Giáo viên: Hoàng Thị Xuân
Trường: THCS Hải Phương
BÀI 12 – TIẾT 48 : THÀNH NGỮ
Môn: Ngữ văn 7
NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC THẦY, CÔ GIÁO
VÀ CÁC EM HỌC SINH!
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
1. Ví dụ:
a)
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
1. Ví dụ:
- là cụm từ có cấu tạo cố định
a)
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
- Chỉ sự khó khăn, trắc trở trong quá trình đi lại.
=> phép chuyển nghĩa ẩn dụ
- Chỉ cuộc sống vất vả, khó khăn, nguy hiểm của người nông dân xưa.
=> nghĩa đen
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
1. Ví dụ:
a)
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

b)
Nhanh như chớp
- Tốc độ nhanh, chính xác.
- Diễn tả hành động rất nhanh, mau lẹ, chính xác.
=> nghĩa đen
=> phép chuyển nghĩa so sánh
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
1. Ví dụ:
a)
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

b)
Nhanh như chớp
- là cụm từ có cấu tạo cố định
- biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
Thành
ngữ
Kết luận:
- Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
- Chỉ cuộc sống vất vả, khó khăn, nguy hiểm của người nông dân xưa.
1. Ví dụ:

b)
Nhanh như chớp
a)
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
- Tốc độ nhanh, chính xác.
- Diễn tả hành động rất nhanh, mau lẹ, chính xác.
=> nghĩa đen
=> phép chuyển nghĩa so sánh
- Chỉ sự khó khăn, trắc trở trong quá trình đi lại.
=> phép chuyển nghĩa ẩn dụ
=> nghĩa đen
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
1. Ví dụ:
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
2. Kết luận:
Ghi nhớ (SGK/144)
* Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.
* Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh, ...
Bài tập nhanh:
Tìm thành ngữ phù hợp và đặt câu trong các tình huống giao tiếp sau:
1. Thành ngữ nói về cuộc sống của người nông dân.
2. Giả sử trong gia đình em, có em và anh trai thường xuyên cãi cọ nhau những việc không đâu vào đâu.
3. Ở lớp 6, em đã được học truyện cổ tích “Ông lão đánh cá và con cá vàng”. Em hãy tìm thành ngữ nói về tính cách của mụ vợ ông lão?
4. Giả sử trong lớp em có bạn Nam thường xuyên mắc khuyết điểm. Dù nhiều lần hứa hẹn với thầy cô, bạn bè sửa chữa khuyết điểm nhưng không giữ lời hứa?
5. Kỉ niệm ngày thành lập quân đội nhân dân Việt Nam 22/12 hằng năm, trường ta thường tổ chức các hoạt động của hội thi “Hội khỏe Phù Đổng”, có bạn An tham gia bộ môn điền kinh chạy rất nhanh và thường đạt giải cao.

1. Ví dụ:
2. Kết luận:
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
* Chú ý:
- Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số ít thành ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định.
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
II. SỬ DỤNG THÀNH NGỮ
1. Ví dụ:
a) Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non.
(Hồ Xuân Hương)


b) Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang… (Tô Hoài)

Nhóm 1:
a) Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non.
(Hồ Xuân Hương)
1. Xác định vai trò ngữ pháp của thành ngữ trong câu?
2. Phân tích cái hay của việc dùng thành ngữ trong câu?
Câu hỏi thảo luận nhóm
Nhóm 2:
b) Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…
(Tô Hoài)
1. Xác định vai trò ngữ pháp của thành ngữ trong câu?
2. Phân tích cái hay của việc dùng thành ngữ trong câu?
2:00
1:59
1:58
1:57
1:56
1:55
1:54
1:53
1:52
1:51
1:50
1:49
1:48
1:47
1:46
1:45
1:44
1:43
1:42
1:41
1:40
1:39
1:38
1:37
1:36
1:35
1:34
1:33
1:32
1:31
1:30
1:29
1:28
1:27
1:26
1:25
1:24
1:23
1:22
1:21
1:20
1:19
1:18
1:17
1:16
1:15
1:14
1:13
1:12
1:11
1:10
1:09
1:08
1:07
1:06
1:05
1:04
1:03
1:02
1:01
1:00
0:59
0:58
0:57
0:56
0:55
0:54
0:53
0:52
0:51
0:50
0:49
0:48
0:47
0:46
0:45
0:44
0:43
0:42
0:41
0:40
0:39
0:38
0:37
0:36
0:35
0:34
0:33
0:32
0:31
0:30
0:29
0:28
0:27
0:26
0:25
0:24
0:23
0:22
0:21
0:20
0:19
0:18
0:17
0:16
0:15
0:14
0:13
0:12
0:11
0:10
0:09
0:08
0:07
0:06
0:05
0:04
0:03
0:02
0:01
0:00
a) Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non.
(Hồ Xuân Hương)
VN

Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em


chạy sang…
(Tô Hoài)

