CÁC THẦY, CÔ GIÁO ĐẾN DỰ GIỜ
MÔN: NGỮ VĂN
GV: Vũ Thị Sim
LỚP: 7D
NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG
nhắm – mở
 Mắt nhắm mắt mở.
Nhìn vào tranh, tìm các cụm từ cố định có chứa cặp từ trái nghĩa
Khóc – cười
 Kẻ khóc người cười.
Nhanh
Chậm
sóc
rùa
như
như
Các cụm từ có chứa cặp từ trái nghĩa các em vừa tìm là :
Mắt nhắm mắt mở
Kẻ khóc người cười
Nhanh như sóc
Chậm như rùa

THÀNH NGỮ
Thành ngữ
Tiết 48
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
Lên thác xuống ghềnh
Lên núi xuống sông.
Leo thác lội ghềnh.
Lên trên thác xuống dưới ghềnh.
Lên thác cao xuống ghềnh sâu.
Lên ghềnh xuống thác.
Lên xuống ghềnh thác.
Không thể thay thế bằng từ khác.
Không thể thêm bớt từ ngữ.
Không thể hoán đổi vị trí các từ.

Thay thế một vài từ trong cụm từ bằng từ khác?
Thêm một vài từ ngữ khác vào cụm từ?
Thay đổi vị trí các từ trong cụm từ?
 Cụm từ “Lên thác xuống ghềnh”: Có cấu tạo cố định.
Nêu nghĩa của cụm từ lên thác xuống ghềnh?
Lên thác xuống ghềnh
 Chỉ sự gian nan, vất vả, khó khăn, nguy hiểm.
Ý nghĩa hoàn chỉnh
Lên thác xuống ghềnh
THÀNH NGỮ
Cấu tạo cố định
Ý nghĩa hoàn chỉnh
* Khái niệm thành ngữ :

Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.
Ví dụ :
Ếch ngồi đáy giếng
Thầy bói xem voi
Lời tiếng nói
Đục nước béo
Ngày lành tháng
Cưỡi … xem hoa
Ăn … nói phét
Đi guốc trong …
. . .
. . .
. . .
ăn
cò
tốt
ngựa
tục
bụng
? Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn :
Áo gấm đi …
Vung tay quá …
Chó cắn áo …
Thắt … buộc bụng
Ném tiền qua …
Đánh bùn sang …
đêm
trán
rách
lưng
cửa sổ
ao
Đứng núi này trông núi nọ
 Đứng núi này trông núi khác
Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng vẫn có thể có những biến đổi nhất định.
 Chú ý:
 Đứng núi này trông núi kia
Nước đổ lá khoai
 Nước đổ lá môn
 Nước đổ đầu vịt
Lòng lang dạ thú
 Lòng lang dạ sói
? Tìm những biến thể của các thành ngữ sau :
QUAN SÁT HAI NHÓM THÀNH NGỮ SAU




*Thảo luận nhóm bàn : Thời gian: 1 phút
Nhóm 1
- Năm châu bốn biển.
- Mưa to gió lớn.
- Nhà tranh vách đất.
Nhóm 2
- Nhanh như chớp.
- Chó ngáp phải ruồi.
- Lên thác xuống ghềnh.
?/ Nêu đặc điểm chung về nghĩa của mỗi nhóm thành ngữ trên.
Đáp án :
Nhóm 1 : - Năm châu bốn biển.
- Mưa to gió lớn.
- Nhà tranh vách đất.
Nghĩa của thành ngữ bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó.
Nhóm 2 : - Nhanh như chớp.
- Chó ngáp phải ruồi.
- Lên thác xuống ghềnh.
Nghĩa của thành ngữ là nghĩa hàm ẩn, được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa ẩn dụ, so sánh…
Châu Á
Châu Đại Dương
Châu Phi
Châu Mĩ
Châu Âu
Thái Bình Dương
Đại Tây Dương
Bắc Băng Dương
Ấn Độ Dương
Năm châu bốn biển
Nghĩa
của
thành ngữ
Bắt nguồn
từ nghĩa đen
của các từ
tạo nên nó
 Trên thế giới có năm châu lục và bốn đại dương (biển).
Nhanh như chớp
R?t nhanh , ch? trong kho?nh kh?c.
Nghĩa
của
thành ngữ
Được hiểu thông
qua phép chuyển
nghĩa ( So sánh)
Em hiểu nhanh như chớp
có nghĩa là gì?
So sánh

