
chào M?NG các thầy cô giáo đến dự giờ
GIÁO VIÊN GIÁO NGỮ VĂN LỚP 7A3
GV: TRƯƠNG THỊ PHƯƠNG HOA
BÀI DẠY CỰC HAY CÁC ĐỒNG NGHIỆP CÓ THỂ SỬ DỤNG LUÔN
Tiết 50 : Thành ngữ
TRƯỜNG THCS AN HỒNG
chào M?NG các thầy cô giáo đến dự giờ
Ngữ Văn lớp 7a3
Khởi động nào!
Mời lên xe nếu bạn trả lời đúng
PLAY
Câu 1. Thế nào là từ đồng âm?
Là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì đến nhau.
WRONG/SAI
RIGHT/ĐÚNG
2. Thế nào là từ đồng nghĩa?
Là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau.
WRONG/SAI
RIGHT/ĐÚNG
Câu 1. Thế nào là từ trái nghĩa?
Là những từ có nghĩa trái ngược nhau.
WRONG/SAI
RIGHT/ĐÚNG
Quan sát hình, tìm cụm từ
tương ứng có sử dụng
cặp từ trái nghĩa.
Nước mắt ngắn nước mắt dài
=> Bài học hôm nay tìm hiểu cấu tạo, ý nghĩa của những cụm từ giống với cụm từ trên.
WRONG/SAI
RIGHT/ĐÚNG
Nữ

chào M?NG các thầy cô giáo đến dự giờ
GIÁO VIÊN GIÁO NGỮ VĂN LỚP 7A3
GV: TRƯƠNG THỊ PHƯƠNG HOA
BÀI DẠY CỰC HAY CÁC ĐỒNG NGHIỆP CÓ THỂ SỬ DỤNG LUÔN
Tiết 50 : Thành ngữ
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
(Ca dao)
*Ngữ liệu/SGK
? Theo em có thể thay đổi, thêm bớt, đảo vị trí các từ trong cụm từ “lên thác xuống ghềnh ” được không ? Vì sao ?
I. THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ?
1. - lên thác xuống ghềnh
Gợi ý: Cho 1 số từ đồng nghĩa, gần nghĩa để thay thế :
+Núi,rừng;Leo, lội; trên dưới ; cao sâu;
Hoán đổi vị trí các từ:
+VD: Lên ghềnh xuống thác.
Lên núi xuống ghềnh.
Lên núi xuống rừng.
Leo thác lội ghềnh.
Không thể-mất tính chất nguy hiểm của dạng địa hình hiểm trở
+Thay thế bằng từ khác.
Lên trên thác xuống dưới ghềnh.
Lên thác cao xuống ghềnh sâu.
Không
thể
-mất tính
hàm súc
+Thêm bớt từ ngữ.
Lên ghềnh xuống thác.
Lên xuống ghềnh thác.
+Hoán đổi vị trí các từ.
Không thể
Mất cấu tạo
cố định của
cụm từ, tính biểu cảm
Vô lí
=>Là một cụm từ có cấu tạo cố định
2.Cụm từ “ Lên thác xuống ghềnh” có nghĩa gì?
Tại sao nói như vậy? Hiểu nghĩa dựa vào phương thức nào?
Lên thác xuống ghềnh: gian nan,vất vả, khó khăn , nguy hiểm . Nghĩa
được hiểu thông qua phép ẩn dụ
lên
thác
xuống
ghềnh
r?t nhanh, ch? di?n ra trong kho?nh kh?c
Nghĩa có thể
b¾t nguån
trực tiếp
từ nghĩa đen
của các từ
tạo nên nó