Phụ ngữ
=> Lời thơ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng
=> Lời văn sinh động, hàm súc, có tính biểu cảm.
DT
b)
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
II. SỬ DỤNG THÀNH NGỮ
1. Ví dụ:
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
2. Kết luận:
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
Ghi nhớ:
- Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ, …
- Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
Thành ngữ khác tục ngữ ở một số đặc điểm chính:
Bài tập: Chỉ ra đâu là thành ngữ, đâu là tục ngữ?



x
x
x
x
x
x
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
Thành ngữ khác tục ngữ ở một số đặc điểm chính:
Bài tập 1.
Tìm và giải thích nghĩa của các thành ngữ trong những câu sau đây:
a) Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì.
(Bánh chưng, bánh giầy)
b) Một hôm, có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó. Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: “Người này khỏe như voi. Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu”. Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời.
(Thạch Sanh)
c) Chốc đà mười mấy năm trời,
Còn ra khi đã da mồi tóc sương.
(Truyện Kiều)
C . HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
Bài tập 1.
Tìm và giải thích nghĩa của các thành ngữ trong những câu sau đây:

a) Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì.
(Bánh chưng, bánh giầy)
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
- sơn hào hải vị (sơn: núi; hào: thức ăn; hải: biển; vị: món ăn) => những món ăn ngon, quý hiếm từ những sản vật ở núi và biển.
- nem công chả phượng: những món ăn ngon, sang trọng và quý hiếm.
Bài tập 1.
Tìm và giải thích nghĩa của các thành ngữ trong những câu sau đây:
b) Một hôm, có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó. Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: “Người này khỏe như voi. Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu”. Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời.
(Thạch Sanh)
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
- khỏe như voi: rất khỏe, khỏe hơn người bình thường nhiều lần.
- tứ cố vô thân (tứ: bốn; cố: ngoái nhìn; vô: không; thân: người thân, họ hàng) => đơn độc, không họ hàng thân thích, không nơi nương tựa.
Bài tập 2:

Kể vắn tắt các truyền thuyết và ngụ ngôn tương ứng để thấy rõ lai lịch của các thành ngữ con Rồng cháu Tiên, ếch ngồi đáy giếng, thầy bói xem voi.

BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
Kể vắn tắt lại truyện ngụ ngôn “Ếch ngồi đáy giếng” theo tranh để hiểu được nguồn gốc câu thành ngữ “ếch ngồi đáy giếng”.
Bài tập 3:
Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn?
- Lời …….. tiếng nói
- Một nắng hai …….….
- Ngày lành tháng ………
- No cơm ấm … ….
- Bách ……… bách thắng
- Sinh …… lập nghiệp
ăn
sương
tốt
áo
chiến
cơ
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
C. HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH
Giải thích nghĩa và đặt câu với thành ngữ
“lời ăn tiếng nói”?
Giải thích:
“lời ăn tiếng nói”: cách nói năng, giao tiếp hằng ngày.
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
C. HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH
Trò chơi: ĐUỔI HÌNH BẮT CHỮ
Luật chơi:
Quan sát hình ảnh để đoán thành ngữ? Giải thích thành ngữ ấy.
Bài tập 4:
Hãy sưu tầm thêm ít nhất mười thành ngữ chưa được giới thiệu trong sách giáo khoa và giải thích các thành ngữ ấy.
C. HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
nước mắt cá sấu
 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.
Là lá la la…Trâu ơi! Ta bảo trâu này…
đàn gảy tai trâu
Ám chỉ những người ngốc nghếch đến nỗi dù có giảng giải đến mấy thì người đó cũng không hiểu.
Thiệt tình chả hiểu gì hết
rừng vàng biển bạc
 Rừng và biển đem lại nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý báu.
….........
............
Gạo
=> Rất may mắn, gặp được nơi sung sướng, đầy đủ, nhàn hạ
chuột sa chĩnh gạo
=> Vui sướng cùng hưởng, cực khổ cùng chịu (trong mọi hoàn cảnh đều có nhau)
đồng cam cộng khổ
D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
Viết đoạn văn biểu cảm về quê hương em trong đó có sử dụng ít nhất một trong các thành ngữ sau:
+ một nắng hai sương
+ chân lấm tay bùn
+ thẳng cánh cò bay
Yêu cầu:
* Về hình thức:
- 1 đoạn văn.
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm.
- Số câu: 3 đến 5 câu.
* Về nội dung:
- Chủ đề viết về quê hương.
- Hình ảnh con người quê hương.
- Cảnh đẹp của quê hương.
BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
E. HOẠT ĐỘNG MỞ RỘNG - BỔ SUNG

- Tìm câu văn, câu thơ, ca dao có sử dụng thành ngữ, tục ngữ.
- Sưu tầm các tục ngữ, thành ngữ thuần Việt, Hán Việt.
- Vẽ sơ đồ tư duy bài học.
- Tìm đọc: “Từ điển giải thích thành ngữ Tiếng Việt” – NXB Giáo dục, Hà Nội, 1996.

BÀI 12 – TIẾT 48
THÀNH NGỮ
KÍNH CHÚC CÁC THẦY CÔ GIÁO MẠNH KHỎE, HẠNH PHÚC!
CHÚC CÁC EM HỌC SINH CHĂM NGOAN, HỌC GIỎI!