Lên thác xuống ghềnh
Chỉ sự lên xuống ở hai địa thế hết sức khó khăn.
Chỉ sự gian lao, vất vả, khó khan, nguy hiểm
Nghĩa đen


Ẩn dụ
Nghĩa
của
thành ngữ
Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa (Ẩn dụ, so sánh)
Bắt nguồn
từ nghĩa đen
của các từ
tạo nên nó
Ghi nhớ

Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh,…
b.“Tôn sư trọng đạo” là câu thành ngữ nói lên lòng kính trọng và sự tôn vinh nghề giáo viên.
? Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ :
Vị ngữ
Chủ ngữ
Phụ ngữ
Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ, …..
Quan sát hai cách nói sau:
Câu có sử dụng thành ngữ
Câu không sử dụng thành ngữ
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
với nước non.
Bảy nổi ba chìm
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Lênh đênh, trôi nổi với nước non.

Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh
bấy nay.
Nước non lận đận một mình
Thân cò gian nan, vất vả, gặp nhiều nguy hiểm bấy nay.
Thảo luận nhóm (4 người)
Thời gian : 1 phút
? Phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong hai câu trên?
* Nhận xét:
Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
Ghi nhớ
Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ,…

Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
*Bài tập 1. SGK/145 Tìm và giải thích nghĩa của các thành ngữ trong những câu sau đây :
Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì.
(Bánh chưng, bánh giầy)
b) Một hôm, có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó. Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng : “Người này khỏe như voi. Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu”. Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời.
(Thạch Sanh)
c) Chốc đà mười mấy năm trời,
Còn ra khi đã da mồi tóc sương
(Truyện Kiều)
 Những món ăn ngon, quý hiếm được lấy trên rừng, dưới biển.
 Những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp.
( Những món ăn của vua chúa ngày xưa )
a. Sơn hào hải vị :
Nem công chả phượng :
b. Khoẻ như voi :
Tứ cố vô thân :
 Rất khoẻ.
 Mồ côi, không anh em, họ hàng thân thích.
c. Da mồi tóc sương :
 Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi đồi mồi.
Nước mắt cá sấu
 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.
Nhìn hình đoán thành ngữ
….........
............
Chuột sa chĩnh gạo
Gạo
Rất may mắn, gặp được nơi sung sướng, đầy đủ, nhàn hạ
Nhìn hình đoán thành ngữ
Rừng vàng biển bạc
 Rừng và biển đem lại nguồn tái nguyên thiên nhiên vô cùng quý báu.
Nhìn hình đoán thành ngữ
Ăn cháo đá bát.
 Sự bội bạc, phản bội, vong ơn.
Tay bồng tay bế
Bế hai đứa bé sàn sàn tuổi nhau (nghĩa đen)
Được voi đòi tiên
 Lòng tham không có giới hạn, ngày càng quá đáng
được
đòi
=> Nói về những kẻ vô trách nhiệm trước
những việc làm của mình
.NHÌN HÌNH ĐOÁN THÀNH NGỮ
ĐEM CON BỎ CHỢ
 Lời chúc phúc sinh nở dễ dàng, an toàn, thuận lợi, mẹ con đều khoẻ mạnh.
Mẹ tròn con vuông
Nhìn hình đoán thành ngữ
tròn
vuông

Treo đầu dê bán thịt chó
=> Chỉ sự lừa bịp, giả dối

Bảy nổi ba chìm: vất vả, lận đận, long đong.
*TRÒ CHƠI TIẾP SỨC
LUẬT CHƠI
L?p: Chia làm 2 đội
Th?i gian: 30 giây
Cỏch choi: Thành viên 2 đội chạy tiếp sức thi viết cỏc th�nh ng? m� em dó suu t?m du?c lờn b?ng.
Chú ý: Mỗi ngu?i lên chỉ đưuợc viết 1 câu .
-> Đội viết đuược nhiều đáp án đúng và nhanh nhất sẽ là đội thắng cuộc.

*Nghe bài hát: “Quảng Ngãi nhớ thương”
?/ Hãy tìm thành ngữ được sử dụng trong ca khúc này ?
Hu?ng d?n v? nh�
Học thuộc lí thuyết, hoàn thành các bài tập trong SGK và VBT.
- Viết một đoạn văn ngắn trong đó có sử dụng hai thành ngữ trở lên (gạch chân dưới hai thành ngữ đó)?
- Xem lại bài kiểm tra Văn và Tiếng Việt để chuẩn bị cho tiết sau trả bài.
Xin chân thành cảm ơn
các thầy cô giáo và các em học sinh!