b.Nhanh như chớp có nghĩa là gì? Tại sao nói như vậy?
b.Nhanh như chớp
-Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa trọn vẹn.
- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh…
Ghi nhớ 1: SGK/ 144.
Qua tìm hiểu ngữ liệu chốt lại: thế nào là thành ngữ, nghĩa của thành ngữ
Đứng núi nọ trông núi kia
Ba chìm bảy nổi
 Tìm những biến thể của các thành ngữ sau?
Đứng núi này trông núi nọ
Đứng núi này trông núi khác
Bảy nổi ba chìm
 Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số ít thành ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định.
 CHÚ Ý :
NÂNG CAO: Phân biệt thành ngữ, tục ngữ
Chó treo mèo đậy
Chú ngỏp ph?i ru?i.
Thành
ngữ
Tục
ngữ
Ví 1 sự may mắn ngẫu nhiên mà đạt được chứ không phải có tài cán gì
Kinh nghiệm : thức ăn treo cao để tránh chó ăn, đậy kỹ để không cho mèo mở nắp ăn vụng.//
*Giống nhau :*Thành ngữ -* Tục ngữ :
- Đều là những đơn vị có sẵn trong ngôn ngữ và lời nói, dùng hình ảnh để diễn đạt, sử dụng ở nhiều hoàn cảnh khác nhau trong đời sống.
*Khác nhau
N�NG CAO:
b.“Tôn sư trọng đạo” là câu thành ngữ nói lên lòng kính trọng và sự tôn vinh nghề dạy học.
1.Chức năng ngữ pháp của thành ngữ:
Vị ngữ
Chủ ngữ
PN DT
II. SỬ DỤNG THÀNH NGỮ
Bảy nỗi ba chìm
Tôn sư trọng đạo
tắt lửa tối đèn
d) Máu rơi thịt nát tan tành
Ai ai trông thấy hồn kinh phách rời. (Nguyễn Du)
Phụ ngữ cụm động từ
So sánh hai cách nói sau:
Câu có sử dụng thành ngữ
Câu không sử dụng thành ngữ
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
với nước non.
Bảy nổi ba chìm
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Lênh đênh, trôi nổi với nước non.

Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh
bấy nay.
Nước non lận đận một mình
Thân cò gian nan, vất vả, gặp nhiều nguy hiểm bấy nay.
Câu hỏi thảo luận
Phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong hai câu trên?
2. Tác dụng:
Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
-Thành ngữ….CN, VN, PN…
- Ngắn gọn, ….
Ghi nhớ 2: SGK/ 144.
Qua tìm hiểu ngữ liệu chốt lại: chức năng của thành ngữ
III. Luyện tập
 Những món ăn ngon, quý hiếm được lấy trên rừng, dưới biển.
 Những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp.
( Những món ăn của vua chuá ngày xưa )
a. Sơn hào hải vị:
Nem công chả phượng:
b. Khoẻ như voi:
Tứ cố vô thân:
 Rất khoẻ.
 Mồ côi, không anh em họ hàng thân thích, nghèo khổ.
c. Da mồi tóc sương:
 Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi đồi mồi.
Thầy bói xem voi
Ếch ngồi đáy giếng
Con Rồng cháu Tiên
Kể vắn tắt các truyền thuyết và ngụ ngôn tương ứng để thấy rõ lai lịch của các thành ngữ: Con Rồng cháu Tiên, Ếch ngồi đấy giếng, Thầy bói xem voi.
Ếch
Ngồi
đáy
giếng
Phê phán những kẻ hiểu biết hạn hẹp mà lại huênh hoang, đồng thời khuyên nhủ chúng ta phải mở rộng tầm hiểu biết, không chủ quan, kiêu ngạo.
Ếch ngồi đáy giếng
Kể chuyện để thấy rõ lai lịch của các thành ngữ:
2/
Thầy bói xem voi
khi tìm hiểu về một sự vật, sự việc nào đó
phải xem xét chúng một cách toàn diện.
Lời tiếng nói
Một nắng hai
Ngày lành tháng
No cơm ấm…
Bách … bách thắng
Sinh... lập nghiệp
. . .
. . .
. . .
ăn
sương
tốt
áo
chiến
cơ
Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn
Chân cứng đá …
Máu chảy … mềm
mềm
ruột
TRÒ CHƠI GHÉP CHỮ
Bài tập bổ sung:

