Kiểm tra bài cũ
1/ Thế nào là từ đồng âm? Cho ví dụ.
2/ Để tránh những hiểu lầm do hiện tượng đồng âm gây ra, ta cần chú ý điều gì khi giao tiếp?
Con ngựa lồng lên
lồng chim
lồng
lồng
TIẾT 48: TIẾNG VIỆT
THÀNH NGỮ
Nước non lận đận một mình
Thân cò bấy nay
lên thác xuốn ghềnh
Lận đận, vất vả, lam lũ
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
Không thể thay thế bằng từ khác.
Không thể thêm bớt từ ngữ.
Không thể hoán đổi vị trí các từ.
Ví dụ 1:
→ Cụm từ có cấu tạo cố định và biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.
Lên núi xuống ghềnh
Lên núi xuống rừng
Leo thác lội ghềnh
Lên trên thác xuống dưới ghềnh
Lên thác cao xuống ghềnh sâu
Lên ghềnh xuống thác
Lên xuống ghềnh thác
a) Lên thác xuống ghềnh
→ Nghĩa hàm ẩn (nghĩa bóng) (phép ẩn dụ)
- (1) Chỉ sự lên xuống ở địa hình rất hiểm trở, khó khăn.
- (2) Cuộc đời gian truân, vất vả, nguy hiểm.
→ Nghĩa đen
→ Nghĩa bóng (phép so sánh)
(1) Chỉ tốc độ rất nhanh của tia chớp.
(2) Hành động nhanh, gọn, chớp nhoáng, và quyết liệt.
→ Nghĩa đen
b) Nhanh như chớp
Ba chìm bảy nổi
Bảy nổi ba chìm
Nhanh như chớp
Nhanh như cắt (sóc, gió...)
c.

d. Bạn An đi chậm như rùa.
Ví dụ 1: (sgk/144)
Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non.
( Hồ Xuân Hương)
b. Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho

em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có

đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang …
(Tô Hoài)
VN
Phụ ngữ DT
Phụ ngữ ĐT
CN
CN
VN
CN
VN
VN
Lá lành đùm lá rách là truyền thống quý báu của dân tộc ta.
CN
CÂU CÓ SỬ DỤNG
THÀNH NGỮ
CÂU KHÔNG SỬ DỤNG THÀNH NGỮ
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Lênh đênh, trôi nổi với nước non.
Nước non lận đận một mình
Thân cò gian nan, vất vả, gặp nhiều nguy hiểm bấy nay.
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non.
=> Ngắn ngọn, hàm súc, có tính hình tượng, biểu cảm cao.
=> Dài dòng, không có tính biểu cảm.
- Sơn hào hải vị


núi
thức ăn động vật
biển
món ăn
a)
=> Những món ăn ngon, quý hiếm được chế biến từ những sản vật ở núi và biển.
- Nem công chả phượng:
những món ăn ngon, sang trọng, đẹp mắt.
Bài 1: (Sgk/145)
b)
- Khỏe như voi:
sức khỏe hơn người nhiều lần
bốn
ngoái
nhìn
không
người thân, họ hàng
- Tứ cố vô thân
=> Đơn độc, không họ hàng thân thích, không nơi nương tựa.
c)
- Da mồi tóc sương:
Chỉ người già nói chung
THÀNH NGỮ
Một nắng hai sương
Ngày lành tháng tốt
- No cơm ấm áo
- Bách chiến bách thắng
- Lời ăn tiếng nói
Chân lấm tay bùn
Được voi đòi tiên
Sinh cơ lập nghiệp
THÀNH NGỮ
3/
Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn:
ĐUỔI HÌNH BẮT
THÀNH NGỮ
Ăn cháo đá bát
 Sự bội bạc, phản bội, vong ơn.
THÀNH NGỮ
Đàn gảy tai trâu
THÀNH NGỮ
=> Nói về những kẻ vô trách nhiệm trước
những việc làm của mình
ĐEM CON BỎ CHỢ
Xanh vỏ đỏ lòng
* Bài tập: Sưu tầm thành ngữ có hình ảnh các con vật: Mèo, chó, chuột, voi.
BÀI
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Về nhà học bài, làm bài tập 2,4.
- Viết đoạn văn phát biểu cảm nghĩ về hình ảnh người nông dân trong ca dao, trong đó có sử dụng thành ngữ.
- Chuẩn bị bài: Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
Lưu ý: phân biệt tục ngữ và thành ngữ.
Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.
b) Thập tử nhất sinh.
Thành ngữ là tập hợp từ cố định đã quen dùng. Về mặt ngữ pháp, nó là một cụm từ, chưa thể là một câu hoàn chỉnh. Thành ngữ không nêu lên một nhận xét, một kinh nghiệm sống, một bài học luân lý
Tục ngữ là câu ngắn gọn, thường có vần điệu, đúc kết tri thức, kinh nghiệm sống và đạo đức thực tiễn của nhân dân”.
Thành ngữ
Tục ngữ
MỪNG NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM