Kiểm tra bài cũ:
Tiết 48 THÀNH NGỮ
I. Thế nào là thành ngữ?
1. Ví dụ: Lên thác xuống ghềnh
- Nghĩa: Gian nan, vất vả, khó khăn, nguy hiểm.
- Cấu tạo cụm từ:
+ Thay thế:
+ Chêm, xen:
+ Bớt:
=> Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.
Lên núi xuống ghềnh.
Lên núi xuống rừng.
Leo thác lội ghềnh.

Lên trên thác xuống dưới ghềnh.
Lên thác cao xuống ghềnh sâu

Lên ghềnh xuống .
Lên xuống ghềnh .
Không được
Cố định
Lên thác xuống ghềnh
Tiết 48 THÀNH NGỮ
I. Thế nào là thành ngữ?
1. Ví dụ: Lên thác xuống ghềnh
- Nghĩa: Gian nan, vất vả, khó khăn, nguy hiểm.
- Cấu tạo cụm từ:
+ Thay thế:
+ Chêm, xen:
+ Bớt:
2. Ý nghĩa:
Không được
Cố định
- Mưa to gió lớn
- Gần nhà xa ngõ
=>Nghĩa được bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên thành ngữ .
Nghĩa của thành ngữ được tạo nên qua các phép chuyển nghĩa như so sánh, ẩn dụ.
- Nhanh như chớp
- Lên thác xuống ghềnh
Tiết 48 THÀNH NGỮ
I. Thế nào là thành ngữ?
1. Ví dụ: Lên thác xuống ghềnh
2. Ý nghĩa:
- Mưa to gió lớn
- Gần nhà xa ngõ
=>Nghĩa được bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên thành ngữ .
Nghĩa của thành ngữ được tạo nên qua các phép chuyển nghĩa như so sánh, ẩn dụ.
- Nhanh như chớp
- Lên thác xuống ghềnh
3. Tác dụng:
- Giúp sự diễn đạt ngắn gọn.
- Sự diễn đạt sâu sắc, gợi hình, gợi cảm.

- Anh ấy phải lên thác xuống ghềnh bao năm để có ngày hôm nay.
- Anh ấy phải trải qua muôn vàn vất vả, khó khăn, nguy hiểm trong cuộc đời.
- Nó chạy rất nhanh.
- Nó chạy nhanh như chớp.
Tiết 48 THÀNH NGỮ
II. Sử dụng thành ngữ
1. VD: Sgk.
2. Kết luận
- Thành ngữ có thể giữ chức vụ ngữ pháp: CN, VN, PN
III. LUYỆN TẬP:
a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non.
-> vị ngữ
b.“Tôn sư trọng đạo” là câu thành ngữ nói lên lòng kính trọng và sự tôn vinh nghề giáo viên.
-> Làm chủ ngữ
c. Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa tối đèn thì em chạy sang…
- Làm phụ ngữ cho danh từ “khi”
d) Máu rơi thịt nát tan tành
Ai ai trông thấy hồn kinh phách rời.
- Làm phụ ngữ cho động từ “thấy”
- Sơn hào hải vị
- Nem công chả phượng
Những món ăn ngon, quý hiếm, của ngon vật lạ
- Khoẻ như voi
- Tứ cố vô thân
Rất khoẻ
Mồ côi, không họ hàng thân thích.
- Da mồi tóc sương
Tuổi đã cao
Tiết 48 THÀNH NGỮ
Câu1.
Câu2.
Con Rồng cháu Tiên
Ếch ngồi đấy giếng
Thầy bói xem voi.
Nguồn gốc cao quý
Người có hiểu biết cạn hẹp
Người nhìn sự vật không toàn diện
Lời tiếng nói
Một nắng hai
Ngày lành tháng
No cơm ấm…
Bách … bách thắng
Sinh... lập nghiệp
. . .
. . .
. . .
ăn
sương
tốt
cật
chiến
cơ
Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn
Chân cứng đá …
Máu chảy … mềm
mềm
ruột
Tiết 48 THÀNH NGỮ
- Bùn lầy nước đọng: Chỉ những nơi lầy lội, bẩn thỉu, khó sống
- Mẹ goá con côi: Hoàn cảnh khó khăn khi người chồng chết
- Mưa to gió lớn: Hiện tượng thiên nhiên, mưa, gió mạnh
- Khẩu phật tâm xà: miệng thì nói từ bi, thương người mà lòng thì nham hiểm độc ác
=> Hiểu theo nghĩa đen
- Tham sống sợ chết: Chỉ những kẻ nhút nhát sợ đối mặt với nguy hiểm
- Lòng lang dạ thú: Chỉ kẻ độc ác có tâm địa xấu xa
- Đi guốc trong bụng: Biết rõ ý đồ, tâm tư sâu kín mà người khác giấu giếm
- Đen như cột nhà cháy: Nước da rất đen
- Nồi da nấu thịt: Cảnh hãm hại lẫn nhau
 Nghĩa được hiểu gián tiếp thông qua các phép chuyển nghĩa như so sánh, ẩn dụ, nói quá ( nghĩa bóng)
Bài 4
- So sánh: Lúng túng như gà mắc tóc; buồn như trấu cắn
Trắng như trứng gà bóc, im như thóc, kín như bưng,
- Ẩn dụ: Chuột sa chĩnh gạo; quýt làm cam chịu; ếch ngồi đáy giếng, lên voi xuống chó
- Hoán dụ: Đầu trâu mặt ngựa
- Nghịch đối: Khẩu phật tâm xà.
- Nói quá: Rán sành ra mỡ
Bài tập bổ sung:

Nhìn hình đoán thành ngữ
Nước mắt cá sấu
 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.
Rừng vàng biển bạc
 Rừng và biển đem lại nguồn tái nguyên thiên nhiên vô cùng quý báu.
….........
............
Chuột sa chĩnh gạo
Gạo
Rất may mắn, gặp được nơi sung sướng, đầy đủ, nhàn hạ
Nhìn hình đoán thành ngữ
Nhìn hình đoán thành ngữ
Ăn cháo đá bát.
 Sự bội bạc, phản bội, vong ơn.
 Lời chúc phúc sinh nở dễ dàng, an toàn , thuận lợi, mẹ con đều khoẻ mạnh.
Mẹ tròn con vuông
Nhìn hình đoán thành ngữ
tròn
vuông
=> Nói về những kẻ vô trách nhiệm trước
những việc làm của mình
.NHÌN HÌNH ĐOÁN THÀNH NGỮ
ĐEM CON BỎ CHỢ
Được voi đòi tiên
 Lòng tham không có giới hạn, ngày càng quá đáng
được
đòi
1. Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường
Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai
Đầu tắt mặt tối gian nan
Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương
Đầu Ngô mình Sở dở dang
Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …
2. Bách niên giai lão từng mong
Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi
Xin đừng bán tín bán nghi
Bán thân bất toại còn gì buồn hơn
Bỏ thói an phận thủ thường
Tuỳ cơ ứng biến trăm đường nghĩ suy …
Dặn dò
- Học thuộc phần ghi nhớ, xem kĩ bài giảng.
- Sưu tầm tiếp các thành ngữ theo yêu cầu bài tập 4- SGK/ 145.
Chuẩn bị bài “Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học” SGK/ 146.
+ Đọc trước phần tìm hiểu.
+ Trả lời các câu hỏi của phần tìm hiểu.
+ Học thuộc lại các bài thơ: Tĩnh dạ tứ, Hồi hương ngẫu thư, Cảnh khuya, Rằm tháng giêng  nắm nội dung và nghệ thuật từng bài.