
b. Trong tinh dầu thảo mộc có nhiều tecpen và dẫn xuất chứa oxi của chúng.
c. Trong kẹo cao su bạc hà có mentol và menton.
d. Nước hoa là dung dịch dầu thơm tách từ hoa quả thực vật.
Đ
S
Đ
S
15
Củng cố
Câu 2: Viết các phương trình hóa học của phản ứng sau:
a. Oximen + H2 (dư)
b. Geraniol + Br2 (dư)
c. Xitronelol + Br2
16
Ni, t0C
Oximen
+ 3 H2
17
Geraniol
+ 2Br2
18
Xitronelol
+ Br2
19
Hệ thống chưng cất lôi cuốn hơi nước