Nhìn hình đoán thành ngữ
Nước mắt cá sấu
 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.
Rừng vàng biển bạc
 Rừng và biển đem lại nguồn tái nguyên thiên nhiên vô cùng quý báu.
….........
............
Chuột sa chĩnh gạo
Gạo
Rất may mắn, gặp được nơi sung sướng, đầy đủ, nhàn hạ
Nhìn hình đoán thành ngữ
Nhìn hình đoán thành ngữ
Ăn cháo đá bát.
 Sự bội bạc, phản bội, vong ơn.
 Lời chúc phúc sinh nở dễ dàng, an toàn , thuận lợi, mẹ con đều khoẻ mạnh.
Mẹ tròn con vuông
Nhìn hình đoán thành ngữ
tròn
vuông
=> Nói về những kẻ vô trách nhiệm trước
những việc làm của mình
.NHÌN HÌNH ĐOÁN THÀNH NGỮ
ĐEM CON BỎ CHỢ
Khóc – cười
 Kẻ khóc người cười.
Được voi đòi tiên
 Lòng tham không có giới hạn, ngày càng quá đáng
được
đòi
Mở rộng, nâng cao:
Tìm nhanh thành ngữ
1. Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường
Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai
Đầu tắt mặt tối gian nan
Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương
Đầu Ngô mình Sở dở dang
Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …
1. Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường
Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai
Đầu tắt mặt tối gian nan
Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương
Đầu Ngô mình Sở dở dang
Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …
2. Bách niên giai lão từng mong
Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi
Xin đừng bán tín bán nghi
Bán thân bất toại còn gì buồn hơn
Bỏ thói an phận thủ thường
Tuỳ cơ ứng biến trăm đường nghĩ suy …
2. Bách niên giai lão từng mong
Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi
Xin đừng bán tín bán nghi
Bán thân bất toại còn gì buồn hơn
Bỏ thói an phận thủ thường
Tuỳ cơ ứng biến trăm đường nghĩ suy …
Thành ngữ Hán Việt
Tham khảo các trò chơi nếu còn TG
Đuổi Hình... Bắt Thành Ngữ
Chó ngáp phải ruồi
Ví 1 sự may mắn ngẫu nhiên mà đạt được
chứ không phải có tài cán gì
Ném tiền qua cửa sổ
- Tiêu pha lãng phí, hoang tàng, ngông cuồng
TIỀN
CỬA SỔ
Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược
 Không ăn khớp, không có sự kết hợp hài hoà, thống nhất…
Trống đánh xuôi,
kèn thổi ngược
Lên voi xuống chó
Thay đổi địa vị thất thường đột ngột,
lúc vinh hiển, lúc thất thế
Đàn gảy tai trâu
THÀNH NGỮ
Xanh vỏ đỏ lòng
Ba chìm bảy nổi
Mặt dơi tai chuột :
Khuôn mặt xấu xí, khó coi
NGỒI MÁT ĂN BÁT VÀNG
1, Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bẩy nổi ba chìm với nước non.
(Hå xu©n H­¬ng)
//
CN---------------VN
3, … phòng khi tắt lửa tèi đèn có đứa nào đến

bắt nạt thì em chạy sang…
(T« Hoµi )
Đ
P/ngữ
2, Đầu trâu mặt ngựa ào ào như sôi .
(NguyÔn Du )
//
CN --------------------VN
Bẩy nổi ba chìm
Đầu trâu mặt ngựa
t?t l?a tối dốn
Tham sống sợ chết
Ruột để ngoài da
Một nắng hai sương
Năm châu, bốn biển
Mẹ goá con côi
Lên thác xuống ghềnh
Mưa to gió lớn
Rán sành ra mỡ
Hiểu theo nghĩa đen
Hiểu theo nghĩa hàm ẩn
Đầu voi đuôi chuột
THÀNH NGỮ
Mắt nhắm mắt mở
Kẻ khóc người cười